કૂર્મપુરાણમ્

મય્યર્પિતાનિ કર્માણિ નિબન્ધાય વિમુક્તયે

મારા પર અર્પણ કરેલા કર્મો ક્યારેક બંધન આપે છે અને ક્યારેક મુક્તિ આપે છે.

ક્લેશાખ્યાનચલાન્ પ્રાહુઃ પાશાનાત્મનિબન્ધનાન્

આત્માને બાંધનારા બંધનો, જેને દુઃખ કહે છે, એ જ પાશ કહેવાય છે.

મૂલપ્રકૃતિરવ્યક્તા સા શક્તિર્મયિ તિષ્ઠતિ

મૂળ પ્રકૃતિ, જે અપ્રગટ છે, એ જ મારી અંદર રહેલી શક્તિ છે.

વિકારા મહદાદીનિ દેવદેવઃ સનાતનઃ

મહત્તત્વથી શરૂ થતા બધા વિકારો એ સનાતન દેવોના દેવના છે.

તમાહુરગ્ર્યં પુરુષં પુરાણમ્

તેને સર્વોપરી અને પ્રાચીન પુરુષ કહેવામાં આવે છે.

યેનાસૌ તરતે જન્તુર્ઘોરં સંસારસાગરમ્

જેના દ્વારા જીવ આ ભયાનક સંસારના સમુદ્રને પાર કરે છે.

એકાકી ભગવાનુક્તઃ કેવલઃ પરમેશ્વરઃ

એ એકલા, ભગવંત, અને સર્વોપરી ભગવાન કહેવાય છે.

મૂલં માયાભિધાનં તુ તતો જાતમિદં જગત્

મૂળ જેને માયા કહે છે, એમાંથી આ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું છે.

તન્માત્રાણિ મહાભૂતાનીન્દ્રિયાણિ ચ જજ્ઞિરે

તેમાંથી સુક્ષ્મ તત્વો, મહાભૂતો અને ઇન્દ્રિયો જન્મ્યા.

તસ્મિન્ જજ્ઞે મહાબ્રહ્મા મચ્છક્ત્યા ચોપબૃંહિતઃ

તેમાં મહાબ્રહ્મા જન્મ્યા, અને મારી શક્તિથી તે વધુ શક્તિશાળી બન્યા.

ન માં પશ્યન્તિ પિતરં માયયા મમ મોહિતાઃ

મારી માયાથી મોહિત થયેલા લોકો મને, પોતાના પિતાને, જોઈ શકતા નથી.

તાસાં માયા પરા યોનિર્મામેવ પિતરં વિદુઃ

એ બધામાં માયા સર્વોચ્ચ કારણ છે; અને મને જ પિતા તરીકે જાણે છે.

સ ધીરઃ સર્વલોકેષુ ન મોહમધિગચ્છતિ

જે ધીર છે, તે સર્વ લોકોમાં ક્યારેય મોહમાં પડતો નથી.

ઓઙ્કારમૂર્તિર્ભગવાનહં બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ

હું જ ઓંકારરૂપ ભગવાન છું, બ્રહ્મા છું અને પ્રજાપતિ છું.

વિનશ્યત્સ્વવિનશ્યન્તં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ

જે વિનાશ પામતા માં અવિનાશને જુએ છે, એ સાચે જુએ છે.

ન હિનસ્ત્યાત્મનાત્માનં તતો યાતિ પરાઙ્ગતિમ્

જે પોતે પોતાને દુઃખ આપતો નથી, એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

પ્રધાનવિનિયોગજ્ઞઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

જે પ્રધાનના કાર્યને જાણે છે, તે પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.

ષડાહુરઙ્ગાનિ મહેશ્વરસ્ય

મહાદેવના છ અંગો જણાવવામાં આવ્યા છે.

બન્ધઃ પ્રોક્તો વિનિયોગો ઽપિ તેન

બાંધછોડ અને તેનો ઉપયોગ પણ તેમના દ્વારા કહેવાયો છે.

ન્મહેશ્વરઃ પુરુષઃ સત્યરૂપઃ

મહાદેવ એ પુરુષ છે, સત્ય સ્વરૂપ ધરાવે છે.

બીજં વિશ્વં દેવ એકઃ સ એવ

એજ દેવ, એજ બીજ અને એજ આખું વિશ્વ છે.

મહાદેવઃ પ્રોચ્યતે વેદવિદ્ભિઃ

જે વેદ જાણે છે, તેઓ તેમને મહાદેવ કહે છે.

સ બુદ્ધિમાન્ બુદ્ધિમતીત્ય તિષ્ઠતિ

એ જ્ઞાની છે અને જ્ઞાનીઓને પણ પાર જાય છે.

તન્નો વદ મહાદેવ વિશ્વરૂપઃ કથં ભવાન્

હે મહાદેવ, સર્વરૂપ ધરાવનારા, આપ કેમ છો તે અમને કહો.

માયાનિમિત્તમત્રાસ્તિ સા ચાત્માનમપાશ્રિતા

અહીં કારણ માયા છે અને તે આત્મા પર આધાર રાખે છે.

તન્નિમિત્તઃ પ્રપઞ્ચો ઽયમવ્યક્તાદભવત્ ખલુ

આ કારણથી, અવિદ્યામાંથી આ જગત પ્રગટ થયું છે.

અહમેવ પરં બ્રહ્મ મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

હુંજ પરમ બ્રહ્મ છું; મારી સિવાય બીજું કંઈ નથી.

એકત્વે ચ પૃથક્ત્વે ચ પ્રોક્તમેતન્નિદર્શનમ્

એકતા અને ભિન્નતાનું ઉદાહરણ આ રીતે જણાવાયું છે.

અકારણં દ્વિજાઃ પ્રોક્તો ન દોષો હ્યાત્મનસ્તથા

હે દ્વિજ, કહેવામાં આવ્યું છે કે આનું કોઈ કારણ નથી; આત્મામાં પણ કોઈ દોષ નથી.