કૂર્મપુરાણમ્

તેષાં પતિરહં દેવઃ સ્મૃતઃ પશુપતિર્બુધૈઃ

એ બધાના હું સ્વામી છું, જ્ઞાની લોકો મને પશુપતિ તરીકે ઓળખે છે.

મામેવ મોચકં પ્રાહુઃ પશૂનાં વેદવાદિનઃ

વેદ જાણનારા મને જ બધા જીવોને મુક્તિ આપનાર કહે છે.

મામૃતે પરમાત્માનં ભૂતાધિપતિમવ્યયમ્

મારા સિવાય, પરમાત્મા અને અવિનાશી ભૂતાધિપતિ બીજું કોઈ નથી.

એતે પાશાઃ પશુપતેઃ ક્લેશાશ્ચ પશુબન્ધનાઃ

આ બધું પશુપતિના બંધન છે અને જીવને બાંધનાર દુઃખો છે.

એતાઃ પ્રકૃતયસ્ત્વષ્ટૌ વિકારાશ્ચ તથાપરે

આ આઠ પ્રકૃતિઓ છે અને અન્ય ઘણા રૂપાંતર પણ છે.

પાયૂપસ્થં કરૌ પાદૌ વાક્ ચૈવ દશમી મતા

પાયુ, ઉપસ્થ, બે હાથ, બે પગ અને વાણી મળીને દસ અંગ ગણાય છે.

ત્રયોવિંશતિરેતાનિ તત્ત્વાનિ પ્રાકૃતાનિ તુ

આ ત્રેવીસ તત્વો પ્રકૃતિના મુખ્ય તત્વો છે.

અનાદિમધ્યનિધનં કારણં જગતઃ પરમ્

જેને neither આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, એ જ જગતનું પરમ કારણ છે.

સામ્યાવસ્થિતિમેતેષામવ્યક્તં પ્રકૃતિં વિદુઃ

આ બધાની સમ્યક અવસ્થા અવ્યક્ત એટલે કે મૂળ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

ગુણાનાં બુદ્ધિવૈષમ્યાદ્ વૈષમ્યં કવયો વિદુઃ

ગુણોમાં જે ભિન્નતા દેખાય છે, તે બુદ્ધિની ભિન્નતાને કારણે છે — આ વાત જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

મય્યર્પિતાનિ કર્માણિ નિબન્ધાય વિમુક્તયે

મારા પર અર્પણ કરેલા કર્મો ક્યારેક બંધન આપે છે અને ક્યારેક મુક્તિ આપે છે.

ક્લેશાખ્યાનચલાન્ પ્રાહુઃ પાશાનાત્મનિબન્ધનાન્

આત્માને બાંધનારા બંધનો, જેને દુઃખ કહે છે, એ જ પાશ કહેવાય છે.

મૂલપ્રકૃતિરવ્યક્તા સા શક્તિર્મયિ તિષ્ઠતિ

મૂળ પ્રકૃતિ, જે અપ્રગટ છે, એ જ મારી અંદર રહેલી શક્તિ છે.

વિકારા મહદાદીનિ દેવદેવઃ સનાતનઃ

મહત્તત્વથી શરૂ થતા બધા વિકારો એ સનાતન દેવોના દેવના છે.

તમાહુરગ્ર્યં પુરુષં પુરાણમ્

તેને સર્વોપરી અને પ્રાચીન પુરુષ કહેવામાં આવે છે.

યેનાસૌ તરતે જન્તુર્ઘોરં સંસારસાગરમ્

જેના દ્વારા જીવ આ ભયાનક સંસારના સમુદ્રને પાર કરે છે.

એકાકી ભગવાનુક્તઃ કેવલઃ પરમેશ્વરઃ

એ એકલા, ભગવંત, અને સર્વોપરી ભગવાન કહેવાય છે.

મૂલં માયાભિધાનં તુ તતો જાતમિદં જગત્

મૂળ જેને માયા કહે છે, એમાંથી આ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું છે.

તન્માત્રાણિ મહાભૂતાનીન્દ્રિયાણિ ચ જજ્ઞિરે

તેમાંથી સુક્ષ્મ તત્વો, મહાભૂતો અને ઇન્દ્રિયો જન્મ્યા.

તસ્મિન્ જજ્ઞે મહાબ્રહ્મા મચ્છક્ત્યા ચોપબૃંહિતઃ

તેમાં મહાબ્રહ્મા જન્મ્યા, અને મારી શક્તિથી તે વધુ શક્તિશાળી બન્યા.

ન માં પશ્યન્તિ પિતરં માયયા મમ મોહિતાઃ

મારી માયાથી મોહિત થયેલા લોકો મને, પોતાના પિતાને, જોઈ શકતા નથી.

તાસાં માયા પરા યોનિર્મામેવ પિતરં વિદુઃ

એ બધામાં માયા સર્વોચ્ચ કારણ છે; અને મને જ પિતા તરીકે જાણે છે.

સ ધીરઃ સર્વલોકેષુ ન મોહમધિગચ્છતિ

જે ધીર છે, તે સર્વ લોકોમાં ક્યારેય મોહમાં પડતો નથી.

ઓઙ્કારમૂર્તિર્ભગવાનહં બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ

હું જ ઓંકારરૂપ ભગવાન છું, બ્રહ્મા છું અને પ્રજાપતિ છું.

વિનશ્યત્સ્વવિનશ્યન્તં યઃ પશ્યતિ સ પશ્યતિ

જે વિનાશ પામતા માં અવિનાશને જુએ છે, એ સાચે જુએ છે.

ન હિનસ્ત્યાત્મનાત્માનં તતો યાતિ પરાઙ્ગતિમ્

જે પોતે પોતાને દુઃખ આપતો નથી, એ પરમ અવસ્થાને પામે છે.

પ્રધાનવિનિયોગજ્ઞઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

જે પ્રધાનના કાર્યને જાણે છે, તે પરમ બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.

ષડાહુરઙ્ગાનિ મહેશ્વરસ્ય

મહાદેવના છ અંગો જણાવવામાં આવ્યા છે.

બન્ધઃ પ્રોક્તો વિનિયોગો ઽપિ તેન

બાંધછોડ અને તેનો ઉપયોગ પણ તેમના દ્વારા કહેવાયો છે.