કૂર્મપુરાણમ્

વજ્રં પ્રહરણાનાં ચ વ્રતાનાં સત્યમસ્મ્યહમ્

હથિયારોમાં હું વજ્ર છું અને વ્રતોમાં હું સત્ય છું.

આશ્રમાણાં ચ ગાર્હસ્થમીશ્વરાણાં મહેશ્વરઃ

બધા આશ્રમોમાં હું ગૃહસ્થ આશ્રમ છું અને બધા ઈશ્વરોમાં હું મહાદેવ છું.

કુબેરઃ સર્વયક્ષાણાં ગણેશાનાં ચ વીરકઃ

બધા યક્ષોમાં હું કુબેર છું અને બધા ગણપતિઓમાં હું વીરક છું.

વાયુર્બલવતામસ્મિ દ્વીપાનાં પુષ્કરો ઽસ્મ્યહમ્

બળવાનોમાં હું વાયુ છું અને દ્વીપોમાં હું પુષ્કર છું.

વેદાનાં સામવેદો ઽહં યજુષાં શતરુદ્રિયમ્

વેદોમાં હું સામવેદ છું અને યજુરમાં હું શતરુદ્ર છું.

સૂક્તાનાં પૌરુષં સૂક્તં જ્યેષ્ઠસામ ચ સામસુ

સૂક્તોમાં હું પુરુષ સૂક્ત છું અને સામગાનમાં હું જ્યેષ્ઠ સામ છું.

બ્રહ્માવર્તસ્તુ દેશાનાં ક્ષેત્રાણામવિમુક્તકમ્

દેશોમાં હું બ્રહ્માવર્ત છું અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં હું અવિમુક્ત છું.

ભૂતાનામસ્મ્યહં વ્યોમ સત્ત્વાનાં મૃત્યુરેવ ચ

ભૂતોમાં હું આકાશ છું અને જીવંતોમાં હું મૃત્યુ છું.

ગતીનાં મુક્તિરેવાહં પરેષાં પરમેશ્વરઃ

માર્ગોમાં હું મુક્તિ છું અને શ્રેષ્ઠોમાં હું પરમેશ્વર છું.

તત્સર્વં પ્રતિજાનીધ્વં મમ તેજોવિજૃમ્ભિતમ્

આ બધું મારા તેજનું પ્રગટ રૂપ છે, એ જાણો.

તેષાં પતિરહં દેવઃ સ્મૃતઃ પશુપતિર્બુધૈઃ

એ બધાના હું સ્વામી છું, જ્ઞાની લોકો મને પશુપતિ તરીકે ઓળખે છે.

મામેવ મોચકં પ્રાહુઃ પશૂનાં વેદવાદિનઃ

વેદ જાણનારા મને જ બધા જીવોને મુક્તિ આપનાર કહે છે.

મામૃતે પરમાત્માનં ભૂતાધિપતિમવ્યયમ્

મારા સિવાય, પરમાત્મા અને અવિનાશી ભૂતાધિપતિ બીજું કોઈ નથી.

એતે પાશાઃ પશુપતેઃ ક્લેશાશ્ચ પશુબન્ધનાઃ

આ બધું પશુપતિના બંધન છે અને જીવને બાંધનાર દુઃખો છે.

એતાઃ પ્રકૃતયસ્ત્વષ્ટૌ વિકારાશ્ચ તથાપરે

આ આઠ પ્રકૃતિઓ છે અને અન્ય ઘણા રૂપાંતર પણ છે.

પાયૂપસ્થં કરૌ પાદૌ વાક્ ચૈવ દશમી મતા

પાયુ, ઉપસ્થ, બે હાથ, બે પગ અને વાણી મળીને દસ અંગ ગણાય છે.

ત્રયોવિંશતિરેતાનિ તત્ત્વાનિ પ્રાકૃતાનિ તુ

આ ત્રેવીસ તત્વો પ્રકૃતિના મુખ્ય તત્વો છે.

અનાદિમધ્યનિધનં કારણં જગતઃ પરમ્

જેને neither આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, એ જ જગતનું પરમ કારણ છે.

સામ્યાવસ્થિતિમેતેષામવ્યક્તં પ્રકૃતિં વિદુઃ

આ બધાની સમ્યક અવસ્થા અવ્યક્ત એટલે કે મૂળ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.

ગુણાનાં બુદ્ધિવૈષમ્યાદ્ વૈષમ્યં કવયો વિદુઃ

ગુણોમાં જે ભિન્નતા દેખાય છે, તે બુદ્ધિની ભિન્નતાને કારણે છે — આ વાત જ્ઞાની લોકો જાણે છે.

મય્યર્પિતાનિ કર્માણિ નિબન્ધાય વિમુક્તયે

મારા પર અર્પણ કરેલા કર્મો ક્યારેક બંધન આપે છે અને ક્યારેક મુક્તિ આપે છે.

ક્લેશાખ્યાનચલાન્ પ્રાહુઃ પાશાનાત્મનિબન્ધનાન્

આત્માને બાંધનારા બંધનો, જેને દુઃખ કહે છે, એ જ પાશ કહેવાય છે.

મૂલપ્રકૃતિરવ્યક્તા સા શક્તિર્મયિ તિષ્ઠતિ

મૂળ પ્રકૃતિ, જે અપ્રગટ છે, એ જ મારી અંદર રહેલી શક્તિ છે.

વિકારા મહદાદીનિ દેવદેવઃ સનાતનઃ

મહત્તત્વથી શરૂ થતા બધા વિકારો એ સનાતન દેવોના દેવના છે.

તમાહુરગ્ર્યં પુરુષં પુરાણમ્

તેને સર્વોપરી અને પ્રાચીન પુરુષ કહેવામાં આવે છે.

યેનાસૌ તરતે જન્તુર્ઘોરં સંસારસાગરમ્

જેના દ્વારા જીવ આ ભયાનક સંસારના સમુદ્રને પાર કરે છે.

એકાકી ભગવાનુક્તઃ કેવલઃ પરમેશ્વરઃ

એ એકલા, ભગવંત, અને સર્વોપરી ભગવાન કહેવાય છે.

મૂલં માયાભિધાનં તુ તતો જાતમિદં જગત્

મૂળ જેને માયા કહે છે, એમાંથી આ સમગ્ર જગત ઉત્પન્ન થયું છે.

તન્માત્રાણિ મહાભૂતાનીન્દ્રિયાણિ ચ જજ્ઞિરે

તેમાંથી સુક્ષ્મ તત્વો, મહાભૂતો અને ઇન્દ્રિયો જન્મ્યા.