કૂર્મપુરાણમ્

મયૈવ પ્રેર્યતે કૃત્સ્નં મય્યેવ પ્રલયં વ્રજેત્

આ બધું મારા દ્વારા જ ચલાવવામાં આવે છે અને અંતે મારામાં જ લીન થાય છે.

પરમાત્મા પરં બ્રહ્મ મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

પરમાત્મા, પરમ બ્રહ્મા—મારા સિવાય બીજું કશું જ નથી.

જ્ઞાત્વા વિમુચ્યતે જન્તુર્જન્મસંસારબન્ધનાત્

આ જાણીને જીવ જન્મ અને સંસારના બંધનથી મુક્ત થઈ જાય છે.

યં જ્ઞાત્વા પુરુષો મુક્તો ન સંસારે પતેત્ પુનઃ

જેને જાણીને મનુષ્ય મુક્ત થાય છે અને ફરી સંસારમાં પડતો નથી.

નિત્યાનન્દં નિર્વિકલ્પં તદ્ધામ પરમં મમ

મારું પરમ ધામ એ છે—શાશ્વત, આનંદમય અને ભેદરહિત.

માયાવિનામહં દેવઃ પુરાણો હરિરવ્યયઃ

હું એ પ્રાચીન, અવિનાશી દેવ, હરિ છું, જે માયાના સ્વામી છે.

આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્વસૂનામસ્મિ પાવકઃ

આદિત્યોમાં હું વિષ્ણુ છું અને વસુઓમાં હું પાવક છું.

ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્

હાથીઓમાં હું ઐરાવત છું અને શસ્ત્રધારીઓમાં હું રામ છું.

શિલ્પિનાં વિશ્વકર્માહં પ્રહ્લાદો ઽસ્મ્યમરદ્વિષામ્

કારગિરોમાં હું વિશ્વકર્મા છું અને અમરદ્વિષોમાં હું પ્રહલાદ છું.

વીરાણાં વીરભદ્રો ઽહં સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ

વીરોમાં હું વીરભદ્ર છું અને સિદ્ધોમાં હું કપિલ મુનિ છું.

વજ્રં પ્રહરણાનાં ચ વ્રતાનાં સત્યમસ્મ્યહમ્

હથિયારોમાં હું વજ્ર છું અને વ્રતોમાં હું સત્ય છું.

આશ્રમાણાં ચ ગાર્હસ્થમીશ્વરાણાં મહેશ્વરઃ

બધા આશ્રમોમાં હું ગૃહસ્થ આશ્રમ છું અને બધા ઈશ્વરોમાં હું મહાદેવ છું.

કુબેરઃ સર્વયક્ષાણાં ગણેશાનાં ચ વીરકઃ

બધા યક્ષોમાં હું કુબેર છું અને બધા ગણપતિઓમાં હું વીરક છું.

વાયુર્બલવતામસ્મિ દ્વીપાનાં પુષ્કરો ઽસ્મ્યહમ્

બળવાનોમાં હું વાયુ છું અને દ્વીપોમાં હું પુષ્કર છું.

વેદાનાં સામવેદો ઽહં યજુષાં શતરુદ્રિયમ્

વેદોમાં હું સામવેદ છું અને યજુરમાં હું શતરુદ્ર છું.

સૂક્તાનાં પૌરુષં સૂક્તં જ્યેષ્ઠસામ ચ સામસુ

સૂક્તોમાં હું પુરુષ સૂક્ત છું અને સામગાનમાં હું જ્યેષ્ઠ સામ છું.

બ્રહ્માવર્તસ્તુ દેશાનાં ક્ષેત્રાણામવિમુક્તકમ્

દેશોમાં હું બ્રહ્માવર્ત છું અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં હું અવિમુક્ત છું.

ભૂતાનામસ્મ્યહં વ્યોમ સત્ત્વાનાં મૃત્યુરેવ ચ

ભૂતોમાં હું આકાશ છું અને જીવંતોમાં હું મૃત્યુ છું.

ગતીનાં મુક્તિરેવાહં પરેષાં પરમેશ્વરઃ

માર્ગોમાં હું મુક્તિ છું અને શ્રેષ્ઠોમાં હું પરમેશ્વર છું.

તત્સર્વં પ્રતિજાનીધ્વં મમ તેજોવિજૃમ્ભિતમ્

આ બધું મારા તેજનું પ્રગટ રૂપ છે, એ જાણો.

તેષાં પતિરહં દેવઃ સ્મૃતઃ પશુપતિર્બુધૈઃ

એ બધાના હું સ્વામી છું, જ્ઞાની લોકો મને પશુપતિ તરીકે ઓળખે છે.

મામેવ મોચકં પ્રાહુઃ પશૂનાં વેદવાદિનઃ

વેદ જાણનારા મને જ બધા જીવોને મુક્તિ આપનાર કહે છે.

મામૃતે પરમાત્માનં ભૂતાધિપતિમવ્યયમ્

મારા સિવાય, પરમાત્મા અને અવિનાશી ભૂતાધિપતિ બીજું કોઈ નથી.

એતે પાશાઃ પશુપતેઃ ક્લેશાશ્ચ પશુબન્ધનાઃ

આ બધું પશુપતિના બંધન છે અને જીવને બાંધનાર દુઃખો છે.

એતાઃ પ્રકૃતયસ્ત્વષ્ટૌ વિકારાશ્ચ તથાપરે

આ આઠ પ્રકૃતિઓ છે અને અન્ય ઘણા રૂપાંતર પણ છે.

પાયૂપસ્થં કરૌ પાદૌ વાક્ ચૈવ દશમી મતા

પાયુ, ઉપસ્થ, બે હાથ, બે પગ અને વાણી મળીને દસ અંગ ગણાય છે.

ત્રયોવિંશતિરેતાનિ તત્ત્વાનિ પ્રાકૃતાનિ તુ

આ ત્રેવીસ તત્વો પ્રકૃતિના મુખ્ય તત્વો છે.

અનાદિમધ્યનિધનં કારણં જગતઃ પરમ્

જેને neither આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, એ જ જગતનું પરમ કારણ છે.

સામ્યાવસ્થિતિમેતેષામવ્યક્તં પ્રકૃતિં વિદુઃ

આ બધાની સમ્યક અવસ્થા અવ્યક્ત એટલે કે મૂળ પ્રકૃતિ કહેવાય છે.