કૂર્મપુરાણમ્

ઋતવઃ પક્ષમાસાશ્ચ સ્થિતાઃ શાસ્ત્રે પ્રજાપતેઃ

ઋતુઓ, પખવાડિયા અને મહિના પણ પ્રજાપતિના નિયમમાં સ્થિર છે.

પરાશ્ચૈવ પરાર્ધાશ્ચ કાલભેદાસ્તથા પરે

અને પરમ તથા પરમ ભાગો, તેમજ સમયના વિભાગો પણ એ જ રીતે પર છે.

નિયોગાદેવ વર્તન્તે દેવસ્ય પરમાત્મનઃ

આ બધું પરમાત્માના આદેશથી જ અસ્તિત્વમાં છે.

બ્રહ્માણ્ડાનિ ચ વર્તન્તે સર્વાણ્યેવ સ્વયંભુવઃ

બધા બ્રહ્માંડો સ્વયંભૂ દ્વારા જ અસ્તિત્વમાં છે.

પ્રવૃત્તાનિ પદાર્થૌઘૈઃ સહિતાનિ સમન્તતઃ

આ બધું ચારે બાજુ અનેક તત્ત્વો સાથે ઉત્પન્ન થયું છે.

વહિષ્યન્તિ સદૈવાજ્ઞાં પરસ્ય પરમાત્મનઃ

આ બધું સર્વોચ્ચ આત્માની આજ્ઞા હંમેશા માને છે.

ભૂતાદિરાદિપ્રકૃતિર્નિયોગે મમ વર્તતે

મારી આજ્ઞાથી જ સર્વપ્રથમ પ્રકૃતિ, જે સર્વ જીવોની મૂળ છે, કાર્યરત છે.

માયા વિવર્તતે નિત્યં સાપીશ્વરનિયોગતઃ

માયાએ પણ ભગવાનની આજ્ઞાથી સતત રૂપ બદલાવા કરે છે.

આત્માસૌ વર્તતે નિત્યમીશ્વરસ્ય નિયોગતઃ

આ આત્મા પણ ભગવાનની આજ્ઞાથી સદા અસ્તિત્વમાં રહે છે.

સાપિ વિદ્યા મહેશસ્ય નિયોગવશવર્તિની

એ જ્ઞાન પણ મહેશની આજ્ઞાના વશમાં છે.

મયૈવ પ્રેર્યતે કૃત્સ્નં મય્યેવ પ્રલયં વ્રજેત્

આ બધું મારા દ્વારા જ ચલાવવામાં આવે છે અને અંતે મારામાં જ લીન થાય છે.

પરમાત્મા પરં બ્રહ્મ મત્તો હ્યન્યન્ન વિદ્યતે

પરમાત્મા, પરમ બ્રહ્મા—મારા સિવાય બીજું કશું જ નથી.

જ્ઞાત્વા વિમુચ્યતે જન્તુર્જન્મસંસારબન્ધનાત્

આ જાણીને જીવ જન્મ અને સંસારના બંધનથી મુક્ત થઈ જાય છે.

યં જ્ઞાત્વા પુરુષો મુક્તો ન સંસારે પતેત્ પુનઃ

જેને જાણીને મનુષ્ય મુક્ત થાય છે અને ફરી સંસારમાં પડતો નથી.

નિત્યાનન્દં નિર્વિકલ્પં તદ્ધામ પરમં મમ

મારું પરમ ધામ એ છે—શાશ્વત, આનંદમય અને ભેદરહિત.

માયાવિનામહં દેવઃ પુરાણો હરિરવ્યયઃ

હું એ પ્રાચીન, અવિનાશી દેવ, હરિ છું, જે માયાના સ્વામી છે.

આદિત્યાનામહં વિષ્ણુર્વસૂનામસ્મિ પાવકઃ

આદિત્યોમાં હું વિષ્ણુ છું અને વસુઓમાં હું પાવક છું.

ઐરાવતો ગજેન્દ્રાણાં રામઃ શસ્ત્રભૃતામહમ્

હાથીઓમાં હું ઐરાવત છું અને શસ્ત્રધારીઓમાં હું રામ છું.

શિલ્પિનાં વિશ્વકર્માહં પ્રહ્લાદો ઽસ્મ્યમરદ્વિષામ્

કારગિરોમાં હું વિશ્વકર્મા છું અને અમરદ્વિષોમાં હું પ્રહલાદ છું.

વીરાણાં વીરભદ્રો ઽહં સિદ્ધાનાં કપિલો મુનિઃ

વીરોમાં હું વીરભદ્ર છું અને સિદ્ધોમાં હું કપિલ મુનિ છું.

વજ્રં પ્રહરણાનાં ચ વ્રતાનાં સત્યમસ્મ્યહમ્

હથિયારોમાં હું વજ્ર છું અને વ્રતોમાં હું સત્ય છું.

આશ્રમાણાં ચ ગાર્હસ્થમીશ્વરાણાં મહેશ્વરઃ

બધા આશ્રમોમાં હું ગૃહસ્થ આશ્રમ છું અને બધા ઈશ્વરોમાં હું મહાદેવ છું.

કુબેરઃ સર્વયક્ષાણાં ગણેશાનાં ચ વીરકઃ

બધા યક્ષોમાં હું કુબેર છું અને બધા ગણપતિઓમાં હું વીરક છું.

વાયુર્બલવતામસ્મિ દ્વીપાનાં પુષ્કરો ઽસ્મ્યહમ્

બળવાનોમાં હું વાયુ છું અને દ્વીપોમાં હું પુષ્કર છું.

વેદાનાં સામવેદો ઽહં યજુષાં શતરુદ્રિયમ્

વેદોમાં હું સામવેદ છું અને યજુરમાં હું શતરુદ્ર છું.

સૂક્તાનાં પૌરુષં સૂક્તં જ્યેષ્ઠસામ ચ સામસુ

સૂક્તોમાં હું પુરુષ સૂક્ત છું અને સામગાનમાં હું જ્યેષ્ઠ સામ છું.

બ્રહ્માવર્તસ્તુ દેશાનાં ક્ષેત્રાણામવિમુક્તકમ્

દેશોમાં હું બ્રહ્માવર્ત છું અને પવિત્ર ક્ષેત્રોમાં હું અવિમુક્ત છું.

ભૂતાનામસ્મ્યહં વ્યોમ સત્ત્વાનાં મૃત્યુરેવ ચ

ભૂતોમાં હું આકાશ છું અને જીવંતોમાં હું મૃત્યુ છું.

ગતીનાં મુક્તિરેવાહં પરેષાં પરમેશ્વરઃ

માર્ગોમાં હું મુક્તિ છું અને શ્રેષ્ઠોમાં હું પરમેશ્વર છું.