કૂર્મપુરાણમ્

ખં બ્રહ્મ શૂન્યં પ્રકૃતિં નિર્ગુણં ચ

આકાશ, બ્રહ્મ, ખાલી જગ્યા, મૂળ પ્રકૃતિ અને ગુણોથી રહિત જે છે—

તદન્તરા યત્પ્રતિભાતિ તત્ત્વમ્

આ બધાની વચ્ચે જે દેખાય છે, એ જ સાચું તત્ત્વ છે.

પ્રસીદ ભૂતાધિપતે મહેશ

હે ભૂતોના સ્વામી મહાદેવ, કૃપા કરો.

પ્રસાદયામો વયમેકમીશમ્

અમે એકમાત્ર ઈશ્વરને પ્રસન્ન કરવા માંગીએ છીએ.

નમો ઽગ્નયે દેવ નમઃ શિવાય

હે અગ્નિદેવ, તમને નમસ્કાર; હે શિવ, તમને નમસ્કાર.

સંહૃત્ય પરમં રૂપં પ્રકૃતિસ્થો ઽભવદ્ ભવઃ

પરમ રૂપને સંકોચી, ભવ પ્રકૃતિમાં સ્થિર થયા.

દૃષ્ટ્વા નારાયણં દેવં વિસ્મિતા વાક્યમબ્રુવન્

નારાયણ ભગવાનને જોઈને, તેઓ આશ્ચર્યથી બોલ્યા.

દૃષ્ટ્વા તે પરમં રૂપં નિર્વૃતાઃ સ્મ સનાતન

હે સનાતન, તમારું પરમ રૂપ જોઈને અમે તૃપ્ત થઈ ગયા છીએ.

અસ્માકં જાયતે ભક્તિસ્ત્વય્યેવાવ્યભિચારિણી

અમારા મનમાં હવે માત્ર તમારી અડગ ભક્તિ જાગી છે.

ભૂયો ઽપિ તવ યન્નિત્યં યાથાત્મ્યં પરમેષ્ઠિનઃ

ફરીથી, હે પરમેશ્વર, તમારું સદાયનું સાચું સ્વરૂપ—

પ્રાહઃ ગમ્ભીરયા વાચા સમાલોક્ય ચ માધવમ્

માધવને જોઈને, તેમણે ઊંડા શબ્દોમાં વાત કરી.

વક્ષ્યામીશસ્ય માહાત્મ્યં યત્તદ્વેદવિદો વિદુઃ

હું ભગવાનનું એ મહાત્મ્ય કહીશ, જે વેદ જાણનારા જાણે છે.

સર્વલોકૈકસંહર્તા સર્વાત્માહં સનાતનઃ

હું બધા લોકનો એકમાત્ર સંહારક છું; હું સર્વનો શાશ્વત આત્મા છું.

મધ્યે ચાન્તઃ સ્થિતં સર્વં નાહં સર્વત્ર સંસ્થિતઃ

મધ્ય અને અંતમાં બધું સ્થિત છે, પણ હું બધે નથી.

મમૈષા હ્યુપમા વિપ્રા માયયા દર્શિતા મયા

હે વિદ્વાનો, આ મારી ઉપમા છે, જે મેં મારી માયાથી બતાવી છે.

પ્રેરયામિ જગત્ કૃત્સ્નં ક્રિયાશાક્તિરિયં મમ

હું આખા જગતને ચલાવું છું; આ ક્રિયાની શક્તિ મારી છે.

સો ઽહં કાલો જગત્ કૃત્સ્નં પ્રેરયામિ કલાત્મકમ્

હું કાળ છું; આખું જગત, જે કાળથી બનેલું છે, તેને હું ચલાવું છું.

સંહરામ્યેકરૂપેણ દ્વિધાવસ્થા મમૈવ તુ

હું બધું એક સ્વરૂપમાં સંહારી લે છું; પણ આ બંને અવસ્થાઓ મારી જ છે.

ક્ષોભયામિ ચ સર્ગાદૌ પ્રધાનપુરુષાવુભૌ

સૃષ્ટિના આરંભે, હું પ્રધાન અને પુરુષને ઉશ્કેરું છું.

મહદાદિક્રમેણૈવ મમ તેજો વિજૃમ્ભતે

મહતથી શરૂ થતી ક્રમબદ્ધતાથી મારું તેજ ફેલાય છે.

હિરણ્યગર્ભો માર્તણ્ડઃ સો ઽપિ મદ્દેહસંભવઃ

હિરણ્યગર્ભ, એટલે કે સૂર્ય, પણ મારા શરીરમાંથી જન્મે છે.

દત્તવાનાત્મજાન્ વેદાન્ કલ્પાદૌ ચતુરો દ્વિજાઃ

કલ્પના આરંભે, તેણે પોતાના પુત્રો, દ્વિજોને, ચાર વેદ આપ્યા.

દિવ્યં તન્મામકૈશ્વર્યં સર્વદા વહતિ સ્વયમ્

મારું એ દિવ્ય ઐશ્વર્ય, તે હંમેશા પોતે જ ધારણ કરે છે.

ભૂત્વા ચતુર્મુખઃ સર્ગં સૃજત્યેવાત્મસંભવઃ

ચતુર્મુખ બની, પોતામાંથી ઉત્પન્ન થઈ, તે સૃષ્ટિ સર્જે છે.

મમૈવ પરમા મૂર્તિઃ કરોતિ પરિપાલનમ્

મારી સર્વોચ્ચ મૂર્તિ જ સંરક્ષણનું કાર્ય કરે છે.

મદાજ્ઞયાસૌ સતતં સંહરિષ્યતિ મે તનુઃ

મારી આજ્ઞાથી, મારી એ રૂપ હંમેશા સંહાર કરે છે.

પાકં ચ કુરુતે વહ્નિઃ સો ઽપિ મચ્છક્તિચોદિતઃ

અને અગ્નિ પણ મારા શક્તિથી પ્રેરાઈને પાક કરે છે.

વૈશ્વાનરો ઽગ્નિર્ભગવાનીશ્વરસ્ય નિયોગતઃ

વૈશ્વાનર અગ્નિ, ભગવાનના આદેશથી કાર્ય કરે છે.

સો ઽપિ સંજીવયેત્ કૃત્સ્નમીશસ્યૈવ નિયોગતઃ

તે પણ ઈશ્વરના આદેશથી આખા જગતને જીવંત રાખે છે.