કૂર્મપુરાણમ્

માહાત્મ્યં દેવદેવસ્ય યેનેદં સંપ્રવર્તતે

દેવોના દેવની મહિમાથી જ આ જગત ચાલી રહ્યું છે.

શક્યો હિ પુરુષૈર્જ્ઞાતુમૃતે ભક્તિમનુત્તમામ્

આને મનુષ્યો માત્ર શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી જ જાણી શકે છે.

માં સર્વસાક્ષિણં લોકો ન જાનાતિ મુનીશ્વરાઃ

મારે સર્વનું સાક્ષી છું, છતાં જગત અને મહાન મુનિઓ પણ મને ઓળખતા નથી.

સો ઽહન્ધાતા વિધાતા ચ કાલો ઽગ્નિર્વિશ્વતોમુખઃ

હું આત્મા, સર્જનહાર, નિયમનહાર, કાળ, અગ્નિ અને સર્વ દિશામાં વ્યાપેલો છું.

બ્રહ્મા ચ મનવઃ શક્રો યે ચાન્યે પ્રથિતૌજસઃ

બ્રહ્મા, મનુઓ, ઇન્દ્ર અને અન્ય પ્રખ્યાત પરાક્રમી દેવતાઓ—

યજન્તિ વિવિધૈરગ્નિં બ્રાહ્મણા વૈદિકૈર્મખૈઃ

બ્રાહ્મણો વિવિધ વૈદિક યજ્ઞો દ્વારા અગ્નિની પૂજા કરે છે.

ધ્યાયન્તિ યોગિનો દેવં ભૂતાધિપતિમીશ્વરમ્

યોગીઓ સર્વ જીવોના સ્વામી એવા ભગવાનનું ધ્યાન કરે છે.

સર્વદેવતનુર્ભૂત્વા સર્વાત્મા સર્વસંસ્થિતઃ

હું સર્વ દેવતાઓનું રૂપ બની, સર્વનું આત્મા બની, સર્વમાં વ્યાપેલો છું.

તેષાં સન્નિહિતો નિત્યં યે ભક્ત્યા મામુપાસતે

જે લોકો ભક્તિથી મારી ઉપાસના કરે છે, તેમનાં હંમેશા નજીક હું રહું છું.

તેષાં દદામિ તત્ સ્થાનમાનન્દં પરમં પદમ્

હું તેમને એ સ્થાન આપું છું—પરમ આનંદ, સર્વોચ્ચ પદ.

ભક્તિમન્તઃ પ્રમુચ્યન્તે કાલેન મયિ સંગતાઃ

જે ભક્તો કાળ સાથે મારા સાથે એકરૂપ થાય છે, તેઓ મુક્તિ પામે છે.

આદાવેતત્ પ્રતિજ્ઞાતં ન મે ભક્તઃ પ્રણશ્યતિ

આ શરૂઆતમાં જ કહી દીધું છે: મારો ભક્ત કદી નાશ પામતો નથી.

યો હિ તં પૂજયેદ્ ભક્ત્યા સ પૂજયતિ માં સદા

જે ભક્તિથી તેને પૂજે છે, એ હંમેશા મારી પૂજા કરે છે.

યો મે દદાતિ નિયતઃ સ મે ભક્તઃ પ્રિયો મતઃ

જે નિયમિતપણે મને અર્પણ કરે છે, એ મારો પ્રિય ભક્ત ગણાય છે.

વિધાય દત્તવાન્ વેદાનશેષાનાત્મનિઃ સૃતાન્

જેમણે આત્મામાંથી ઉત્પન્ન થયેલા બધા વેદો સ્થાપ્યા અને આપ્યા છે—

ધાર્મિકાણાં ચ ગોપ્તાહં નિહન્તા વેદવિદ્વિષામ્

હું ધર્મી લોકોનો રક્ષક છું અને જે વેદનો દ્વેષ કરે છે તેમનો વિનાશક છું.

સંસારહેતુરેવાહં સર્વસંસારવર્જિતઃ

હું સંસારનું કારણ છું, પણ પોતે બધાં સંસારથી અસ્પૃશ્ય છું.

માયાવી મામીકા શક્તિર્માયા લોકવિમોહિની

હું માયાનો સ્વામી છું; મારી વિશિષ્ટ શક્તિ એટલે માયા, જે આખા જગતને મોહિત કરે છે.

નાશયામિ તયા માયાં યોગિનાં હૃદિ સંસ્થિતઃ

યોગીઓના હૃદયમાં સ્થિત રહીને, હું એ માયાથી મોહનો નાશ કરું છું.

આધારભૂતઃ સર્વાસાં નિધાનમમૃતસ્ય ચ

હું સર્વનો આધાર છું અને અમૃતનો ભંડાર પણ છું.

આસ્થાય બ્રહ્માણો રૂપં મન્મયી મદધિષ્ઠિતા

મારા સ્વરૂપથી બનેલું અને મારામાં સ્થિર એવું બ્રહ્માનું રૂપ ધારણ કરીને,

ભૂત્વા નારાયણો ઽનન્તો જગન્નાથો જગન્મયઃ

હું અનંત, સર્વવ્યાપી અને જગતના સ્વામી એવા નારાયણ બની જાઉં છું.

તામસી મે સમાખ્યાતા કાલાખ્યા રુદ્રરૂપિણી

મારી તામસી શક્તિ 'કાલ' તરીકે ઓળખાય છે, જે રુદ્રનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

અપરે ભક્તિયોગેન કર્મયોગેન ચાપરે

કેટલાંક ભક્તિયોગથી અને બીજાં કર્મયોગથી મને પ્રાપ્ત કરે છે.

યો હિ જ્ઞાનેન માં નિત્યમારાધયતિ નાન્યથા

જે વ્યક્તિ જ્ઞાનથી સતત મારી ઉપાસના કરે છે અને બીજાં રીતે નથી કરતી,

તે ઽપિ માં પ્રાપ્નુવન્ત્યેવ નાવર્તન્તે ચ વૈ પુનઃ

એ લોકો પણ નિશ્ચિતપણે મને પ્રાપ્ત કરે છે અને ફરી પાછા નથી આવતાં.

મય્યેવ સંસ્થિતં વિશ્વં મયા સંપ્રેર્યતે જગત્

આ આખું વિશ્વ માત્ર મારામાં જ સ્થિત છે; જગતને હું જ ચલાવું છું.

પ્રેરયામિ જગત્કૃત્સ્નમેતદ્યો વેદ સો ઽમૃતઃ

હું આખા જગતને ચલાવું છું; જે આ જાણે છે, એ અમર બને છે.

કરોતિ કાલો ભગવાન્ મહાયોગેશ્વરઃ સ્વયમ્

સમય પોતે ભગવાન છે, મહાયોગેશ્વર છે અને પોતે જ સર્વક્રિયા કરે છે.