કૂર્મપુરાણમ્

નિર્ગુણામલરૂપસ્ય યત્તદૈશ્વર્યમુત્તમમ્

જેનું સ્વરૂપ નિર્ગુણ અને નિર્મળ છે, એ પરમ ઐશ્વર્ય મારે છે.

વક્ષ્યે સમાહિતા યૂયં શૃણુધ્વં બ્રહ્મવાદિનઃ

હું હવે કહું છું, તમે મન એકાગ્ર કરીને, હે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ, ધ્યાનથી સાંભળો.

પ્રેરયામિ તથાપીદં કારણં સૂરયો વિદુઃ

હું જ આ બધું ચલાવું છું; વિદ્વાનો આને કારણ જાણે છે.

પ્રવિષ્ટા મમ સાયુજ્યં લભન્તે યોગિનો ઽવ્યયમ્

જે યોગીઓ મારી સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે, તેઓ અવિનાશી પદ પામે છે.

લભન્તે પરમાં શુદ્ધિં નિર્વાણં તે મયા સહ

તેઓ મને સાથે રાખીને પરમ પવિત્રતા અને મોક્ષ પામે છે.

પ્રસાદાન્મમ યોગીન્દ્રા એતદ્ વેદાનુશાસનમ્

મારી કૃપાથી, હે યોગીશ્વરો, આ વેદની શિક્ષા છે.

મદુક્તમેતદ્ વિજ્ઞાનં સાંખ્યયોગસમાશ્રયમ્

આ જ્ઞાન મેં કહ્યું છે, જે સંખ્ય અને યોગ પર આધારિત છે.

તેભ્યઃ સર્વમિદં જાતં તસ્માદ્ બ્રહ્મમયં જગત્

આ બધું એમમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે, તેથી આખું જગત બ્રહ્મથી વ્યાપ્ત છે.

સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ

શાસ્ત્રોમાં જે સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે, એ બધે વ્યાપી રહીને જગતમાં સ્થિર છે.

સર્વાધારં સદાનન્દમવ્યક્તં દ્વૈતવર્જિતમ્

જે સર્વનું આધાર છે, સદા આનંદમય છે, દેખાતું નથી અને દ્વૈતથી રહિત છે.

નિર્વિકલ્પં નિરાભાસં સર્વાવાસં પરામૃતમ્

જેમાં કોઈ ભેદ નથી, કોઈ આભાસ નથી, સર્વનું નિવાસસ્થાન છે અને સર્વોચ્ચ અમૃતરૂપ છે.

નિર્ગુણં પરમં વ્યોમ તજ્જ્ઞાનં સૂરયો વિદુઃ

જે ગુણરહિત છે, સર્વોચ્ચ આકાશ જેવું છે, એ જ્ઞાનને જ્ઞાની લોકો ઓળખે છે.

સો ઽહં સર્વત્રગઃ શાન્તો જ્ઞાનાત્મા પરમેશ્વરઃ

હું એ સર્વવ્યાપક, શાંત, જ્ઞાનમય આત્મા અને સર્વોચ્ચ ઈશ્વર છું.

મત્સ્થાનિ સર્વભૂતાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત્

બધા જીવો મારામાં વસે છે; જે આ જાણે છે, એ સાચો વેદજ્ઞાની છે.

તયોરનાદિરુદ્દિષ્ટઃ કાલઃ સંયોજકઃ પરઃ

આ બેમાં, જે અનાદિ છે, તેને કાળ કહેવાયો છે, જે સર્વને જોડે છે.

તદાત્મકં તદન્યત્ સ્યાત્ તદ્રૂપં મામકં વિદુઃ

એ તેનું સ્વરૂપ છે, બીજું અલગ છે; જે મારું સ્વરૂપ જાણે છે, એ જાણે છે.

યા સા પ્રકૃતિરુદ્દિષ્ટા મોહિની સર્વદેહિનામ્

જેને પ્રકૃતિ કહેવામાં આવે છે, એ સર્વ શરીરધારીઓને મોહમાં પાડે છે.

અહઙ્કારવિમુક્તત્વાત્ પ્રોચ્યતે પઞ્ચવિંશકઃ

અહંકારથી મુક્ત હોવાથી તેને પચીસમું તત્વ કહેવામાં આવે છે.

વિજ્ઞાનશક્તિર્વિજ્ઞાતા હ્યહઙ્કારસ્તદુત્થિતઃ

વિવેકશક્તિ જ જાણનાર છે; અહંકાર તો એમાંથી ઉપજે છે.

સ જીવઃ સો ઽન્તરાત્મેતિ ગીયતે તત્ત્વચિન્તકૈઃ

તત્ત્વવિચારકોએ તેને જ જીવ અને અંતરાત્મા કહ્યો છે.

સ વિજ્ઞાનાત્મકસ્તસ્ય મનઃ સ્યાદુપકારકમ્

એ જ્ઞાનમય છે અને તેના માટે મન સાધનરૂપ છે.

સ ચાવિવેકઃ પ્રકૃતૌ સઙ્ગાત્ કાલેન સો ઽભવત્

અને એ અવિવેક, પ્રકૃતિ સાથેના સંયોગથી, કાળ દ્વારા ઉત્પન્ન થયો.

સર્વે કાલસ્ય વશગા ન કાલઃ કસ્યચિદ્ વશે

બધા કાળના વશમાં છે; કાળ કોઈના વશમાં નથી.

પ્રોચ્યતે ભગવાન્ પ્રાણઃ સર્વજ્ઞઃ પુરુષોત્તમઃ

ભગવાનને પ્રાણ, સર્વજ્ઞ અને પુરુષોત્તમ કહેવાય છે.

મનસશ્ચાપ્યહઙ્કારમહઙ્કારાન્મહાન્ પરઃ

મનમાંથી અહંકાર ઉત્પન્ન થાય છે અને અહંકારથી મહત્તત્ત્વ ઊંચું છે.

પુરુષાદ્ ભગવાન્ પ્રાણસ્તસ્ય સર્વમિદં જગત્

પુરુષમાંથી ભગવાન પ્રાણ ઉત્પન્ન થાય છે; અને એમાંથી આ આખું જગત સર્જાયું છે.

નાસ્તિ મત્તઃ પરં ભૂતં માં વિજ્ઞાય વિમુચ્યતે

મારા કરતાં ઊંચું બીજું કંઈ નથી; મને ઓળખીને મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.

ઋતે મામેકમવ્યક્તં વ્યોમરૂપં મહેશ્વરમ્

મારા સિવાય બીજું કોઈ નથી—હું અવ્યક્ત, આકાશ જેવો સ્વરૂપ ધરાવતો મહાદેવ છું.

માયી માયામયો દેવઃ કાલેન સહ સઙ્ગતઃ

માયાના સ્વામી અને માયાથી બનેલા દેવ, કાળ સાથે જોડાયેલા છે.