કૂર્મપુરાણમ્

ઉપાસિતવ્યો મન્તવ્યઃ શ્રોતવ્યશ્ચ મુમુક્ષુભિઃ

મુક્તિ ઇચ્છનારોએ એનું પૂજન કરવું, મનન કરવું અને શ્રવણ કરવું જોઈએ.

યોગિનો ઽવ્યવધાનેન તદા સંપદ્યતે સ્વયમ્

યોગીઓ માટે, જ્યારે કોઈ અવરોધ રહેતો નથી, ત્યારે એ આત્મા સીધો અનુભવાય છે.

સર્વભૂતેષુ ચાત્માનં બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા

ત્યારે સર્વ જીવોમાં રહેલો આત્મા બ્રહ્મરૂપ થઈ જાય છે.

એકીભૂતઃ પરેણાસૌ તદા ભવતિ કેવલઃ

પછી એ પરમાત્મા સાથે એક થઈ, સંપૂર્ણ અને એકમાત્ર રહે છે.

તદાસાવમૃતીભૂતઃ ક્ષેમં ગચ્છતિ પણ્ડિતઃ

પછી, અમર બનીને, વિદ્વાન શાંતિ પામે છે.

તત એવ ચ વિસ્તારં બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા

એમાંથી જ, ત્યારે બ્રહ્મનું વિસ્તરણ થાય છે.

માયામાત્રં જગત્ કૃત્સ્નં તદા ભવતિ નિર્વૃતઃ

પછી આખું જગત માત્ર માયા જ લાગે છે અને એ પૂર્ણ તૃપ્ત થઈ જાય છે.

કેવલં બ્રહ્મવિજ્ઞાનં જાયતે ઽસૌ તદા શિવઃ

પછી માત્ર બ્રહ્મજ્ઞાન જ પ્રગટે છે; એ સમયે એ કલ્યાણરૂપ બને છે.

તદ્વદાત્માક્ષરેણાસૌ નિષ્કલેનૈકતાં વ્રજેત્

તેમજ, એ ભાગરહિત, અક્ષર આત્મા સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે.

અજ્ઞાનેનાવૃતં લોકો વિજ્ઞાનં તેન મુહ્યતિ

આ જગત અજ્ઞાનથી ઢંકાયેલું છે; તેથી જ્ઞાનમાં ભ્રમ ઊપજે છે.

અજ્ઞાનમિતરત્ સર્વં વિજ્ઞાનમિતિ મે મતમ્

મારા મત પ્રમાણે, જ્ઞાન સિવાય બધું અજ્ઞાન જ છે; જ્ઞાન જ સાચું છે.

સર્વવેદાન્તસારં હિ યોગસ્તત્રૈકચિત્તતા

યોગ એ બધાં વેદાંતનો સાર છે, કેમ કે એ મનની એકાગ્રતા છે.

યોગજ્ઞાનાભિયુક્તસ્ય નાવાપ્યં વિદ્યતે ક્વચિત્

યોગના જ્ઞાનમાં તત્પર રહેનાર માટે કશું અપ્રાપ્ય નથી.

એકં સાંખ્યં ચ યોગં ચ યઃ પશ્યતિ સ તત્ત્વવિત્

જે સંખ્ય અને યોગને એકરૂપ જુએ છે, એ સાચા તત્વને જાણે છે.

મજ્જન્તિ તત્ર તત્રૈવ ન ત્વાત્મૈષામિતિ શ્રુતિઃ

શાસ્ત્ર કહે છે કે, તેઓ અહીં-ત્યાં ડૂબે છે, પણ આત્મા ક્યારેય ડૂબતો નથી.

જ્ઞાનયોગાભિયુક્તસ્તુ દેહાન્તે તદવાપ્નુયાત્

જેણે જ્ઞાન અને યોગમાં મન લગાડ્યું છે, તે શરીર છોડ્યા પછી એ પરમ પદને પામે છે.

કીર્તિતઃ સર્વવેદેષુ સર્વાત્મા સર્વતોમુખઃ

બધાં વેદોમાં સર્વવ્યાપી આત્માનું વર્ણન થયું છે, જે સર્વ દિશામાં વ્યાપેલો છે.

સર્વતઃ પાણિપાદો ઽહમન્તર્યામી સનાતનઃ

હું સર્વત્ર હાથ-પગ ધરાવતો, અનંત અને અંતર્યામી છું.

અચક્ષુરપિ પશ્યામિ તથાકર્ણઃ શૃણોમ્યહમ્

મારે આંખો નથી, છતાં હું જોઈ શકું છું; મારે કાન નથી, છતાં હું સાંભળી શકું છું.

પ્રાહુર્મહાન્તં પુરુષં મામેકં તત્ત્વદર્શિનઃ

જેઓ તત્વને જાણે છે, તેઓ મને એકમાત્ર મહાન પુરુષ કહે છે.

નિર્ગુણામલરૂપસ્ય યત્તદૈશ્વર્યમુત્તમમ્

જેનું સ્વરૂપ નિર્ગુણ અને નિર્મળ છે, એ પરમ ઐશ્વર્ય મારે છે.

વક્ષ્યે સમાહિતા યૂયં શૃણુધ્વં બ્રહ્મવાદિનઃ

હું હવે કહું છું, તમે મન એકાગ્ર કરીને, હે બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ, ધ્યાનથી સાંભળો.

પ્રેરયામિ તથાપીદં કારણં સૂરયો વિદુઃ

હું જ આ બધું ચલાવું છું; વિદ્વાનો આને કારણ જાણે છે.

પ્રવિષ્ટા મમ સાયુજ્યં લભન્તે યોગિનો ઽવ્યયમ્

જે યોગીઓ મારી સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે, તેઓ અવિનાશી પદ પામે છે.

લભન્તે પરમાં શુદ્ધિં નિર્વાણં તે મયા સહ

તેઓ મને સાથે રાખીને પરમ પવિત્રતા અને મોક્ષ પામે છે.

પ્રસાદાન્મમ યોગીન્દ્રા એતદ્ વેદાનુશાસનમ્

મારી કૃપાથી, હે યોગીશ્વરો, આ વેદની શિક્ષા છે.

મદુક્તમેતદ્ વિજ્ઞાનં સાંખ્યયોગસમાશ્રયમ્

આ જ્ઞાન મેં કહ્યું છે, જે સંખ્ય અને યોગ પર આધારિત છે.

તેભ્યઃ સર્વમિદં જાતં તસ્માદ્ બ્રહ્મમયં જગત્

આ બધું એમમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે, તેથી આખું જગત બ્રહ્મથી વ્યાપ્ત છે.

સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ

શાસ્ત્રોમાં જે સાંભળ્યું છે, એ પ્રમાણે, એ બધે વ્યાપી રહીને જગતમાં સ્થિર છે.