કૂર્મપુરાણમ્

તુષ્ટુવુર્હૃષ્ટમનસો ભક્ત્યા તં પરમેશ્વરમ્

હર્ષિત હૃદયથી, તેમણે ભક્તિપૂર્વક પરમેશ્વરનું સ્તુતિ કરી.

જયાશેષમુનીશાન તપસાભિપ્રપૂજિત

જય હો, બધા મુનિઓના સ્વામી, તપ દ્વારા પૂજિત.

જયાનન્ત જગજ્જન્મત્રાણસંહારકારણ

જય હો, અનંત સ્વરૂપ, જગતની ઉત્પત્તિ, પાલન અને વિનાશના કારણ.

જયામ્બિકાપતે દેવ નમસ્તે પરમેશ્વર

જય હો, અંબિકા પતિ, દેવ; પરમેશ્વર, આપને વંદન.

સમાલિઙ્ગ્ય હૃષીકેશં પ્રાહ ગમ્ભીરયા ગિરા

હૃષીકેશને આલિંગન કરીને, તેણે ઊંડા સ્વરે કહ્યું.

ઇમં સમાગતા દેશં કિં વા કાર્યં મયાચ્યુત

હે અચ્યૂત, અહીં આવીને મને કયું કાર્ય કરવું છે?

પ્રાહ દેવો મહાદેવં પ્રસાદાભિમુખં સ્થિતમ્

પ્રસન્ન મનથી ઊભેલા મહાદેવને ભગવાને કહ્યું.

અભ્યાગતા માં શરણં સમ્યગ્દર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ

જે લોકો સાચા દર્શન ઈચ્છીને મારી શરણે આવ્યા છે,

સન્નિધૌ મમ તજ્જ્ઞાનં દિવ્યં વક્તુમિહાર્હસિ

મારી હાજરીમાં, એ દિવ્ય જ્ઞાન અહીં કહેવું યોગ્ય છે.

તતસ્ત્વમાત્મનાત્માનં મુનીન્દ્રેભ્યઃ પ્રદર્શય

અત્યારે, તું પોતાને પોતાના દ્વારા મુનિશ્રેષ્ઠોને દર્શાવ.

પ્રદર્શયન્ યોગસિદ્ધિં નિરીક્ષ્ય વૃષભધ્વજમ્

યોગસિદ્ધિ દર્શાવતાં અને વૃષભધ્વજને જોઈને,

કૃતાર્થં સ્વયમાત્માનં જ્ઞાતુમર્હથ તત્ત્વતઃ

પોતાનો હેતુ પૂર્ણ કરીને, તારે સાચા અર્થમાં પોતાને ઓળખવું જોઈએ.

મમૈવ સન્નિધાવેષ યથાવદ્ વક્તુમીશ્વરઃ

મારી હાજરીમાં જ ઈશ્વરે યોગ્ય રીતે બોલવું જોઈએ.

સનત્કુમારપ્રમુખાઃ પૃચ્છન્તિ સ્મ મહેશ્વરમ્

સનત્કુમાર અને અન્યોએ મહેશ્વરને પ્રશ્ન કર્યા.

કિમપ્યચિન્ત્યં ગગનાદીશ્વરાર્હં સમુદ્બભૌ

કંઈક અકલ્પનીય, ભગવાનને યોગ્ય એવું, આકાશમાંથી પ્રગટાયું.

તેજસા પૂરયન્ વિશ્વં ભાતિ દેવો મહેશ્વરઃ

તે તેજથી સમગ્ર જગતને ભરતાં, દેવ મહેશ્વર તેજસ્વી લાગે છે.

વિભ્રાજમાનં વિમલે તસ્મિન્ દદૃશુરાસને

એ સિંહાસન પર તેજસ્વી અને નિર્મળ એવા તેમને સૌએ જોયા.

અનન્યતેજસં શાન્તં શિવં દદૃશિરે કિલ

શાંત અને અનન્ય તેજવાળા એવા શિવને તેમણે જોયા.

તમાસનસ્થં ભૂતાનામીશં દદૃશિરે કિલ

ભૂતોના ઈશ એવા તેમને સિંહાસન પર બેઠેલા જોયા.

સ વાસુદેવમાસીનં તમીશં દદૃશુઃ કિલ

વાસુદેવ ભગવાનને ત્યાં બેઠેલા તેમણે જોયા.

નિરીક્ષ્ય પુણ્ડરીકાક્ષં સ્વાત્મયોગમનુત્તમમ્

પુંડરીકનેત્રને, તેમના શ્રેષ્ઠ આત્મયોગને જોઈને,

પ્રશાન્તમાનસાઃ સર્વે જ્ઞાનમીશ્વરભાષિતમ્

બધાના મન શાંત થયા અને સૌએ ભગવાન દ્વારા બોલાયેલું જ્ઞાન સાંભળ્યું.

યન્ન દેવા વિજાનન્તિ યતન્તો ઽપિ દ્વિજાતયઃ

જેને દેવતાઓ પણ જાણતા નથી અને દ્વિજાતિઓ પ્રયત્ન કરીને પણ સમજી શકતા નથી,

ન સંસારં પ્રપદ્યન્તે પૂર્વે ઽપિ બ્રહ્મવાદિનઃ

અગાઉના બ્રહ્મવેદીઓ પણ સંસારમાં પાછા આવતાં નથી,

વક્ષ્યે ભક્તિમતામદ્ય યુષ્માકં બ્રહ્મવાદિનામ્

હું આજે તમને, ભક્તિપૂર્વક બ્રહ્મને જાણનારા લોકો, એ કહું છું.

અસ્તિ સર્વાન્તરઃ સાક્ષાચ્ચિન્માત્રસ્તમસઃ પરઃ

અંતરમાં રહેલો, સર્વનો સાક્ષી, શુદ્ધ ચેતન્ય છે, જે અંધકારથી પર છે.

સ કાલો ઽગ્નિસ્તદવ્યક્તં સ એવેદમિતિ શ્રુતિઃ

એજ સમય છે, એજ અગ્નિ છે, એજ અવ્યક્ત છે; એજ આ બધું છે — આવું શાસ્ત્ર કહે છે.

સ માયી માયયા બદ્ધઃ કરોતિ વિવિધાસ્તનૂઃ

માયાવાળો, માયાથી બંધાયેલો, એ અનેક જાતનાં શરીરો સર્જે છે.

નાયં પૃથ્વી ન સલિલં ન તેજઃ પવનો નભઃ

એ ભૂમિ નથી, પાણી નથી, અગ્નિ નથી, પવન નથી, આકાશ પણ નથી.