કૂર્મપુરાણમ્

વિમલા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા જ્ઞાનયોગપરાયણાઃ

આ સર્વે નિર્મળ, બ્રહ્મમાં સર્વાધિક મન મૂકનાર અને જ્ઞાન-યોગમાં તત્પર છે.

યોગેશ્વરાણામાદેશાદ્ વેદસંસ્થાપનાય વૈ

યોગેશ્વરોના આદેશથી, વેદની સ્થાપના માટે,

તર્પયન્ત્યર્ચયન્ત્યેતાન્ બ્રહ્મવિદ્યામવાપ્નુયુઃ

જે લોકો આ મહાન ઋષિઓને તૃપ્ત કરે અને પૂજે છે, તેઓ બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.

ભવિષ્યતિ ચ સાવર્ણો દક્ષસાવર્ણ એવ ચ

આગળ સાવર્ણિ અને દક્ષસાવર્ણિ પણ થશે,

ભૌત્યશ્ચતુર્દશઃ પ્રોક્તો ભવિષ્યા મનવઃ ક્રમાત્

ચૌદમો ભૌત્ય કહેવાય છે; આવનારા મનુઓ ક્રમશઃ જન્મશે.

ભૂતભવ્યૈર્વર્તમાનૈરાખ્યાનૈરુપબૃંહિતઃ

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના પ્રસંગોથી આ કથા સમૃદ્ધ છે,

સ સર્વપાપનિર્મુક્તો બ્રહ્મણા સહ મોદતે

જે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, તે બ્રહ્મા સાથે આનંદ માણે છે.

નારાયણં નમસ્કૃત્ય ભાવેન પુરુષોત્તમમ્

જે ભક્તિપૂર્વક નારાયણ, પુરુષોત્તમને વંદન કરે છે,

પુરુષાય પુરાણાય વિષ્ણવે કૂર્મરૂપિણે

પ્રાચીન પુરુષ, વિષ્ણુ અને કૂર્મ સ્વરૂપ ધરાવનારને,

બ્રહ્માણ્ડસ્યાસ્ય વિસ્તારો મન્વન્તરવિનિશ્ચયઃ

આ બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ અને મન્વંતરોની નિશ્ચિતતા,

જ્ઞાનયોગરતૈર્નિત્યમારાધ્યઃ કથિતસ્ત્વયા

જે હંમેશા જ્ઞાન અને યોગમાં તત્પર છે, એવા લોકો માટે આરાધ્ય છે — એ બધું તમે વર્ણન કર્યું છે.

જ્ઞાનં બ્રહ્મૈકવિષયં યેન પશ્યેમ તત્પરમ્

એવું જ્ઞાન, જેના દ્વારા આપણે સર્વોચ્ચ બ્રહ્મને જોઈ શકીએ, એ જ્ઞાન માત્ર બ્રહ્મ વિશે જ હોય છે.

અવાપ્તાખિલવિજ્ઞાનસ્તત્ત્વાં પૃચ્છામહે પુનઃ

તમામ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ, અમે ફરીથી તમારું સત્ય સ્વરૂપ શું છે તે પૂછીએ છીએ.

સૂતઃ પૌરાણિકઃ સ્મૃત્વા ભાષિતું હ્યુપચક્રમે

સૂત પુરાણકથાકારએ સ્મરણ કરીને બોલવાનું શરૂ કર્યું.

આજગામ મુનિશ્રેષ્ઠા યત્ર સત્રં સમાસતે

જે સ્થળે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ એકત્ર થયા હતા, ત્યાં તે પહોંચી ગયો.

વ્યાસં કમલપત્રાક્ષં પ્રણેમુર્દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો વિયાસજીને, જેમની આંખો કમળપાંખડી જેવી છે, વંદન કર્યા.

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગુરું પ્રાઞ્જલિઃ પાર્શ્વગો ઽભવત્

ગુરુની પરિક્રમા કરીને, તે જોડેલા હાથથી પાસે ઊભો રહ્યો.

સમાશ્વાસ્યાસનં તસ્મૈ તદ્યોગ્યં સમકલ્પયન્

તેમને યોગ્ય અને માનનીય આસન તૈયાર કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કર્યું.

કચ્ચિન્ન તપસો હાનિઃ સ્વાધ્યાયસ્ય શ્રુતસ્ય ચ

શું તમારી તપશ્ચર્યા, સ્વાધ્યાય કે શીખેલા વિદ્યા માં કશી ઘટાડો તો નથી થયો?

જ્ઞાનં તદ્ બ્રહ્મવિષયં મુનીનાં વક્તુમર્હસિ

તમે ઋષિઓને એ જ્ઞાન કહો, જે બ્રહ્મ વિષયક છે.

શુશ્રૂષા જાયતે ચૈષાં વક્તુમર્હસિ તત્ત્વતઃ

તેમને સાંભળવાની ઈચ્છા જાગી છે; તમે તેમને સાચું કહો.

મુનીનાં વ્યાહૃતં પૂર્વં વિષ્ણુના કૂર્મરૂપિણા

પૂર્વે જે કૂર્મરૂપે વિષ્ણુએ ઋષિઓને કહ્યું હતું, એ જ વાત.

પ્રણમ્ય શિરસા રુદ્રં વચઃ પ્રાહ સુખાવહમ્

માથું નમાવીને રુદ્રને વંદન કરીને, તેણે સુખ આપતી વાતો કહી.

સનત્કુમારપ્રમુખૈઃ સ્વયં યત્સમભાષત

જે સંનતકુમાર અને અન્ય ઋષિઓને તેણે પોતે કહ્યું હતું.

અઙ્ગિરા રુદ્રસહિતો ભૃગુઃ પરમધર્મવિત્

અંગિરા, રુદ્ર સાથે, અને પરમ ધર્મ જાણનારા ભૃગુ.

શુક્રો વસિષ્ઠો ભગવાન્ સર્વે સંયતમાનસાઃ

શુક્ર, પૂજ્ય વસિષ્ઠ અને બધા જેઓનું મન સંયમિત હતું.

તપ્તવન્તસ્તપો ઘોરં પુણ્યે બદરિકાશ્રમે

તેમણે પવિત્ર બદરિકા આશ્રમમાં ભારે તપસ્યા કરી હતી.

નારાયણમનાદ્યન્તં નરેણ સહિતં તદા

ત્યારે તેમણે નર સાથે અનાદિ અને અનંત એવા નારાયણનું ધ્યાન કર્યું.

પ્રણેમુર્ભક્તિસંયુક્તા યોગિનો યોગવિત્તમમ્

યોગથી પરિપૂર્ણ એવા યોગીઓએ ભક્તિપૂર્વક યોગવિદ્યા જાણનારા સર્વોચ્ચને વંદન કર્યા.