કૂર્મપુરાણમ્

બલબન્ધુર્નિરામિત્રઃ કેતુશૃઙ્ગસ્તપોધનઃ

બલબંધુ, નિરામિત્ર, કેતુશૃંગ અને તપોધન.

સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ચ સાધ્યઃ સત્યસ્તથૈવ ચ

સર્વજ્ઞ, સમબુદ્ધિ, સાધ્ય અને સત્ય.

અત્રિરુગ્રસ્તથા ચૈવ શ્રવણો ઽથ શ્રવિષ્ઠકઃ

અત્રિ, ઉગ્ર, શ્રવણ અને પછી શ્રવિષ્ઠક.

કશ્યપોહ્યુશના ચૈવ ચ્યવનો ઽથ બૃહસ્પતિઃ

કશ્યપ, ઉશનાસ, ચ્યવન અને બૃહસ્પતિ,

વાચશ્રવાઃ સુપીકશ્ચ શ્યાવાશ્વઃ સપથીશ્વરઃ

વાચશ્રવસ, સુપિક, શ્યાવાશ્વ અને સપથીઈશ્વર,

સુમન્તુર્વર્ચરી વિદ્વાન્ કબન્ધઃ કુશિકન્ધરઃ

સુમંતુ, વિદ્વાન વર્ચરી, કબંધ અને કુશિકંધર,

ભલ્લાપી મધુપિઙ્ગશ્ચ શ્વેતકેતુસ્તપોનિધિઃ

ભલ્લાપી, મધુપિંગ, શ્વેતકેતુ અને તપોનિધિ,

શાલિહોત્રો ઽગ્નિવેશ્યશ્ચ યુવનાશ્વઃ શરદ્વસુઃ

શાલિહોત્ર, અગ્નિવેશ્ય, યુવનાશ્વ અને શરદ્વસુ,

ઉલૂકો વિદ્યુતશ્ચૈવ શાદ્વલો હ્યાશ્વલાયનઃ

ઉલૂક, વિદ્યુત, શાદ્વલ અને આશ્વલાયન,

કુશિકશ્ચૈવ ગર્ગશ્ચ મિત્રકો ઋષ્ય એવ ચ

કુશિક, ગર્ગ, મિત્રક અને ઋષ્ય,

વિમલા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા જ્ઞાનયોગપરાયણાઃ

આ સર્વે નિર્મળ, બ્રહ્મમાં સર્વાધિક મન મૂકનાર અને જ્ઞાન-યોગમાં તત્પર છે.

યોગેશ્વરાણામાદેશાદ્ વેદસંસ્થાપનાય વૈ

યોગેશ્વરોના આદેશથી, વેદની સ્થાપના માટે,

તર્પયન્ત્યર્ચયન્ત્યેતાન્ બ્રહ્મવિદ્યામવાપ્નુયુઃ

જે લોકો આ મહાન ઋષિઓને તૃપ્ત કરે અને પૂજે છે, તેઓ બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રાપ્ત કરે છે.

ભવિષ્યતિ ચ સાવર્ણો દક્ષસાવર્ણ એવ ચ

આગળ સાવર્ણિ અને દક્ષસાવર્ણિ પણ થશે,

ભૌત્યશ્ચતુર્દશઃ પ્રોક્તો ભવિષ્યા મનવઃ ક્રમાત્

ચૌદમો ભૌત્ય કહેવાય છે; આવનારા મનુઓ ક્રમશઃ જન્મશે.

ભૂતભવ્યૈર્વર્તમાનૈરાખ્યાનૈરુપબૃંહિતઃ

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યના પ્રસંગોથી આ કથા સમૃદ્ધ છે,

સ સર્વપાપનિર્મુક્તો બ્રહ્મણા સહ મોદતે

જે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, તે બ્રહ્મા સાથે આનંદ માણે છે.

નારાયણં નમસ્કૃત્ય ભાવેન પુરુષોત્તમમ્

જે ભક્તિપૂર્વક નારાયણ, પુરુષોત્તમને વંદન કરે છે,

પુરુષાય પુરાણાય વિષ્ણવે કૂર્મરૂપિણે

પ્રાચીન પુરુષ, વિષ્ણુ અને કૂર્મ સ્વરૂપ ધરાવનારને,

બ્રહ્માણ્ડસ્યાસ્ય વિસ્તારો મન્વન્તરવિનિશ્ચયઃ

આ બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ અને મન્વંતરોની નિશ્ચિતતા,

જ્ઞાનયોગરતૈર્નિત્યમારાધ્યઃ કથિતસ્ત્વયા

જે હંમેશા જ્ઞાન અને યોગમાં તત્પર છે, એવા લોકો માટે આરાધ્ય છે — એ બધું તમે વર્ણન કર્યું છે.

જ્ઞાનં બ્રહ્મૈકવિષયં યેન પશ્યેમ તત્પરમ્

એવું જ્ઞાન, જેના દ્વારા આપણે સર્વોચ્ચ બ્રહ્મને જોઈ શકીએ, એ જ્ઞાન માત્ર બ્રહ્મ વિશે જ હોય છે.

અવાપ્તાખિલવિજ્ઞાનસ્તત્ત્વાં પૃચ્છામહે પુનઃ

તમામ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ, અમે ફરીથી તમારું સત્ય સ્વરૂપ શું છે તે પૂછીએ છીએ.

સૂતઃ પૌરાણિકઃ સ્મૃત્વા ભાષિતું હ્યુપચક્રમે

સૂત પુરાણકથાકારએ સ્મરણ કરીને બોલવાનું શરૂ કર્યું.

આજગામ મુનિશ્રેષ્ઠા યત્ર સત્રં સમાસતે

જે સ્થળે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ એકત્ર થયા હતા, ત્યાં તે પહોંચી ગયો.

વ્યાસં કમલપત્રાક્ષં પ્રણેમુર્દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો વિયાસજીને, જેમની આંખો કમળપાંખડી જેવી છે, વંદન કર્યા.

પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગુરું પ્રાઞ્જલિઃ પાર્શ્વગો ઽભવત્

ગુરુની પરિક્રમા કરીને, તે જોડેલા હાથથી પાસે ઊભો રહ્યો.

સમાશ્વાસ્યાસનં તસ્મૈ તદ્યોગ્યં સમકલ્પયન્

તેમને યોગ્ય અને માનનીય આસન તૈયાર કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્પણ કર્યું.

કચ્ચિન્ન તપસો હાનિઃ સ્વાધ્યાયસ્ય શ્રુતસ્ય ચ

શું તમારી તપશ્ચર્યા, સ્વાધ્યાય કે શીખેલા વિદ્યા માં કશી ઘટાડો તો નથી થયો?