કૂર્મપુરાણમ્

દ્વિતીયે દ્વાપરે ચૈવ વેદવ્યાસઃ પ્રજાપતિઃ

બીજા દ્વાપરમાં વેદવ્યાસ પ્રજાપતિ છે.

સવિતા પઞ્ચમે વ્યાસઃ ષષ્ઠે મૃત્યુઃ પ્રકીર્તિતઃ

પાંચમા દ્વાપરમાં વ્યાસ સવિતા છે અને છઠ્ઠામાં મૃત્યુ કહેવાય છે.

સારસ્વતશ્ચ નવમે ત્રિધામા દશમે સ્મૃતઃ

નવમા દ્વાપરમાં વ્યાસ સારસ્વત છે અને દસમામાં ત્રિધામા તરીકે ઓળખાય છે.

ત્રયોદશે તથા ધર્મસ્તરક્ષુસ્તુ ચતુર્દશે

તેરમા દ્વાપરમાં ધર્મ અને ચૌદમા દ્વાપરમાં તરક્ષુ છે.

કૃતઞ્જયઃ સપ્તદશે હ્યષ્ટાદશે ઋતઞ્જયઃ

સત્તરમા દ્વાપરમાં કૃતંજય અને અઢારમા દ્વાપરમાં ઋતંજય છે.

રાજશ્રવાશ્ચૈકવિંશસ્તસ્માચ્છુષ્માયણઃ પરઃ

એકવીસમા દ્વાપરમાં રાજશ્રવા અને પછી શુષ્માયણ આવે છે.

પઞ્ચવિશે તથા શક્તિઃ ષડ્વિંશે તુ પરાશરઃ

પંચવીસમા દ્વાપરમાં શક્તિ અને છવિસમા દ્વાપરમાં પરાશર છે.

પરાશરસુતો વ્યાસઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઽભવત્

પરાશરજીના પુત્ર વ્યાસજી કૃષ્ણ દ્વૈપાયન થયા.

પારાશર્યો મહાયોગી કૃષ્ણદ્વૈપાયનો હરિઃ

પરાશરપુત્ર મહાન યોગી કૃષ્ણ દ્વૈપાયન હરિ છે.

તત્પ્રસાદાદસૌ વ્યાસં વેદાનામકરોત્ પ્રભુઃ

તેમની કૃપાથી એ પ્રભુએ વ્યાસજીને વેદોનું વિભાજન કરાવ્યું.

પૈલં તેષાં ચતુર્થં ચ પઞ્ચમં માં મહામુનિઃ

મહામુનિએ પૈલને ચોથા અને મને પાંચમા તરીકે નિમણૂક કરી.

યજુર્વેદપ્રવક્તારં વૈશમ્પાયનમેવ ચ

યજુરવેદના ઉપદેશક તરીકે વૈશંપાયનને રાખ્યા.

ઇતિહાસપુરાણાનિ પ્રવક્તું મામયોજયત્

ઇતિહાસ અને પુરાણોનું વાચન કરવા માટે મને નિયુક્ત કર્યા.

ચાતુર્હેત્રમભૂદ્ યસ્મિંસ્તેન યજ્ઞમથાકરોત્

જેમાં ચાર પ્રકારના યજ્ઞકર્મીઓ થયા, એણે યજ્ઞ કર્યો.

ઔદ્ગાત્રં સામભિશ્ચક્રે બ્રહ્મત્વં ચાપ્યથર્વભિઃ

સામવેદના સ્તોત્રોથી ઉદગાતા પદવી અને અથર્વવેદથી બ્રહ્મા પદવી સ્થાપી.

યજૂંષિ ચ યજુર્વેદં સામવેદં ચ સામભિઃ

યજુષ મંત્રો યજુરવેદને અને સામ સ્તોત્રો સામવેદને આપ્યા.

શાખાનાં તુ શતેનૈવ યજુર્વેદમથાકરોત્

યજુરવેદને એણે સો શાખાઓમાં વહેંચ્યો.

અથર્વાણમથો વેદં બિભેદ નવકેન તુ

અથર્વવેદને નવ ભાગમાં વિભાજન કર્યો.

સો ઽયમેકશ્ચતુષ્પાદો વેદઃ પૂર્વં પુરાતનાત્

આ એક જ ચતુર્પાદ વેદ પ્રાચીનકાળથી છે.

વેદવેદ્યો હિ ભગવાન્ વાસુદેવઃ સનાતનઃ

વેદનો જ્ઞાન અને વેદનું તત્વ, બંને શાશ્વત વાસુદેવ છે.

એતત્ પરતરં બ્રહ્મ જ્યોતિરાનન્દમુત્તમમ્

આ સર્વોત્તમ બ્રહ્મ, પરમ પ્રકાશ અને પરમ આનંદ છે.

વેદવેદ્યમિમં વેત્તિ વેદં વેદપરો મુનિઃ

જે મુનિ વેદમાં તત્પર છે, એ વેદથી જાણવાના આ વેદને જાણે છે.

સ એવ વેદો વેદ્યશ્ચ તમેવાશ્રિત્ય મુચ્યતે

એ જ વેદ અને જાણવાનું તત્વ છે; એને આશ્રયે મુક્તિ મળે છે.

અવેદં ચ વિજાનાતિ પારાશર્યો મહામુનિઃ

પરાશરપુત્ર મહામુનિ વેદ સિવાયનું પણ જાણે છે.

મહાદેવાવતારાણિ કલૌ શૃણુત સુવ્રતાઃ

સુવ્રતો, હવે કળિયુગમાં મહાદેવના અવતારોની વાર્તા સાંભળો.

નામ્ના હિતાય વિપ્રાણામભૂદ્ વૈવસ્વતે ઽન્તરે

વૈવસ્વત સમય દરમિયાન, બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે તેનું નામ પ્રસિદ્ધ થયું હતું.

તસ્ય શિષ્યાઃ શિખાયુક્તા વભૂવુરમિતપ્રભાઃ

તેના શિષ્યો શિખા ધારણ કરનારા હતા અને તેમની તેજસ્વિતા અપરંપાર હતી.

ચત્વારસ્તે મહાત્માનો બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ

આ ચારેય મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણો હતા, જે વેદોમાં પારંગત હતા.

લોકાક્ષિરથ યોગીન્દ્રો જૈગીષવ્યસ્તુ સપ્તમે

સાતમા સમયમાં લોકાક્ષિરથ, યોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ, અને જયગીષવ્ય હતા.