કૂર્મપુરાણમ્

વિકુણ્ઠાયામસૌ જજ્ઞે વૈકુણ્ઠૈર્દૈવતૈઃ સહ

વિકુંઠામાં, તે વિકુંઠ દેવતાઓ સાથે જન્મ્યો.

વામનઃ કશ્યપાદ્ વિષ્ણુરદિત્યાં સંબભૂવ હ

કશ્યપ અને અદિતિમાંથી વામન રૂપે વિષ્ણુ જન્મ્યા.

પુરન્દરાય ત્રૈલોક્યં દત્તં નિહતકણ્ટકમ્

ત્રણે લોક, દુષ્ટોથી મુક્ત કરી, પુરંદરને અર્પણ કરવામાં આવ્યા.

સપ્ત ચૈવાભવન્ વિપ્રા યાભિઃ સંરક્ષિતાઃ પ્રજાઃ

અને સાત બ્રાહ્મણો હતા, જેમણે પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

તસ્માત્ સ વૈ સ્મૃતો વિષ્ણુર્વિશેર્ધાતોઃ પ્રવેશનાત્

એથી તેને વિષ્ણુ કહેવાય છે, કારણ કે તે સર્વત્ર પ્રવેશ કરે છે.

ભૂતાન્તરાત્મા ભગવાન્ નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ભગવાન નારાયણ સર્વ જીવોમાં આંતરાત્મા છે.

ચતુર્ધા સંસ્થિતો વ્યાપી સગુણો નિર્ગુણો ઽપિ ચ

તે ચાર રૂપે વ્યાપક છે, ગુણવાળા અને નિર્ગુણ પણ છે.

વાસુદેવાભિધાના સા ગુણાતીતા સુનિષ્કલા

જેને વાસુદેવ કહે છે, તે ગુણોથી પર છે અને સંપૂર્ણ શુદ્ધ છે.

નિહન્તિ સકલં ચાન્તે વૈષ્ણવી પરમા તનુઃ

અંતે, પરમ વૈષ્ણવ સ્વરૂપ સર્વનું વિનાશ કરે છે.

જગત્ સ્થાપયતે સર્વં સ વિષ્ણુઃ પ્રકૃતિર્ધ્રુવા

એ અવિનાશી વિષ્ણુ, જે સદા અડગ પ્રકૃતિરૂપ છે, આખું જગત સંભાળી રાખે છે.

રાજસી ચાનિરુદ્ધાખ્યા પ્રદ્યુમ્નઃ સૃષ્ટિકારિકા

રજોગુણથી યુક્ત અનિરુદ્ધ અને પ્રદ્યુમ્ન સર્જનના મુખ્ય કર્તા છે.

નારાયણાખ્યો બ્રહ્માસૌ પ્રિજાસર્ગં કરોતિ સઃ

જે બ્રહ્મા નારાયણ નામે ઓળખાય છે, એ જ સર્વ જીવોની સૃષ્ટિ કરે છે.

તયા સંમોહયેદ્ વિશ્વં સદેવાસુરમાનુષમ્

તે પ્રકૃતિથી, ભગવાન દેવ, અસુર અને મનુષ્યોને મોહમાં પાડી દે છે.

વાસુદેવો હ્યનન્તાત્મા કેવલો નિર્ગુણો હરિઃ

વાસુદેવ તો અનંત સ્વરૂપ, એકમાત્ર અને ગુણરહિત હરિ છે.

વાસુદેવાત્મકં નિત્યમેતદ્ વિજ્ઞાય મુચ્યતે

જે આ બધું વાસુદેવનું શાશ્વત સ્વરૂપ જાણે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

બિભેદ વાસુદેવો ઽસૌ પ્રદ્યુમ્નો હરિરવ્યયઃ

અવિનાશી વાસુદેવ હરિએ પોતે પ્રદ્યુમ્ન સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

અપાન્તરતમાઃ પૂર્વં સ્વેચ્છયા હ્યભવદ્ધરિઃ

પૂર્વે ભગવાન હરિએ પોતાની ઈચ્છાથી અપાંતરતમા રૂપ ધારણ કર્યું હતું.

એકો ઽયં વેદ ભગવાન્ વ્યાસો નારાયણઃ પ્રભુઃ

આ નારાયણ, વ્યાસ, ભગવાન છે અને એકમાત્ર વેદના જ્ઞાતા છે.

એતત્ સત્યં પુનઃ સત્યમેવં જ્ઞાત્વા ન મુહ્યતિ

આ સાચું છે, ફરીથી સાચું છે; આવું જાણીને મનુષ્ય મોહમાં પડતો નથી.

દ્વાપરે પ્રથમે વ્યાસો મનુઃ સ્વાયંભુવો મતઃ

પ્રથમ દ્વાપરમાં વ્યાસ સ્વાયંભુવ મનુ તરીકે માનવામાં આવે છે.

દ્વિતીયે દ્વાપરે ચૈવ વેદવ્યાસઃ પ્રજાપતિઃ

બીજા દ્વાપરમાં વેદવ્યાસ પ્રજાપતિ છે.

સવિતા પઞ્ચમે વ્યાસઃ ષષ્ઠે મૃત્યુઃ પ્રકીર્તિતઃ

પાંચમા દ્વાપરમાં વ્યાસ સવિતા છે અને છઠ્ઠામાં મૃત્યુ કહેવાય છે.

સારસ્વતશ્ચ નવમે ત્રિધામા દશમે સ્મૃતઃ

નવમા દ્વાપરમાં વ્યાસ સારસ્વત છે અને દસમામાં ત્રિધામા તરીકે ઓળખાય છે.

ત્રયોદશે તથા ધર્મસ્તરક્ષુસ્તુ ચતુર્દશે

તેરમા દ્વાપરમાં ધર્મ અને ચૌદમા દ્વાપરમાં તરક્ષુ છે.

કૃતઞ્જયઃ સપ્તદશે હ્યષ્ટાદશે ઋતઞ્જયઃ

સત્તરમા દ્વાપરમાં કૃતંજય અને અઢારમા દ્વાપરમાં ઋતંજય છે.

રાજશ્રવાશ્ચૈકવિંશસ્તસ્માચ્છુષ્માયણઃ પરઃ

એકવીસમા દ્વાપરમાં રાજશ્રવા અને પછી શુષ્માયણ આવે છે.

પઞ્ચવિશે તથા શક્તિઃ ષડ્વિંશે તુ પરાશરઃ

પંચવીસમા દ્વાપરમાં શક્તિ અને છવિસમા દ્વાપરમાં પરાશર છે.

પરાશરસુતો વ્યાસઃ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઽભવત્

પરાશરજીના પુત્ર વ્યાસજી કૃષ્ણ દ્વૈપાયન થયા.

પારાશર્યો મહાયોગી કૃષ્ણદ્વૈપાયનો હરિઃ

પરાશરપુત્ર મહાન યોગી કૃષ્ણ દ્વૈપાયન હરિ છે.