કૂર્મપુરાણમ્

અતિનામા સહિષ્ણુશ્ચ સપ્તાસન્નૃષયઃ શુભાઃ

અતિનામા, સહિષ્ણુ અને બીજા મળીને સાત શુભ ઋષિ ત્યાં હતા.

મનુઃ સ વર્તતે ધીમાન્ સાંપ્રતં સપ્તમે ઽન્તરે

હવે સાતમા મન્વંતરમાં તે વિદ્વાન મનુ વિરાજે છે.

પુરન્દરસ્તથૈવેન્દ્રો બભૂવ પરવીરહા

એ જ રીતે, પુરંદર, દુશ્મનોને હરાવનાર ઇન્દ્ર પણ હાજર હતો.

વિશ્વામિત્રો ભરદ્વાજઃ સપ્ત સપ્તર્ષયો ઽભવન્

વિશ્વામિત્ર અને ભરદ્વાજ સહિત સાતે ઋષિઓ બની ગયા.

તદંશભૂતા રાજાનઃ સર્વે ચ ત્રિદિવૌકસઃ

એ સમયે બધા રાજાઓ અને સ્વર્ગના વાસીઓ એના અંશરૂપ હતા.

રુચેઃ પ્રજાપતેર્યજ્ઞસ્તદંશેનાભવદ્ દ્વિજાઃ

પવિત્રજનો, પ્રજાપતિ રૂચિમાંથી યજ્ઞ એના અંશરૂપ જન્મ્યા.

તુષિતાયાં સમુત્પન્નસ્તુષિતૈઃ સહ દૈવતૈઃ

તેણે તુષિતા દેવતાઓ સાથે તુષિતામાં જન્મ લીધો.

સત્યાયામભવત્ સત્યઃ સત્યરૂપો જનાર્દનઃ

સત્યામાં, સત્ય રૂપે જનાર્દન, સત્યનો જન્મ થયો.

હર્યાયાં હરિભિર્દેવૈર્હરિરેવાભવદ્ધરિઃ

હર્યા માં, હરિ દેવતાઓ સાથે, હરિ પોતે હરિ થયો.

સંભૂતો માનસૈઃ સાર્ધં દેવૈઃ સહ મહાદ્યુતિઃ

એ મહાપ્રભાએ મનથી જન્મેલા દેવતાઓ સાથે પ્રગટ્યા.

વિકુણ્ઠાયામસૌ જજ્ઞે વૈકુણ્ઠૈર્દૈવતૈઃ સહ

વિકુંઠામાં, તે વિકુંઠ દેવતાઓ સાથે જન્મ્યો.

વામનઃ કશ્યપાદ્ વિષ્ણુરદિત્યાં સંબભૂવ હ

કશ્યપ અને અદિતિમાંથી વામન રૂપે વિષ્ણુ જન્મ્યા.

પુરન્દરાય ત્રૈલોક્યં દત્તં નિહતકણ્ટકમ્

ત્રણે લોક, દુષ્ટોથી મુક્ત કરી, પુરંદરને અર્પણ કરવામાં આવ્યા.

સપ્ત ચૈવાભવન્ વિપ્રા યાભિઃ સંરક્ષિતાઃ પ્રજાઃ

અને સાત બ્રાહ્મણો હતા, જેમણે પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

તસ્માત્ સ વૈ સ્મૃતો વિષ્ણુર્વિશેર્ધાતોઃ પ્રવેશનાત્

એથી તેને વિષ્ણુ કહેવાય છે, કારણ કે તે સર્વત્ર પ્રવેશ કરે છે.

ભૂતાન્તરાત્મા ભગવાન્ નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ભગવાન નારાયણ સર્વ જીવોમાં આંતરાત્મા છે.

ચતુર્ધા સંસ્થિતો વ્યાપી સગુણો નિર્ગુણો ઽપિ ચ

તે ચાર રૂપે વ્યાપક છે, ગુણવાળા અને નિર્ગુણ પણ છે.

વાસુદેવાભિધાના સા ગુણાતીતા સુનિષ્કલા

જેને વાસુદેવ કહે છે, તે ગુણોથી પર છે અને સંપૂર્ણ શુદ્ધ છે.

નિહન્તિ સકલં ચાન્તે વૈષ્ણવી પરમા તનુઃ

અંતે, પરમ વૈષ્ણવ સ્વરૂપ સર્વનું વિનાશ કરે છે.

જગત્ સ્થાપયતે સર્વં સ વિષ્ણુઃ પ્રકૃતિર્ધ્રુવા

એ અવિનાશી વિષ્ણુ, જે સદા અડગ પ્રકૃતિરૂપ છે, આખું જગત સંભાળી રાખે છે.

રાજસી ચાનિરુદ્ધાખ્યા પ્રદ્યુમ્નઃ સૃષ્ટિકારિકા

રજોગુણથી યુક્ત અનિરુદ્ધ અને પ્રદ્યુમ્ન સર્જનના મુખ્ય કર્તા છે.

નારાયણાખ્યો બ્રહ્માસૌ પ્રિજાસર્ગં કરોતિ સઃ

જે બ્રહ્મા નારાયણ નામે ઓળખાય છે, એ જ સર્વ જીવોની સૃષ્ટિ કરે છે.

તયા સંમોહયેદ્ વિશ્વં સદેવાસુરમાનુષમ્

તે પ્રકૃતિથી, ભગવાન દેવ, અસુર અને મનુષ્યોને મોહમાં પાડી દે છે.

વાસુદેવો હ્યનન્તાત્મા કેવલો નિર્ગુણો હરિઃ

વાસુદેવ તો અનંત સ્વરૂપ, એકમાત્ર અને ગુણરહિત હરિ છે.

વાસુદેવાત્મકં નિત્યમેતદ્ વિજ્ઞાય મુચ્યતે

જે આ બધું વાસુદેવનું શાશ્વત સ્વરૂપ જાણે છે, તે મુક્તિ પામે છે.

બિભેદ વાસુદેવો ઽસૌ પ્રદ્યુમ્નો હરિરવ્યયઃ

અવિનાશી વાસુદેવ હરિએ પોતે પ્રદ્યુમ્ન સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.

અપાન્તરતમાઃ પૂર્વં સ્વેચ્છયા હ્યભવદ્ધરિઃ

પૂર્વે ભગવાન હરિએ પોતાની ઈચ્છાથી અપાંતરતમા રૂપ ધારણ કર્યું હતું.

એકો ઽયં વેદ ભગવાન્ વ્યાસો નારાયણઃ પ્રભુઃ

આ નારાયણ, વ્યાસ, ભગવાન છે અને એકમાત્ર વેદના જ્ઞાતા છે.

એતત્ સત્યં પુનઃ સત્યમેવં જ્ઞાત્વા ન મુહ્યતિ

આ સાચું છે, ફરીથી સાચું છે; આવું જાણીને મનુષ્ય મોહમાં પડતો નથી.