કૂર્મપુરાણમ્

સુતપાઃ શુક્ર ઇત્યેતે સપ્ત સપ્તર્ષયો ઽભવન્

સુતપા, શુક્ર અને બીજા મળીને સાતે સાત ઋષિ બન્યા.

સત્યાશ્ચ સુધિયશ્ચૈવ સપ્તવિંશતિકા ગણાઃ

સત્ય અને સુધિયાઓના સત્તાવીસ સમૂહો ત્યાં હાજર હતા.

બભૂવ શઙ્કરે ભક્તો મહાદેવાર્ચને રતઃ

તે શંકરનો ભક્ત બન્યો અને મહાદેવની આરાધનામાં આનંદ પામતો હતો.

પીવરસ્ત્વૃષયો હ્યેતે સપ્ત તત્રાપિ ચાન્તરે

પીવર અને બીજા ઋષિઓ—આ સાતે પણ એ અંતરમાં હાજર હતા.

મનુર્વસુશ્ચ તત્રેન્દ્રો બભૂવાસુરમર્દનઃ

અહીં મનુ વસુ અસુરો પર વિજય મેળવનાર દેવતાઓના રાજા બન્યા.

એતે દેવગણાસ્તત્ર ચતુર્દશ ચતુર્દશ

અહીં દેવતાઓના ચૌદ-ચૌદ સમૂહો હતા.

એતે સપ્તર્ષયો વિપ્રાસ્તત્રાસન્ રૈવતે ઽન્તરે

આ સાત ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો, રૈવત અંતરમાં હાજર હતા.

પ્રિયવ્રતાન્વયા હ્યેતે ચત્વારો મનવઃ સ્મૃતાઃ

આ ચારે મનુઓ પ્રિયવ્રતના વંશજ ગણાય છે.

મનોજવસ્તથૈવેન્દ્રો દેવાનપિ નિબોધતઃ

મનોજવ પણ દેવતાઓના રાજા બન્યા; હવે દેવતાઓ વિશે પણ સાંભળો.

મહાનુભાવા લેખ્યાશ્ચ પઞ્ચૈતે હ્યષ્ટકા ગણાઃ

મહાનુભાવ અને લેખ્ય—આ પાંચે, દરેકમાં આઠ, એવા સમૂહો જાણીતા છે.

અતિનામા સહિષ્ણુશ્ચ સપ્તાસન્નૃષયઃ શુભાઃ

અતિનામા, સહિષ્ણુ અને બીજા મળીને સાત શુભ ઋષિ ત્યાં હતા.

મનુઃ સ વર્તતે ધીમાન્ સાંપ્રતં સપ્તમે ઽન્તરે

હવે સાતમા મન્વંતરમાં તે વિદ્વાન મનુ વિરાજે છે.

પુરન્દરસ્તથૈવેન્દ્રો બભૂવ પરવીરહા

એ જ રીતે, પુરંદર, દુશ્મનોને હરાવનાર ઇન્દ્ર પણ હાજર હતો.

વિશ્વામિત્રો ભરદ્વાજઃ સપ્ત સપ્તર્ષયો ઽભવન્

વિશ્વામિત્ર અને ભરદ્વાજ સહિત સાતે ઋષિઓ બની ગયા.

તદંશભૂતા રાજાનઃ સર્વે ચ ત્રિદિવૌકસઃ

એ સમયે બધા રાજાઓ અને સ્વર્ગના વાસીઓ એના અંશરૂપ હતા.

રુચેઃ પ્રજાપતેર્યજ્ઞસ્તદંશેનાભવદ્ દ્વિજાઃ

પવિત્રજનો, પ્રજાપતિ રૂચિમાંથી યજ્ઞ એના અંશરૂપ જન્મ્યા.

તુષિતાયાં સમુત્પન્નસ્તુષિતૈઃ સહ દૈવતૈઃ

તેણે તુષિતા દેવતાઓ સાથે તુષિતામાં જન્મ લીધો.

સત્યાયામભવત્ સત્યઃ સત્યરૂપો જનાર્દનઃ

સત્યામાં, સત્ય રૂપે જનાર્દન, સત્યનો જન્મ થયો.

હર્યાયાં હરિભિર્દેવૈર્હરિરેવાભવદ્ધરિઃ

હર્યા માં, હરિ દેવતાઓ સાથે, હરિ પોતે હરિ થયો.

સંભૂતો માનસૈઃ સાર્ધં દેવૈઃ સહ મહાદ્યુતિઃ

એ મહાપ્રભાએ મનથી જન્મેલા દેવતાઓ સાથે પ્રગટ્યા.

વિકુણ્ઠાયામસૌ જજ્ઞે વૈકુણ્ઠૈર્દૈવતૈઃ સહ

વિકુંઠામાં, તે વિકુંઠ દેવતાઓ સાથે જન્મ્યો.

વામનઃ કશ્યપાદ્ વિષ્ણુરદિત્યાં સંબભૂવ હ

કશ્યપ અને અદિતિમાંથી વામન રૂપે વિષ્ણુ જન્મ્યા.

પુરન્દરાય ત્રૈલોક્યં દત્તં નિહતકણ્ટકમ્

ત્રણે લોક, દુષ્ટોથી મુક્ત કરી, પુરંદરને અર્પણ કરવામાં આવ્યા.

સપ્ત ચૈવાભવન્ વિપ્રા યાભિઃ સંરક્ષિતાઃ પ્રજાઃ

અને સાત બ્રાહ્મણો હતા, જેમણે પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

તસ્માત્ સ વૈ સ્મૃતો વિષ્ણુર્વિશેર્ધાતોઃ પ્રવેશનાત્

એથી તેને વિષ્ણુ કહેવાય છે, કારણ કે તે સર્વત્ર પ્રવેશ કરે છે.

ભૂતાન્તરાત્મા ભગવાન્ નારાયણ ઇતિ શ્રુતિઃ

શ્રુતિમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, ભગવાન નારાયણ સર્વ જીવોમાં આંતરાત્મા છે.

ચતુર્ધા સંસ્થિતો વ્યાપી સગુણો નિર્ગુણો ઽપિ ચ

તે ચાર રૂપે વ્યાપક છે, ગુણવાળા અને નિર્ગુણ પણ છે.

વાસુદેવાભિધાના સા ગુણાતીતા સુનિષ્કલા

જેને વાસુદેવ કહે છે, તે ગુણોથી પર છે અને સંપૂર્ણ શુદ્ધ છે.

નિહન્તિ સકલં ચાન્તે વૈષ્ણવી પરમા તનુઃ

અંતે, પરમ વૈષ્ણવ સ્વરૂપ સર્વનું વિનાશ કરે છે.