કૂર્મપુરાણમ્

સર્વગત્વાત્ પ્રધાનસ્ય કારણસ્યાવ્યયાત્મનઃ

મૂળ કારણ સર્વત્ર વ્યાપક અને અવિનાશી હોવાથી,

તત્ર તત્ર ચતુર્વક્ત્રા રુદ્રા નારાયણાદયઃ

દરેક જગ્યાએ ચતુરાનન, રુદ્રો, નારાયણ અને બીજા દેવતાઓ છે.

સમન્તાત્ સંસ્થિતં વિપ્રા યત્ર યાન્તિ મનીષિણઃ

હે વિદ્વાનો, તે સર્વત્ર સ્થિર છે, જ્યાં જ્ઞાની લોકો પહોંચે છે.

અતીત્ય વર્તતે સર્વં જગત્ પ્રકૃતિરક્ષરમ્

બધા જગતને પાર કરીને, અવિનાશી પ્રકૃતિ સ્થિત છે.

તદવ્યક્તમિતિ જ્ઞેયં તદ્ બ્રહ્મ પરમં પદમ્

તે અજ્ઞાત છે, તે જ બ્રહ્મ અને પરમ પદ છે.

તસ્ય પૂર્વં મયાપ્યુક્તં યત્તન્માહાત્મ્યમવ્યયમ્

તેનું અવિનાશી મહિમા હું પહેલેથી જ કહ્યો છે.

અર્ણવેષુ ચ સર્વેષુ દિવિ ચૈવ ન સશયઃ

બધા સમુદ્રોમાં અને આકાશમાં પણ એમાં કોઈ સંશય નથી.

અનેકધા વિભક્તાઙ્ગઃ ક્રીડતે પુરુષોત્તમઃ

અન્ય-અન્ય રૂપે વિભાજિત થઈને, પુરુષોત્તમ રમે છે.

અણ્ડાદ્ બ્રહ્મા સમુત્પન્નસ્તેન સૃષ્ટમિદં જગત્

આંડામાંથી બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થયા અને તેમણે આ જગત રચ્યું.

તાનિ ત્વં કથયાસ્માકં વ્યાસાંશ્ચ દ્વાપરે યુગે

તમે અમને એ બધું કહો અને દ્વાપર યુગમાં વ્યાસ વિશે પણ જણાવો.

તથાવતારાન્ ધર્માર્થમીશાનસ્ય કલૌ યુગે

અને કલિયુગમાં ધર્મ માટે ભગવાનના અવતારો પણ કહો.

એતત્ સર્વં સમાસેન સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

હે સૂત, આ બધું સંક્ષેપમાં અહીં જણાવો.

ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતશ્ચાક્ષુષસ્તથા

ઉત્તમ, તામસ, રૈવત અને આક્ષુષ મન્વંતરો પણ કહો.

વૈવસ્વતો ઽયં યસ્યૈતત્ સપ્તમં વર્તતે ઽન્તરમ્

આ વૈવસ્વત મનુનું યુગ છે, જેમાં સાતમું અંતર ચાલી રહ્યું છે.

અત ઊર્ધ્વં નિબોધધ્વં મનોઃ સ્વારોચિષસ્ય તુ

હવે મનુ સ્વારોચિષ વિશે આગળ સાંભળો.

વિપશ્ચિન્નામ દેવેન્દ્રો બભૂવાસુરસૂદનઃ

અસુરોનો વિનાશક વિપશ્ચિત દેવતાઓના રાજા બન્યા.

તિમિરશ્ચાર્વરીવાંશ્ચ સપ્ત સપ્તર્ષયો ઽભવન્

તિમિર, ચાર્વરી અને બીજા પાંચ મળી સાત મહાન ઋષિ બન્યા.

દ્વિતીયમતદાખ્યાતમન્તરં શૃણુ ચોત્તરમ્

હવે બીજું અંતર, જેને ઉત્તમ કહે છે, તેના વિશે સાંભળો.

સુશાન્તિસ્તત્ર દેવેન્દ્રો બભૂવામિત્રકર્ષણઃ

અહીં સુશાંતિ, દુશ્મનોને હરાવનાર, દેવતાઓના રાજા બન્યા.

વશવર્તિનશ્ચ પઞ્ચૈતે ગણા દ્વાદશકાઃ સ્મૃતાઃ

આ પાંચ સમૂહો, દરેકમાં બાર બાર, વસવર્તિ તરીકે ઓળખાય છે.

સુતપાઃ શુક્ર ઇત્યેતે સપ્ત સપ્તર્ષયો ઽભવન્

સુતપા, શુક્ર અને બીજા મળીને સાતે સાત ઋષિ બન્યા.

સત્યાશ્ચ સુધિયશ્ચૈવ સપ્તવિંશતિકા ગણાઃ

સત્ય અને સુધિયાઓના સત્તાવીસ સમૂહો ત્યાં હાજર હતા.

બભૂવ શઙ્કરે ભક્તો મહાદેવાર્ચને રતઃ

તે શંકરનો ભક્ત બન્યો અને મહાદેવની આરાધનામાં આનંદ પામતો હતો.

પીવરસ્ત્વૃષયો હ્યેતે સપ્ત તત્રાપિ ચાન્તરે

પીવર અને બીજા ઋષિઓ—આ સાતે પણ એ અંતરમાં હાજર હતા.

મનુર્વસુશ્ચ તત્રેન્દ્રો બભૂવાસુરમર્દનઃ

અહીં મનુ વસુ અસુરો પર વિજય મેળવનાર દેવતાઓના રાજા બન્યા.

એતે દેવગણાસ્તત્ર ચતુર્દશ ચતુર્દશ

અહીં દેવતાઓના ચૌદ-ચૌદ સમૂહો હતા.

એતે સપ્તર્ષયો વિપ્રાસ્તત્રાસન્ રૈવતે ઽન્તરે

આ સાત ઋષિઓ, બ્રાહ્મણો, રૈવત અંતરમાં હાજર હતા.

પ્રિયવ્રતાન્વયા હ્યેતે ચત્વારો મનવઃ સ્મૃતાઃ

આ ચારે મનુઓ પ્રિયવ્રતના વંશજ ગણાય છે.

મનોજવસ્તથૈવેન્દ્રો દેવાનપિ નિબોધતઃ

મનોજવ પણ દેવતાઓના રાજા બન્યા; હવે દેવતાઓ વિશે પણ સાંભળો.