કૂર્મપુરાણમ્

કૈષા દેવી વિશાલાક્ષી યથાવદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

આ વિશાળ નેત્રવાળી દેવી કોણ છે? અમને સાચું કહો.

પ્રોવાચ દેવીં સંપ્રેક્ષ્ય નારદાદીનકલ્મષાન્

દેવીને જોઈ, પાપરહિત નારદ અને અન્યોએ કહ્યું.

માયા મમ પ્રિયાનન્તા યયેદં મોહિતં જગત્

મારી પ્રિય અનંત માયા, જેના દ્વારા આખું જગત મોહમાં છે.

મોહયામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા ગ્રસામિ વિસૃજામિ ચ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, હું મોહમાં પાડીશ, ગ્રહણ કરું અને સર્જન પણ કરું છું.

વિજ્ઞાયાન્વીક્ષ્ય ચાત્માનં તરન્તિ વિપુલામિમામ્

જે આત્માને ઓળખે અને સમજશે, તે આ વિશાળ મોહમાંથી પાર ઉતરે છે.

બ્રહ્મેશાનાદયો દેવાઃ સર્વશક્તિરિયં મમ

બ્રહ્મા, ઈશાન અને બીજા બધા દેવતાઓની બધી શક્તિઓ મારી જ છે.

પ્રાગેવ મત્તઃ સંજાતા શ્રીકલ્પે પદ્મવાસિની

શુભ યુગમાં, મારી પાસેથી પદ્મવાસિની, એટલે કે શ્રીલક્ષ્મી, જન્મી હતી.

કોટિસૂર્યપ્રતીકાશા મોહિની સર્વદેહિનામ્

મોહિની કરોડો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી છે અને બધા જીવોને મોહમાં પાડી દે છે.

માયામેતાં સમુત્તર્તું યે ચાન્યે ભુવિ દેહિનઃ

આ માયાને અને બીજાં બધા પૃથ્વી પરના જીવોને પાર કરવું જરૂરી છે.

કો વા તરતિ તાં માયાં દુર્જયાં દેવનિર્મિતામ્

દેવતાઓએ રચેલી આ દુર્જય માયાને કોણ પાર કરી શકે?

અસ્તિ દ્વિજાતિપ્રવર ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઇતિ શ્રુતઃ

એક પ્રખ્યાત દ્વિજ છે, જેમનું નામ ઇન્દ્રદ્યુમ્ન છે.

સંહિતાં મન્મુખાદ્ દિવ્યાં પુરસ્કૃત્ય મુનીશ્વરાન્

મારા મોઢેથી મળેલી દિવ્ય સંહિતા લઈને, તેણે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓનું નેતૃત્વ કર્યું.

મચ્છક્તૌ સંસ્થિતાન્ બુદ્ધ્વા મામેવ શરણં ગતઃ

મારી શક્તિમાં સ્થિત એવા ઋષિઓને ઓળખીને, તેણે માત્ર મારું જ આશ્રય લીધું.

ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ઇતિ ખ્યાતો જાતિં સ્મરસિ પૌર્વિકીમ્

તે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન નામે પ્રસિદ્ધ છે; તું તારી પેહેલી જન્મની યાદ રાખે છે.

લબ્ધ્વા તન્મામકં જ્ઞાનં મામેવાન્તે પ્રવેક્ષ્યસિ

મારી પાસેથી મળેલું તે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને, અંતે તું મારી અંદર પ્રવેશી જશે.

વૈવસ્વતે ઽન્તરે ઽતિતે કાર્યાર્થં માં પ્રવેક્ષ્યસિ

વૈવસ્વત અંતરાલ પૂરૂં થયા પછી, તું તારા કાર્ય માટે મારી અંદર પ્રવેશી જશે.

કાલધર્મં ગતઃ કાલાચ્છ્વેતદ્વીપે મયા સહ

સમયની રીત મુજબ, તું મારા સાથે શ્વેતદ્વીપ પર રહેશે.

મદાજ્ઞયા મુનિશ્રેષ્ઠા જજ્ઞે વિપ્રકુલે પુનઃ

મારી આજ્ઞાથી, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તું ફરીથી બ્રાહ્મણ કુળમાં જન્મ્યો હતો.

વિદ્યાવિદ્યે ગૂઢરૂપે યત્તદ્ બ્રહ્મ પરં વિદુઃ

જેને પરમ બ્રહ્મ કહે છે, તે જ્ઞાન અને અજ્ઞાનના ગુપ્ત રૂપમાં છુપાયેલું છે.

વ્રતોપવાસનિયમૈર્હેમૈર્બ્રાહ્મણતર્પણૈઃ

વ્રત, ઉપવાસ, નિયમ, સોનાં અને બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરવા દ્વારા,

આરાધયન્ મહાદેવં યોગિનાં હૃદિ સંસ્થિતમ્

તે મહાદેવની આરાધના કરતો હતો, જે યોગીઓના હૃદયમાં વસે છે.

સ્વરૂપં દર્શયામાસ દિવ્યં વિષ્ણુસમુદ્ભવમ્

તેણે પોતાનું દિવ્ય સ્વરૂપ દર્શાવ્યું, જે વિષ્ણુમાંથી ઉત્પન્ન થયું હતું.

સંસ્તૂય વિવિધૈઃ સ્તોત્રૈઃ કૃતાઞ્જલિરભાષત

વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરીને, હાથ જોડીને તેણે વાત કરી.

યાથાતથ્યેન વૈ ભાવં તવેદાનીં બ્રવીહિ મે

હવે, તમે જે કહો છો એ સાચું અને યોગ્ય રીતે મને કહો.

હસન્તી સંસ્મરન્ વિષ્ણું પ્રિયં બ્રાહ્મણમબ્રવીત્

હસતાં અને વિષ્ણુને યાદ કરીને, તેણીએ પ્રિય બ્રાહ્મણને કહ્યું.

નારાયણાત્મિકા ચૈકા માયાહં તન્મયા પરા

હું એક જ મહામાયા છું, મારી અંદર નારાયણનો સ્વરૂપ છે.

તન્મયાહં પરં બ્રહ્મ સ વિષ્ણુઃ પરમેશ્વરઃ

મારા દ્વારા જ હું પરમ બ્રહ્મ છું; એ વિષ્ણુ સર્વોચ્ચ ઈશ્વર છે.

જ્ઞાનેન કર્મયોગેન ન તેષાં પ્રભવામ્યહમ્

જ્ઞાન કે કર્મયોગથી તેઓ મને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.

જ્ઞાનેનારાધયાનન્તં તતો મોક્ષમવાપ્સ્યસિ

જ્યારે તમે જ્ઞાનથી અનંતની ઉપાસના કરશો, ત્યારે મુક્તિ પ્રાપ્ત કરશો.