કૂર્મપુરાણમ્

સમાસ્તે તન્મના નિત્યં પીત્વા નારાયણામૃતમ્

તે ત્યાં રહે છે, મન હંમેશા નારાયણમાં સ્થિર રાખીને, નારાયણના અમૃતને સતત પીતાં રહે છે.

વૈકુણ્ઠં નામ તત્ સ્થાનં ત્રિદશૈરપિ વન્દિતમ્

આ સ્થાનને વૈકુંઠ કહે છે, જ્યાં દેવતાઓ પણ વંદન કરે છે.

એતાવચ્છક્યતે વક્તું નારાયણપુરં હિ તત્

આટલું જ કહી શકાય, એ ખરેખર નારાયણનું નગર છે.

શેતે નારાયણઃ શ્રીમાન્ માયયા મોહયઞ્જગત્

શ્રીમંત નારાયણ ત્યાં શયન કરે છે અને પોતાની માયાથી સમગ્ર જગતને મોહિત કરે છે.

તમેવાભ્યેતિ કલ્પાન્તે સ એવ પરમા ગતિઃ

યુગના અંતે બધું જ તેમને જ મળે છે; એજ સર્વોચ્ચ ગતિ છે.

ક્ષીરાર્ણવં સમાશ્રિત્ય દ્વીપઃ પુષ્કરસંવૃતઃ

ક્ષીરસાગર પર એક દ્વીપ છે, જે કમળથી ઘેરાયેલો છે.

તાવદેવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ

એ દ્વીપ બહુ વિશાળ છે અને ચારેય બાજુથી ગોળ છે.

એક એવ મહાસાનુઃ સંનિવેશાદ્ દ્વિધા કૃતઃ

એમાં એક મોટું પર્વત છે, જેની રચનાથી બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમેવ ચ

ત્યાં મહાવીત નામનું પ્રદેશ અને ધાતકી નામનું પ્રદેશ જાણીતું છે.

તસ્મિન્ દ્વીપે મહાવૃક્ષો ન્યગ્રોધો ઽમરપૂજિતઃ

એ દ્વીપમાં એક વિશાળ વટવૃક્ષ છે, જેને અમરોએ પૂજ્યું છે.

તત્રૈવ મુનિશાર્દૂલાઃ શિવનારાયણાલયઃ

એ જ જગ્યાએ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, શિવ અને નારાયણનું નિવાસસ્થાન છે.

ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈરીશ્વરઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ

કૃષ્ણવર્ણ અને પિંગળવર્ણ ઈશ્વર, ગંધર્વો, કિન્નરો અને યક્ષો દ્વારા પૂજાય છે.

નિરામયા વિશોકાશ્ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ

ત્યાંના લોકો રોગરહિત, દુઃખરહિત અને રાગ-દ્વેષથી મુક્ત છે.

ન વર્ણાશ્રમધર્માશ્ચ ન નદ્યો ન ચ પર્વતાઃ

ત્યાં વર્ણાશ્રમના ધર્મો નથી, નદીઓ નથી અને પર્વતો પણ નથી.

સ્વાદૂદકસમુદ્રસ્તુ સમન્તાદ્ દ્વિજસત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ચારેય બાજુએ મીઠા પાણીનું સમુદ્ર છે.

કાઞ્ચની દ્વિગુણા ભૂમિઃ સર્વા ચૈવ શિલોપમા

સોનાની જમીન બે ગણી પહોળી છે અને આખી પથ્થર જેવી જ લાગે છે.

પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ લોકાલોકઃ સ ઉચ્યતે

જેમાં પ્રકાશ અને અંધકાર બંને છે, તેને લોકાલોક કહે છે.

તાવાનેવ ચ વિસ્તારો લોકાલોકો મહાગિરિઃ

લોકાલોક મહાપર્વતનો વિસ્તાર પણ એટલો જ છે.

તમશ્ચાણ્ડકટાહેન સમન્તાત્ પરિવેષ્ટિતમ્

તેને ચારેય બાજુથી ભયાનક અંધકાર ઘેરી લે છે.

બ્રહ્માણ્ડસ્યૈષ વિસ્તારઃ સંક્ષેપેણ મયોદિતઃ

બ્રહ્માંડનો આ વિસ્તાર હું સંક્ષેપમાં કહ્યો છે.

સર્વગત્વાત્ પ્રધાનસ્ય કારણસ્યાવ્યયાત્મનઃ

મૂળ કારણ સર્વત્ર વ્યાપક અને અવિનાશી હોવાથી,

તત્ર તત્ર ચતુર્વક્ત્રા રુદ્રા નારાયણાદયઃ

દરેક જગ્યાએ ચતુરાનન, રુદ્રો, નારાયણ અને બીજા દેવતાઓ છે.

સમન્તાત્ સંસ્થિતં વિપ્રા યત્ર યાન્તિ મનીષિણઃ

હે વિદ્વાનો, તે સર્વત્ર સ્થિર છે, જ્યાં જ્ઞાની લોકો પહોંચે છે.

અતીત્ય વર્તતે સર્વં જગત્ પ્રકૃતિરક્ષરમ્

બધા જગતને પાર કરીને, અવિનાશી પ્રકૃતિ સ્થિત છે.

તદવ્યક્તમિતિ જ્ઞેયં તદ્ બ્રહ્મ પરમં પદમ્

તે અજ્ઞાત છે, તે જ બ્રહ્મ અને પરમ પદ છે.

તસ્ય પૂર્વં મયાપ્યુક્તં યત્તન્માહાત્મ્યમવ્યયમ્

તેનું અવિનાશી મહિમા હું પહેલેથી જ કહ્યો છે.

અર્ણવેષુ ચ સર્વેષુ દિવિ ચૈવ ન સશયઃ

બધા સમુદ્રોમાં અને આકાશમાં પણ એમાં કોઈ સંશય નથી.

અનેકધા વિભક્તાઙ્ગઃ ક્રીડતે પુરુષોત્તમઃ

અન્ય-અન્ય રૂપે વિભાજિત થઈને, પુરુષોત્તમ રમે છે.

અણ્ડાદ્ બ્રહ્મા સમુત્પન્નસ્તેન સૃષ્ટમિદં જગત્

આંડામાંથી બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થયા અને તેમણે આ જગત રચ્યું.