કૂર્મપુરાણમ્

નાનાગીતવિધાનજ્ઞૈર્દેવાનામપિ દુર્લભૈઃ

તેમાં અનેક પ્રકારના ગીત જાણનારા વસે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

પ્રભૂતચન્દ્રવદનૈર્નૂપુરારાવસંયુતૈઃ

ત્યાં ઘણા છે, જેમના ચહેરા ચંદ્ર જેવા છે અને પગમાં નુપુરની ઝણકાર છે.

અશેષવિભવોપેતૈર્ભૂષિતૈસ્તનુમધ્યમૈઃ

તેઓ સર્વ પ્રકારના વૈભવથી યુક્ત, શોભાયમાન અને પાતળી કમરવાળા છે.

સંલાપાલાપકુશલૈર્દિવ્યાભરણભૂષૈતૈઃ

તેઓ વાતચીતમાં કુશળ છે અને દૈવી આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.

નાનાવર્ણવિચિત્રાઙ્ગૈર્નાનાભોગરતિપ્રિયૈઃ

તેમના અંગો અનેક રંગોથી અદભુત છે અને વિવિધ ભોગ તથા આનંદમાં રુચિ ધરાવે છે.

અસંખ્યેયગુણં શુદ્ધમાગમ્યં ત્રિદશૈરપિ

તેમાં અનંત શુદ્ધ ગુણો છે, જે દેવતાઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.

તસ્ય મધ્યે ઽતિતેજસ્કમુચ્ચપ્રાકારતોરણમ્

તેના મધ્યમાં અત્યંત તેજસ્વી અને ઊંચા કોટવાળા દ્વાર છે.

શેતે ઽશેષજગત્સૂતિઃ શેષાહિશયને હરિઃ

હરિ, જે આખા જગતનો આધાર છે, તે શેષનાગના શયન પર વિશ્રામ કરે છે.

સ્વાત્માનન્દામૃતં પીત્વા પરં તત્ તમસઃ પરમ્

પોતાના આનંદરૂપ અમૃતને પીધા પછી, તે સર્વથી પર અને અંધકારથી પર છે.

ક્ષીરોદકન્યયા નિત્યં ગૃહીતચરણદ્વયઃ

ક્ષીરસાગરની કન્યા હંમેશા તેમના બંને પગ પકડીને બેઠી રહે છે.

સમાસ્તે તન્મના નિત્યં પીત્વા નારાયણામૃતમ્

તે ત્યાં રહે છે, મન હંમેશા નારાયણમાં સ્થિર રાખીને, નારાયણના અમૃતને સતત પીતાં રહે છે.

વૈકુણ્ઠં નામ તત્ સ્થાનં ત્રિદશૈરપિ વન્દિતમ્

આ સ્થાનને વૈકુંઠ કહે છે, જ્યાં દેવતાઓ પણ વંદન કરે છે.

એતાવચ્છક્યતે વક્તું નારાયણપુરં હિ તત્

આટલું જ કહી શકાય, એ ખરેખર નારાયણનું નગર છે.

શેતે નારાયણઃ શ્રીમાન્ માયયા મોહયઞ્જગત્

શ્રીમંત નારાયણ ત્યાં શયન કરે છે અને પોતાની માયાથી સમગ્ર જગતને મોહિત કરે છે.

તમેવાભ્યેતિ કલ્પાન્તે સ એવ પરમા ગતિઃ

યુગના અંતે બધું જ તેમને જ મળે છે; એજ સર્વોચ્ચ ગતિ છે.

ક્ષીરાર્ણવં સમાશ્રિત્ય દ્વીપઃ પુષ્કરસંવૃતઃ

ક્ષીરસાગર પર એક દ્વીપ છે, જે કમળથી ઘેરાયેલો છે.

તાવદેવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ

એ દ્વીપ બહુ વિશાળ છે અને ચારેય બાજુથી ગોળ છે.

એક એવ મહાસાનુઃ સંનિવેશાદ્ દ્વિધા કૃતઃ

એમાં એક મોટું પર્વત છે, જેની રચનાથી બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમેવ ચ

ત્યાં મહાવીત નામનું પ્રદેશ અને ધાતકી નામનું પ્રદેશ જાણીતું છે.

તસ્મિન્ દ્વીપે મહાવૃક્ષો ન્યગ્રોધો ઽમરપૂજિતઃ

એ દ્વીપમાં એક વિશાળ વટવૃક્ષ છે, જેને અમરોએ પૂજ્યું છે.

તત્રૈવ મુનિશાર્દૂલાઃ શિવનારાયણાલયઃ

એ જ જગ્યાએ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, શિવ અને નારાયણનું નિવાસસ્થાન છે.

ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈર્યક્ષૈરીશ્વરઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલઃ

કૃષ્ણવર્ણ અને પિંગળવર્ણ ઈશ્વર, ગંધર્વો, કિન્નરો અને યક્ષો દ્વારા પૂજાય છે.

નિરામયા વિશોકાશ્ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ

ત્યાંના લોકો રોગરહિત, દુઃખરહિત અને રાગ-દ્વેષથી મુક્ત છે.

ન વર્ણાશ્રમધર્માશ્ચ ન નદ્યો ન ચ પર્વતાઃ

ત્યાં વર્ણાશ્રમના ધર્મો નથી, નદીઓ નથી અને પર્વતો પણ નથી.

સ્વાદૂદકસમુદ્રસ્તુ સમન્તાદ્ દ્વિજસત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, ચારેય બાજુએ મીઠા પાણીનું સમુદ્ર છે.

કાઞ્ચની દ્વિગુણા ભૂમિઃ સર્વા ચૈવ શિલોપમા

સોનાની જમીન બે ગણી પહોળી છે અને આખી પથ્થર જેવી જ લાગે છે.

પ્રકાશશ્ચાપ્રકાશશ્ચ લોકાલોકઃ સ ઉચ્યતે

જેમાં પ્રકાશ અને અંધકાર બંને છે, તેને લોકાલોક કહે છે.

તાવાનેવ ચ વિસ્તારો લોકાલોકો મહાગિરિઃ

લોકાલોક મહાપર્વતનો વિસ્તાર પણ એટલો જ છે.

તમશ્ચાણ્ડકટાહેન સમન્તાત્ પરિવેષ્ટિતમ્

તેને ચારેય બાજુથી ભયાનક અંધકાર ઘેરી લે છે.