કૂર્મપુરાણમ્

પશ્યન્તિ પરમં બ્રહ્મ વિષ્ણવાખ્યં તમસઃ પરં

તેઓ પરમ બ્રહ્મને જુએ છે, જેને વિષ્ણુ કહે છે અને જે અંધકારથી પર છે.

સુપીતવાસસઃ સર્વે શ્રીવત્સાઙ્કિતવક્ષસઃ

બધા ઉજળા પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા છે અને તેમના છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન છે.

સ્વયોગોદ્ભૂતકિરણા મહાગરુડવાહનાઃ

તેમની કિરણો પોતાનાં યોગથી ઉત્પન્ન થાય છે અને તેઓ મહાગરુડ પર સવાર છે.

વસન્તિ તત્ર પુરુષા વિષ્ણોરન્તરચારિણઃ

ત્યાં વિષ્ણુના અંતરમાં રહેતા પુરુષો વસે છે.

નારાયણં નામ પુરં વ્યાસાદ્યૈરુપશોભિતમ્

ત્યાં નારાયણ નામનું શહેર છે, જેને વ્યાસ અને અન્ય મહાનોએ શોભાવ્યું છે.

હર્મ્યપ્રાકારસંયુક્તમટ્ટાલકસમાકુલમ્

તે શહેર મહેલો અને કોટથી ઘેરાયેલું છે, અને ઊંચા મિનારોની ભીડ છે.

શુભ્રાસ્તરણસંયુક્તં વિચિત્રૈઃ સમલઙ્કૃતમ્

તે શુદ્ધ પથારાંથી સજ્જ છે અને વિવિધ શણગારોથી શોભાયમાન છે.

સરોભિઃ સર્વતો યુક્તં વીણાવેણુનિનાદિતમ્

તે ચારેય બાજુ સરોવરોથી ઘેરાયેલું છે અને વીણા તથા વાંસળીના સંગીતથી ગુંજી ઉઠે છે.

વીથીભિઃ સર્વતો યુક્તં સોપાનૈ રત્નભૂષિતૈઃ

તે ચારેય તરફ રસ્તાઓથી ઘેરાયેલું છે અને રત્નોથી શોભતા પાવથિયા છે.

ચતુર્દ્વારમનૌપમ્યમગમ્યં દેવવિદ્વિષામ્

તેને ચાર દ્વાર છે, તે અપ્રતિમ છે અને દેવદ્વેષીઓ માટે અપ્રાપ્ય છે.

નાનાગીતવિધાનજ્ઞૈર્દેવાનામપિ દુર્લભૈઃ

તેમાં અનેક પ્રકારના ગીત જાણનારા વસે છે, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે.

પ્રભૂતચન્દ્રવદનૈર્નૂપુરારાવસંયુતૈઃ

ત્યાં ઘણા છે, જેમના ચહેરા ચંદ્ર જેવા છે અને પગમાં નુપુરની ઝણકાર છે.

અશેષવિભવોપેતૈર્ભૂષિતૈસ્તનુમધ્યમૈઃ

તેઓ સર્વ પ્રકારના વૈભવથી યુક્ત, શોભાયમાન અને પાતળી કમરવાળા છે.

સંલાપાલાપકુશલૈર્દિવ્યાભરણભૂષૈતૈઃ

તેઓ વાતચીતમાં કુશળ છે અને દૈવી આભૂષણોથી શોભાયમાન છે.

નાનાવર્ણવિચિત્રાઙ્ગૈર્નાનાભોગરતિપ્રિયૈઃ

તેમના અંગો અનેક રંગોથી અદભુત છે અને વિવિધ ભોગ તથા આનંદમાં રુચિ ધરાવે છે.

અસંખ્યેયગુણં શુદ્ધમાગમ્યં ત્રિદશૈરપિ

તેમાં અનંત શુદ્ધ ગુણો છે, જે દેવતાઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.

તસ્ય મધ્યે ઽતિતેજસ્કમુચ્ચપ્રાકારતોરણમ્

તેના મધ્યમાં અત્યંત તેજસ્વી અને ઊંચા કોટવાળા દ્વાર છે.

શેતે ઽશેષજગત્સૂતિઃ શેષાહિશયને હરિઃ

હરિ, જે આખા જગતનો આધાર છે, તે શેષનાગના શયન પર વિશ્રામ કરે છે.

સ્વાત્માનન્દામૃતં પીત્વા પરં તત્ તમસઃ પરમ્

પોતાના આનંદરૂપ અમૃતને પીધા પછી, તે સર્વથી પર અને અંધકારથી પર છે.

ક્ષીરોદકન્યયા નિત્યં ગૃહીતચરણદ્વયઃ

ક્ષીરસાગરની કન્યા હંમેશા તેમના બંને પગ પકડીને બેઠી રહે છે.

સમાસ્તે તન્મના નિત્યં પીત્વા નારાયણામૃતમ્

તે ત્યાં રહે છે, મન હંમેશા નારાયણમાં સ્થિર રાખીને, નારાયણના અમૃતને સતત પીતાં રહે છે.

વૈકુણ્ઠં નામ તત્ સ્થાનં ત્રિદશૈરપિ વન્દિતમ્

આ સ્થાનને વૈકુંઠ કહે છે, જ્યાં દેવતાઓ પણ વંદન કરે છે.

એતાવચ્છક્યતે વક્તું નારાયણપુરં હિ તત્

આટલું જ કહી શકાય, એ ખરેખર નારાયણનું નગર છે.

શેતે નારાયણઃ શ્રીમાન્ માયયા મોહયઞ્જગત્

શ્રીમંત નારાયણ ત્યાં શયન કરે છે અને પોતાની માયાથી સમગ્ર જગતને મોહિત કરે છે.

તમેવાભ્યેતિ કલ્પાન્તે સ એવ પરમા ગતિઃ

યુગના અંતે બધું જ તેમને જ મળે છે; એજ સર્વોચ્ચ ગતિ છે.

ક્ષીરાર્ણવં સમાશ્રિત્ય દ્વીપઃ પુષ્કરસંવૃતઃ

ક્ષીરસાગર પર એક દ્વીપ છે, જે કમળથી ઘેરાયેલો છે.

તાવદેવ ચ વિસ્તીર્ણઃ સર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ

એ દ્વીપ બહુ વિશાળ છે અને ચારેય બાજુથી ગોળ છે.

એક એવ મહાસાનુઃ સંનિવેશાદ્ દ્વિધા કૃતઃ

એમાં એક મોટું પર્વત છે, જેની રચનાથી બે ભાગમાં વહેંચાયેલું છે.

મહાવીતં સ્મૃતં વર્ષં ધાતકીખણ્ડમેવ ચ

ત્યાં મહાવીત નામનું પ્રદેશ અને ધાતકી નામનું પ્રદેશ જાણીતું છે.