કૂર્મપુરાણમ્

નિવૃત્તિશ્ચૈતિ તા નદ્યઃ સ્મૃતા પાપહરા નૃણામ્

આ નદીઓમાં નિવૃત્તિ વગેરે કહેવાય છે, જે મનુષ્યોના પાપ દૂર કરે છે.

ન ચૈવાસ્તિ યુગાવસ્થા જના જીવન્ત્યનામયાઃ

ત્યાં યુગોની કોઈ વિભાજના નથી; લોકો રોગરહિત જીવન જીવે છે.

તેષાં તસ્યાથ સાયુજ્યં સારૂપ્યં ચ સલોકતા

તેમને ત્યાં એકરૂપતા, સમાનતા અને એ જ લોકમાં વસવાનો લાભ મળે છે.

પીતા વૈશ્યાઃ સ્મૃતાઃ કૃષ્ણા દ્વીપે ઽસ્મિન્ વૃષલા દ્વિજાઃ

આ દ્વીપમાં વૈશ્ય પીતવર્ણના, શૂદ્ર કાળાં અને દ્વિજ જાતિ બહારના ગણાય છે.

સંવેષ્ટ્ય તુ સુરોદાબ્ધિં કુશદ્વીપો વ્યવસ્થિતઃ

મદિરાના સમુદ્રને ઘેરીને કુશદ્વીપ સ્થિત છે.

કુશેશયો હરિશ્ચાથ મન્દરઃ સપ્ત પર્વતાઃ

કુશેશય, હરિ અને મન્દર એમ સાત પર્વતો છે.

વિદ્યુદમ્ભા મહી ચેતિ નદ્યસ્તત્ર જલાવહાઃ

ત્યાં વિદ્યુત, અંબા અને મહી નામની પાણી વહન કરતી નદીઓ છે.

તાસુ બ્રહ્માણમીશાનં દેવાદ્યાઃ પર્યુપાસતે

આ નદીઓ પર બ્રહ્મા, ઈશાન અને દેવાદિ દેવોની પૂજા થાય છે.

વૈશ્યાઃ સ્નેહાસ્તુ મન્દેહાઃ શૂદ્રાસ્તત્ર પ્રકીર્તિતાઃ

ત્યાં વૈશ્યોને સ્નેહ અને શૂદ્રોને મન્દેહા કહેવામાં આવે છે.

યથોક્તકારિણઃ સર્વે સર્વે ભૂતહિતે રતાઃ

ત્યાં બધા જણ અગાઉ જણાવ્યા મુજબ વર્તે છે અને સર્વે જીવહિતમાં તત્પર રહે છે.

તેષાં ચ બ્રહ્મસાયુજ્યં સારૂપ્યં ચ સલોકતા

તેમને બ્રહ્માસાથે એકરૂપતા, સમાનતા અને એ જ લોકમાં વસવાનો લાભ મળે છે.

ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્તતો વિપ્રા વેષ્ટયિત્વા ઘૃતોદધિમ્

હે વિદ્વાનો, પછી ક્રૌંચદ્વીપ આવે છે, જેને ઘીનું સમુદ્ર ચારેય બાજુથી ઘેરી રાખે છે.

નામ્ના ચ સપ્તમઃ પ્રોક્તઃ પર્વતો દુન્દુભિસ્વનઃ

ત્યાં સાતમો પર્વત દુન્દુભિસ્વન નામે ઓળખાય છે.

ખ્યાતિશ્ચ પુણ્ડરીકાચ નદ્યઃ પ્રાધાન્યતઃ સ્મૃતાઃ

મુખ્ય નદીઓમાં ખ્યાતિ અને પુંડરીકાનું નામ આવે છે.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, ત્યાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર વસે છે.

વ્રતોપવાસૈર્વિવિધૈર્હેમૈઃ સ્વાધ્યાયતર્પણૈઃ

વિવિધ વ્રતો, ઉપવાસો, સોનાના દાન અને સ્વાધ્યાયથી તેઓ તૃપ્તિ મેળવે છે.

સલોકતા ચ સામીપ્યં જાયતે તત્પ્રસાદતઃ

તેના કૃપાથી તેમને એ જ લોકમાં નિવાસ અને નજીક રહેવાની પ્રાપ્તિ થાય છે.

શાકદ્વીપઃ સ્થિતો વિપ્રા આવેષ્ટ્ય દધિસાગરમ્

હે વિદ્વાનો, પછી શાકદ્વીપ આવે છે, જેને દહીંનું સમુદ્ર ઘેરી રાખે છે.

આમ્બિકેયસ્તથા રમ્યઃ કેશરી ચેતિ પર્વતાઃ

ત્યાં આંબિકેય અને કેશરી નામનાં સુંદર પર્વતો છે.

ઇક્ષુકા ધેનુકા ચૈવ ગભસ્તિશ્ચેતિ નિમ્નગાઃ

મુખ્ય નદીઓમાં ઇક્ષુકા, ધેનુકા અને ગભસ્તિ આવે છે.

અનામયા હ્યશોકાશ્ચ રાગદ્વેષવિવર્જિતાઃ

ત્યાંના લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, તેમને રાગ-દ્વેષ નથી.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાત્ર ક્રમેણ તુ

અહીં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર ક્રમશઃ વસે છે.

વ્રતોપવાસૈર્વિવિધૈર્દેવદેવં દિવાકરમ્

વિવિધ વ્રતો અને ઉપવાસોથી તેઓ દેવોના દેવ, સૂર્યની ઉપાસના કરે છે.

સલોકતા ચ વિપ્રેન્દ્રા જાયતે તત્પ્રસાદતઃ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તેની કૃપાથી તેમને એ જ લોકમાં નિવાસ મળે છે.

શ્વેતદ્વીપશ્ચ તન્મધ્યે નારાયણપરાયણાઃ

એના મધ્યમાં શ્વેતદ્વીપ છે, જ્યાં બધા નારાયણને અર્પિત છે.

શ્વેતાસ્તત્ર નરા નિત્યં જાયન્તે વિષ્ણુતત્પરાઃ

ત્યાં સફેદવર્ણના લોકો જન્મે છે, જે હંમેશા વિષ્ણુભક્ત છે.

ક્રોધલોભવિનિર્મુક્તા માયામાત્સર્યવર્જિતાઃ

તેમને ક્રોધ અને લોભ નથી, માયા અને ઈર્ષ્યા પણ નથી.

નારાયણપરાઃ સર્વે નારાયણપરાયણાઃ

બધા નારાયણને અર્પિત છે, અને સંપૂર્ણપણે નારાયણમાં લીન છે.

કેચિજ્જપન્તિ તપ્યન્તિ કેચિદ્ વિજ્ઞાનિનો ઽપરે

કેટલાંક જપ કરે છે, કેટલાંક તપ કરે છે અને બીજાં જ્ઞાનમાં નિપુણ છે.