કૂર્મપુરાણમ્

ષડ્ભિઃ સહસ્ત્રૈઃ પૂષા તુ દેવોંશઃ સપ્તભિસ્તથા

પુષા દેવ પાસે છ હજાર કિરણો છે, અને સપ્તભિસ નામનું કિરણ પણ એટલાં જ છે.

વિવસ્વાન્ દશભિઃ પાતિ પાત્યેકાદશભિર્ભગઃ

વિવસ્વાન દસ કિરણોથી રક્ષા કરે છે અને ભગા અગિયારથી.

ષડ્ભી રશ્મિસહસ્ત્રૈસ્તુ વિષ્ણુસ્તપતિ વિશ્વસૃક્

વિશ્વના સર્જક વિષ્ણુ છ હજાર કિરણોથી તેજ આપે છે.

હેમન્તે તામ્રવર્ણઃ સ્યાચ્છિશિરે લોહિતો રવિઃ

હેમંત ઋતુમાં એ તામ્રવર્ણનો હોય છે અને શિશિર ઋતુમાં રવિ લાલ રંગનો હોય છે.

સૂર્યો ઽમરત્વમમૃતે ત્રયં ત્રિષુ નિયચ્છતિ

સૂર્ય અમરપણું, અમૃત અને ત્રણ પ્રકારની ગુણો ત્રણ રીતે આપે છે.

ભૌમો મન્દસ્તથા રાહુઃ કેતુમાનપિ ચાષ્ટમઃ

ભૌમ, મંદ, રાહુ અને કેતુ પણ આઠમા ગણાય છે.

ભ્રામ્યમાણા યથાયોગં ભ્રમન્ત્યનુદિવાકરમ્

આ બધા પોતપોતાના ક્રમ પ્રમાણે ફરતા રહે છે અને સૂર્ય વગર પણ ગતિ કરે છે.

યસ્માદ્ વહતિ તાન્ વાયુઃ પ્રવહસ્તેન સ સ્મૃતઃ

કારણ કે વાયુ એ બધાને વહન કરે છે, તેથી તેને પ્રવાહ કહેવાય છે.

વામદક્ષિણતો યુક્તા દશ તેન નિશાકરઃ

ડાબી અને જમણી બાજુએ દસ જોડાય છે, તેથી ચંદ્રને એ નામ મળ્યું છે.

હ્રાસવૃદ્ધી ચ વિપ્રેન્દ્રા ધ્રુવાધારાણિ સર્વદા

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, ઘટવું અને વધવું હંમેશા સ્થિર અને અચલ રહે છે.

આપૂર્યતે પરસ્યાન્તઃ સતતં દિવસક્રમાત્

બીજાનું આંતર હંમેશા, રોજબરોજ, ભરાતું રહે છે.

એકેન રશ્મિના વિપ્રાઃ સુષુમ્નાખ્યેન ભાસ્કરઃ

હે બ્રાહ્મણો, સૂર્ય એક જ કિરણ, જેને સુષુમ્ના કહે છે, દ્વારા પ્રકાશ આપે છે.

પૌર્ણમાસ્યાં સ દૃશ્યેત સંપૂર્ણે દિવસક્રમાત્

પૌર્ણિમાના દિવસે, તે રોજ રોજ પૂર્ણ રૂપે દેખાય છે.

પિબન્તિ દેવતા વિપ્રા યતસ્તે ઽમૃતભોજનાઃ

હે બ્રાહ્મણો, દેવતાઓ એ જ પીવે છે, કેમ કે તેઓ અમૃત જેવું ભોજન કરે છે.

અપરાહ્ણે પિતૃગણા જઘન્યં પર્યુપાસતે

બપોર પછી પિતૃઓનો સમૂહ બાકી રહેલું ગ્રહણ કરે છે.

સુધામૃતમયીં પુણ્યાં તામન્દોરમૃતાત્મિકામ્

એ શુદ્ધ, અમૃતમય અને પુણ્યરૂપ રસ, એટલે ચંદ્ર, અમૃત સ્વરૂપ છે.

માસતૃપ્તિમપાપ્યગ્ર્યાં પિતરઃ સન્તિ નિર્વૃતાઃ

માસિક પરિપૂર્ણ તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરીને પિતૃઓ સંતોષથી રહે છે.

એવં સૂર્યનિમિત્તસ્ય ક્ષયો વૃદ્ધિશ્ચ સત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, એ રીતે સૂર્યના કારણે ઘટવું અને વધવું બને છે.

વારિજૈઃ સ્યન્દનો યુક્તસ્તેનાસૌ યાતિ સર્વતઃ

તેનું રથ કમળોથી જોડાયેલું છે અને એ બધે ફરતું રહે છે.

અષ્ટબિશ્ચાથ ભૌમસ્ય રથો હૈમઃ સુશોભનઃ

પછી પૃથ્વીનું સુંદર સુવર્ણ રથ આઠ ઘોડાઓ દ્વારા ખેંચાય છે.

સ્વર્ભાનોર્ભાસ્કરારેશ્ચ તથા ષડ્ભિર્હયૈર્વૃતઃ

એ જ રીતે, સ્વર્ભાનુ અને સૂર્યના સ્વામીનું રથ છ ઘોડાઓથી જોડાયેલું છે.

સર્વે ધ્રુવે મહાભાગા નિબદ્ધા વાતરશ્મિભિઃ

બધા મહાભાગ્યશાળી ધ્રુવ તારા સાથે, પવનના કિરણોથી મજબૂત રીતે બંધાયેલા છે.

ભ્રમન્તિ ભ્રામયન્ત્યેનં સર્વાણ્યનિલરશ્મિભિઃ

આ બધાં પવનના કિરણોથી ફરતા રહે છે અને તેને પણ ફરાવે છે.

કલ્પાધિકારિણસ્તત્ર સંસ્થિતા દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

ત્યાં, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, કલ્પના અધિપતિઓ સ્થિર છે.

સનન્દનાદયસ્તત્ર સંસ્થિતા બ્રહ્મણઃ સુતાઃ

ત્યાં બ્રહ્માના પુત્રો, જેમ કે સનંદન અને અન્ય લોકો પણ સ્થિર છે.

વૈરાજાસ્તત્ર વૈ દેવાઃ સ્થિતા દાહવિવર્જિતાઃ

ત્યાં વૈરાજ દેવતાઓ છે, જે દુઃખથી મુક્ત છે.

અપુનર્મારકાસ્તત્ર બ્રહ્મલોકસ્તુ સ સ્મૃતઃ

ત્યાં જે ફરીથી મરે નહીં, એ લોકો છે; એ બ્રહ્મલોક તરીકે ઓળખાય છે.

આસ્તે સ યોગિભિર્નિત્યં પીત્વા યોગામૃતં પરમ્

તે ત્યાં યોગીઓ સાથે હંમેશા રહે છે, યોગનું ઉત્તમ અમૃત પીધું હોય તેમ.

યોગિનસ્તાપસાઃ સિદ્ધા જાપકાઃ પરમેષ્ઠિનમ્

યોગી, તપસ્વી, સિદ્ધ અને જાપ કરનારાઓ પરમેશ્વરને ભજે છે.