કૂર્મપુરાણમ્

તોષયન્તિ મહાદેવં ભાનુમાત્માનમવ્યયમ્

એ મહાદેવ, સૂર્ય અને અવિનાશી આત્માને પ્રસન્ન કરે છે.

સૂર્યમાપ્યાયયન્ત્યેતે તેજસા તેજસાં નિધિમ્

આ સૌ પોતાની તેજસ્વિતા વડે તેજના ખજાનાં એવા સૂર્યને પોષે છે.

ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈનં નૃત્યગેયૈરુપાસતે

ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ નૃત્ય અને ગીતથી તેની સેવા કરે છે.

સર્પા વહન્તિ દેવેશં યાતુધાનાઃ પ્રયાન્તિ ચ

સર્પો ભગવાન દેવેશને વહન કરે છે અને દાનવો પણ આગળ વધે છે.

ભૂતાનામશુભં કર્મ વ્યપોહન્તીહ કીર્તિતાઃ

આ લોકો અહીં જીવોના અશુભ કર્મો દૂર કરે છે એમ કહેવાય છે.

વિમાને ચ સ્થિતો નિત્યં કામગે વાતરંહસિ

એ હંમેશાં વિમાનમાં રહીને પોતાની ઈચ્છાથી પવન જેટલી ઝડપે સંચાર કરે છે.

ગોપયન્તીહ ભૂતાનિ સર્વાણીહાયુગક્ષયાત્

આ જગતમાં એ યુક્તિના અંત સુધી સર્વે જીવોની રક્ષા કરે છે.

યથાયોગં યથાસત્ત્વં સ એષ તપતિ પ્રભુઃ

જેવી યોગ્યતા અને જેવું સ્વરૂપ હોય, એ પ્રભુ તેમ જ પ્રકાશે છે.

પિતૃદેવમનુષ્યાદીન્ સ સદાપ્યાયેદ્ રવિઃ

સૂર્ય હંમેશાં પિતૃઓ, દેવો, મનુષ્યો અને અન્ય સૌને પોષણ આપે છે.

ભાસતે વેદવિદુષાં નીલગ્રીવઃ સનાતનઃ

વેદ જાણનારા લોકોમાં શાશ્વત નિલગળો ભગવાન તેજથી ઝગમગે છે.

સ્થાનં તદ્ વિદુરાદિત્યં વેદજ્ઞા વેદવિગ્રહમ્

વેદજ્ઞ લોકો એ સ્થાનને સૂર્ય, વેદરૂપ, એમ જાણે છે.

કરોતિ નિયતં કાલં કાલાત્મા હ્યૈશ્વરી તનુઃ

કાળના સ્વામી, જેની દૈવી કાયાનું સ્વરૂપ છે, એ કાળને નિયમિત કરે છે.

તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયોનયઃ

એમાં સર્વોત્તમ એ સાત કિરણો છે, જે ગ્રહોના મૂળ છે.

વિશ્વવ્યચાઃ પુનશ્ચાન્યઃ સંયદ્વસુરતઃ પરઃ

બીજો છે વિશ્વવ્યાચા અને બીજો again સર્વોપરી સંયદ્વસુ છે.

સુપુમ્નઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ પુષ્ણાતિ શિશિરદ્યુતિમ્

સૂર્યની સુપુમ્ના નામની કિરણ શીતળ પ્રકાશને પોષે છે.

હરિકેશસ્તુ યઃ પ્રોક્તો રશ્મિર્નક્ષત્રપોષકઃ

હરિકેશ નામની કિરણ તારાઓને પોષણ આપે છે એમ કહેવાય છે.

વિશ્વવ્યચાસ્તુ યો રશ્મિઃ શુક્રં પુષ્ણાતિ નિત્યદા

વિશ્વવ્યાચા નામની કિરણ હંમેશાં શુક્રને પોષે છે.

શનૈશ્ચરં પ્રપુષ્ણાતિ સપ્તમસ્તુ સુરાટ્ તથા

સાતમી કિરણ, સુરાટ નામની, શનૈશ્ચરને પણ પોષે છે.

વર્ધન્તે વર્ધિતા નિત્યં નિત્યમાપ્યાયયન્તિ ચ

આ કિરણો સતત વધે છે અને વધીને હંમેશાં પોષણ આપે છે.

આદાનાન્નિત્યમાદિત્યસ્તેજસાં તમસાં પ્રભુઃ

સૂર્ય, તેજ અને અંધકારનો સ્વામી, હંમેશાં આ બધું ગ્રહણ કરે છે.

સ્થાવરાઞ્જઙ્ગમાંશ્ચૈવ યચ્ચ કુલ્યાદિકં પયઃ

સ્થાવર અને જંગમ જીવ, અને નદીઓ વગેરેનું જળ પણ એ ગ્રહણ કરે છે.

તાસાં ચતુઃ શતં નાડ્યો વર્ષન્તે ચિત્રમૂર્તયઃ

આ નાડીઓમાંથી ચારસો છે, અને દરેકની રચના અજાયબીથી ભરેલી છે.

અમૃતા નામ તાઃ સર્વા રશ્મયો વૃષ્ટિસર્જનાઃ

આ બધાં કિરણોને 'અમૃત' કહેવાય છે, અને એ બધાં વરસાદ વરસાવે છે.

ચન્દ્રાસ્તા નામતઃ સર્વાઃ પીતાભાઃ સ્યુર્ગભસ્તયઃ

આ બધાં કિરણો 'ચંદ્ર' નામે ઓળખાય છે અને એ બધાં પીળા રંગના છે.

શુક્રાસ્તા નામતઃ સર્વાસ્ત્રિવિધા ઘર્મસર્જનાઃ

આ બધાં કિરણો 'શુક્ર' નામે ઓળખાય છે અને એ ત્રણ પ્રકારના છે, જે તાપ પેદા કરે છે.

અમૃતેન સુરાન્ સર્વાંસ્ત્રિભિસ્ત્રરિંસ્તર્પયત્યસૌ

એ અમૃતથી ત્રણ રીતે બધા દેવતાઓને તૃપ્ત કરે છે.

હેમન્તે શિશિરે ચૈવ હિમમુત્સૃજતિ ત્રિભિઃ

હેમંત અને શિશિર ઋતુમાં એ ત્રણ કિરણોથી હિમ (હિમો) છોડે છે.

ચૈત્રે માસિ ભવેદંશો ધાતા વૈશાખતાપનઃ

ચૈત્ર માસમાં ધાતા નામનું કિરણ હોય છે અને વૈશાખમાં તાપન નામનું.

વિવસ્વાન્ શ્રાવણે માસિ પ્રૌષ્ઠપદ્યાં ભગઃ સ્મૃતઃ

શ્રાવણ માસમાં વિવસ્વાન નામનું કિરણ હોય છે અને ભાદરવા (પ્રૌષ્ઠપદ)માં ભગા નામનું.