કૂર્મપુરાણમ્

હ્રસ્વો ઽક્ષસ્તદ્યુગાર્ધેન ધ્રુવાધારે રથસ્ય તુ

રથના ધ્રુવ આધાર પાસેનો ધુરો એના કરતાં અડધા યુગ જેટલો નાનો છે.

હયાશ્ચ સપ્ત છન્દાંસિ તન્નામાનિ નિબોધત

એ રથના સાત ઘોડા છે, જે છંદો છે; હવે તેમના નામો સાંભળો.

અનષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુબિત્યુક્તાશ્છન્દાંસિ હરયો હરેઃ

અનુષ્ટુપ અને તૃષ્ટુપ નામના છંદો હરિનાં ઘોડા કહેવાય છે.

દક્ષિણે ન યમસ્યાથ વરુણસ્ય તુ પશ્ચિમે

દક્ષિણ બાજુએ યમનું રાજ્ય છે અને પશ્ચિમ બાજુએ વરુણનું.

અમરાવતી સંયમની સુખા ચૈવ વિભા ક્રમાત્

ક્રમશઃ અમરાવતી, સંયમની, સુખા અને વિભા એ તેમની નગરીઓ છે.

જ્યોતિષાં ચક્રમાદાય દેવદેવઃ પ્રજાપતિઃ

દેવતાઓના દેવ અને પ્રજાપતિ તેજસ્વી ગ્રહોનું ચકર ઉપાડે છે.

સપ્તદ્વીપેષુ વિપ્રેન્દ્રા નિશામધ્યસ્ય સંમુખમ્

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાત્રિના મધ્યભાગે તે સાતેય દ્વીપો સામે રહે છે.

અશેષાસુ દિશાસ્વેવ તથૈવ વિદિશાસુ ચ

તે સર્વ દિશાઓમાં અને એ જ રીતે મધ્ય દિશાઓમાં પણ છે.

કરોત્યહસ્તથા રાત્રિં વિમુઞ્ચન્ મેદિનીં દ્વિજાઃ

એ રીતે, હે દ્વિજો, તે દિવસ અને રાત બનાવે છે અને પૃથ્વીને છોડે અને પકડે છે.

ત્રૈલોક્યં કથિતં સદ્ભિર્લોકાનાં મુનિપુઙ્ગવાઃ

હે મહાન ઋષિઓ, સજ્જનો દ્વારા ત્રણેય લોકનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

ભવત્યસ્માત્ જગત્ કૃત્સ્નં સદેવાસુરમાનુષમ્

આમાંથી દેવ, અસુર અને માનવોવાળું આખું જગત ઉત્પન્ન થાય છે.

દ્યુતિર્દ્યુતિમતાં કૃત્સ્નં યત્તેજઃ સાર્વલૌકિકમ્

તમે જે તેજ ધરાવો છો, તે સર્વ પ્રકાશવાનાં તેજનું મૂળ છે અને સર્વત્ર વ્યાપેલું છે.

સૂર્ય એવ ત્રિલોકસ્ય મૂલં પરમદૈવતમ્

સૂર્ય જ ત્રણેય લોકનું મૂળ અને સર્વોચ્ચ દૈવત છે.

નિર્વહન્તિ પદં તસ્ય તદંશા વિષ્ણુમૂર્તયઃ

વિષ્ણુના જે અંશો દેવરૂપે છે, તેઓ જ તેનું કાર્ય ચલાવે છે.

શ્છન્દોમયં બ્રહ્મમયં પુરાણમ્

તે છંદમય, બ્રહ્મમય અને પ્રાચીન છે.

ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ

ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સાપોના મુખ્યો અને રાક્ષસો,

વિવસ્વાનથ પૂષા ચ પર્જન્યશ્ચાંશુરેવ ચ

વિવસ્વાન, પૂષા, પર્જન્ય અને અંશુ પણ,

આપ્યાયન્તિ વૈ ભાનું વસન્તાદિષુ વૈ ક્રમાત્

વસંતથી શરૂ થતા ઋતુઓમાં, એ સૌ ક્રમશઃ સૂર્યને પોષે છે.

ભરદ્વાજો ગૌતમશ્ચ કશ્યપઃ ક્રતુરેવ ચ

ભરદ્વાજ, ગૌતમ, કશ્યપ અને ક્રતુ,

સ્તુવન્તિ દેવં વિવિધૈશ્છન્દોભિસ્તે યથાક્રમમ્

એ દેવને વિવિધ છંદોમાં, ક્રમ પ્રમાણે સ્તુતિ કરે છે.

રથસ્વનો ઽથ વરુણઃ સુષેણઃ સેનજિત્ તથા

રથસ્વન, પછી વરુણ, સુષેણ અને સેના જીત પણ,

ગ્રામણ્યો દેવદેવસ્ય કુર્વતે ઽભીશુસંગ્રહમ્

એ મુખ્યો દેવોના દેવના વાળ એકત્ર કરે છે.

સર્પો વ્યાઘ્રસ્તથાપશ્ચ વાતો વિદ્યુદ્ દિવાકરઃ

સાપ, વાઘ, ઘોડો, પવન, વીજળી અને સૂર્ય,

રાક્ષસપ્રવરા હ્યેતે પ્રયાન્તિ પુરતઃ ક્રમાત્

આ શ્રેષ્ઠ રાક્ષસો ક્રમશઃ આગળ વધે છે.

એલાપત્રઃ શઙ્ખપાલસ્તથૈરાવતસંજ્ઞિતઃ

એલાપત્ર, શંખપાલ અને એરાવત નામે એક,

કમ્બલાશ્વતરશ્ચૈવ વહન્ત્યેનં યથાક્રમમ્

કંબલ અને અશ્વતર પણ, તેને ક્રમ પ્રમાણે વહન કરે છે.

ઉગ્રસેનો વસુરુચિરર્વાવસુરથાપરઃ

ઉગ્રસેન, વસુરુચિ, અર્વાવ અને બીજો અસુરથ નામે,

ગાયન્તિ વિવિધૈર્ગાનૈર્ભાનું ષડ્જાદિભિઃ ક્રમાત્

એ સૌ ભાનુની વિવિધ ગાનોથી, ષડ્જ વગેરે સ્વરમાં ગાયન કરે છે.

મેનકા સહજન્યા ચ પ્રમ્લોચા ચ દ્વિજોત્તમાઃ

મેનકા, સહજન્યા અને પ્રમ્લોચા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ,