કૂર્મપુરાણમ્

સૌરો ઽઙ્ગિરાશ્ચ વક્રશ્ચ જ્ઞેયા મન્દવિચારિણઃ

શનિ, અંગિરાસ અને વક્ર, આ ત્રણેય ધીમી ગતિથી ચાલનારા છે.

સૂર્યઃ સૌમો બુધશ્ચૈવ ભાર્ગવશ્ચૈવ શીઘ્રગાઃ

સૂર્ય, ચંદ્ર, બુધ અને ભારગવ, આ બધા ઝડપી ગતિથી ચાલે છે.

તદા સર્વગ્રહાણાં સ સૂર્યો ઽધસ્તાત્ પ્રસર્પતિ

પછી બધા ગ્રહોમાં સૂર્ય નીચે તરફ ચાલે છે.

નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં સોમાદૂર્ધ્વં પ્રસર્પતિ

ચંદ્રથી ઉપર આખું નક્ષત્રમંડળ ચાલે છે.

વક્રસ્તુ ભાર્ગવાદૂર્ધ્વં વક્રાદૂર્ધ્વં બૃહસ્પતિઃ

વક્ર, ભારગવથી ઉપર છે અને વક્રથી ઉપર બૃહસ્પતિ છે.

ઋષીણાં ચૈવ સપ્તાનાન્ધ્રુ વશ્ચોર્ધ્વં વ્યવસ્થિતઃ

સાત ઋષિઓ અને ધ્રુવથી પણ ઉપર તે સ્થિર છે.

ઈષાદણ્ડસ્તથૈવ સ્યાદ્ દ્વિગુણો દ્વિજસત્તમાઃ

દંડ થોડો ઢોળો અને બે ગણો લાંબો કહેવાય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

યોજનાનાં તુ તસ્યાક્ષસ્તત્ર ચક્રં પ્રતિષ્ઠિતમ્

એ રથનો ધુરા એક યોજન લાંબો છે અને ત્યાં જ તેનું ચકર બેસાડવામાં આવ્યું છે.

સંવત્સરમેય કૃત્સ્નં કાલચક્રં પ્રતિષ્ઠિતમ્

ત્યાં આખું સમયનું ચકર, જે એક વર્ષ જેટલું છે, સ્થાપિત છે.

પઞ્ચાન્યાનિ તુ સાર્ધાનિ સ્યન્દનસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, એ રથની લંબાઈમાં પાંચ યોજન અને અડધું વધુ છે.

હ્રસ્વો ઽક્ષસ્તદ્યુગાર્ધેન ધ્રુવાધારે રથસ્ય તુ

રથના ધ્રુવ આધાર પાસેનો ધુરો એના કરતાં અડધા યુગ જેટલો નાનો છે.

હયાશ્ચ સપ્ત છન્દાંસિ તન્નામાનિ નિબોધત

એ રથના સાત ઘોડા છે, જે છંદો છે; હવે તેમના નામો સાંભળો.

અનષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુબિત્યુક્તાશ્છન્દાંસિ હરયો હરેઃ

અનુષ્ટુપ અને તૃષ્ટુપ નામના છંદો હરિનાં ઘોડા કહેવાય છે.

દક્ષિણે ન યમસ્યાથ વરુણસ્ય તુ પશ્ચિમે

દક્ષિણ બાજુએ યમનું રાજ્ય છે અને પશ્ચિમ બાજુએ વરુણનું.

અમરાવતી સંયમની સુખા ચૈવ વિભા ક્રમાત્

ક્રમશઃ અમરાવતી, સંયમની, સુખા અને વિભા એ તેમની નગરીઓ છે.

જ્યોતિષાં ચક્રમાદાય દેવદેવઃ પ્રજાપતિઃ

દેવતાઓના દેવ અને પ્રજાપતિ તેજસ્વી ગ્રહોનું ચકર ઉપાડે છે.

સપ્તદ્વીપેષુ વિપ્રેન્દ્રા નિશામધ્યસ્ય સંમુખમ્

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાત્રિના મધ્યભાગે તે સાતેય દ્વીપો સામે રહે છે.

અશેષાસુ દિશાસ્વેવ તથૈવ વિદિશાસુ ચ

તે સર્વ દિશાઓમાં અને એ જ રીતે મધ્ય દિશાઓમાં પણ છે.

કરોત્યહસ્તથા રાત્રિં વિમુઞ્ચન્ મેદિનીં દ્વિજાઃ

એ રીતે, હે દ્વિજો, તે દિવસ અને રાત બનાવે છે અને પૃથ્વીને છોડે અને પકડે છે.

ત્રૈલોક્યં કથિતં સદ્ભિર્લોકાનાં મુનિપુઙ્ગવાઃ

હે મહાન ઋષિઓ, સજ્જનો દ્વારા ત્રણેય લોકનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.

ભવત્યસ્માત્ જગત્ કૃત્સ્નં સદેવાસુરમાનુષમ્

આમાંથી દેવ, અસુર અને માનવોવાળું આખું જગત ઉત્પન્ન થાય છે.

દ્યુતિર્દ્યુતિમતાં કૃત્સ્નં યત્તેજઃ સાર્વલૌકિકમ્

તમે જે તેજ ધરાવો છો, તે સર્વ પ્રકાશવાનાં તેજનું મૂળ છે અને સર્વત્ર વ્યાપેલું છે.

સૂર્ય એવ ત્રિલોકસ્ય મૂલં પરમદૈવતમ્

સૂર્ય જ ત્રણેય લોકનું મૂળ અને સર્વોચ્ચ દૈવત છે.

નિર્વહન્તિ પદં તસ્ય તદંશા વિષ્ણુમૂર્તયઃ

વિષ્ણુના જે અંશો દેવરૂપે છે, તેઓ જ તેનું કાર્ય ચલાવે છે.

શ્છન્દોમયં બ્રહ્મમયં પુરાણમ્

તે છંદમય, બ્રહ્મમય અને પ્રાચીન છે.

ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ

ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સાપોના મુખ્યો અને રાક્ષસો,

વિવસ્વાનથ પૂષા ચ પર્જન્યશ્ચાંશુરેવ ચ

વિવસ્વાન, પૂષા, પર્જન્ય અને અંશુ પણ,

આપ્યાયન્તિ વૈ ભાનું વસન્તાદિષુ વૈ ક્રમાત્

વસંતથી શરૂ થતા ઋતુઓમાં, એ સૌ ક્રમશઃ સૂર્યને પોષે છે.

ભરદ્વાજો ગૌતમશ્ચ કશ્યપઃ ક્રતુરેવ ચ

ભરદ્વાજ, ગૌતમ, કશ્યપ અને ક્રતુ,