કૂર્મપુરાણમ્

વાનપ્રસ્થાશ્રમં ગત્વા તપસ્તેપે યથાવિધિ

વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં જઈને તેણે નિયમ પ્રમાણે તપ કર્યું.

જ્ઞાનયોગરતો ભૂત્વા મહાપાશુપતો ઽભવત્

જ્ઞાનયોગમાં લીન રહી, તે મહાન પાશુપત ભક્ત બન્યો.

સુમતેસ્તૈજસસ્તસ્માદિન્દ્રિદ્યુમ્નો વ્યજાયત

સુમતિ, જે તેજસ્વી હતા, તેમના ઘરે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન જન્મ્યા.

પ્રતિહર્તેતિ વિખ્યાત ઉત્પન્નસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

તેમના પુત્ર પ્રતિહર્તા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.

પૃથુસ્તતસ્તતો રક્તો રક્તસ્યાપિ ગયઃ સુતઃ

પ્રતિહર્તાના પુત્ર પૃથુ, પછી પૃથુના પુત્ર રક્ત, અને રક્તના પુત્ર ગય થયા.

તસ્ય પુત્રો મહાવીર્યો ધીમાંસ્તસ્માદજાયત

ગયના પુત્ર મહાવીર્ય અને બુદ્ધિશાળી હતા.

ત્વષ્ટા ત્વષ્ટુશ્ચ વિરજો રજસ્તસ્યાપ્યભૂત્ સુતઃ

ત્વષ્ટા ત્વષ્ટુના પુત્ર હતા અને રાજસના પુત્ર વિરજ થયા.

તેષાં પ્રધાનો બલવાન્ વિશ્વજ્યોતિરિતિ સ્મૃતઃ

આ બધામાં સૌથી મુખ્ય અને શક્તિશાળી, વિશ્વજ્યોતિ નામે ઓળખાતા હતા.

અસૂત પુત્રં ધર્મજ્ઞં મહાબાહુમરિન્દમમ્

તેમણે ધર્મજ્ઞ, મહાબાહુ અને શત્રુવિજયી પુત્રને જન્મ આપ્યો.

એષાં વંશપ્રસૂતૈશ્ચ ભુક્તેયં પૃથિવી પુરા

આ વંશમાં જન્મેલા રાજાઓએ પ્રાચીન સમયમાં પૃથ્વીનો ભોગ લીધો હતો.

ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય માનં વો ન શક્યં વિસ્તરેણ તુ

આ ત્રિલોકીનું સંપૂર્ણ વર્ણન તમને વિગતે કરવું શક્ય નથી.

જનસ્તપશ્ચ સત્યં ચ લોકાસ્ત્વણ્ડોદ્ભવા મતાઃ

જનલોક, તપોલોક અને સત્યલોક, આ બધાને અંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા માનવામાં આવે છે.

તાવદ્ ભૂર્લોક આખ્યાતઃ પુરાણે દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

હમણાં સુધી પુરાણમાં ભૂર્લોકનું વર્ણન થયું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

ભુવર્લોકો ઽપિ તાવાન્સ્યાન્મણ્ડલાદ્ ભાસ્કરસ્ય તુ

ભુવર્લોક પણ સૂર્યમંડળ જેટલો જ વિસ્તાર ધરાવે છે.

સ્વર્લોકઃ સ સમાખ્યાતસ્તત્ર વાયોસ્તુ નેમયઃ

સ્વર્લોકનું પણ આવું જ વર્ણન થયું છે; ત્યાં વાયુના અક્ષો છે.

સંવહો વિવહશ્ચાથ તદૂર્ધ્વં સ્યાત્ પરાવહઃ

ત્યાં સંવહ અને વિવહ છે, અને તેના ઉપર પરાવહ આવેલ છે.

ભૂમેર્યોજનલક્ષે તુ ભાનોર્વૈ મણ્ડલં સ્થિતમ્

પૃથ્વીથી એક લાખ યોજન દૂર સૂર્યનું મંડળ સ્થિત છે.

નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં તલ્લક્ષેણ પ્રકાશતે

એ જ અંતરે આખું નક્ષત્રમંડળ પ્રકાશિત થાય છે.

તાવત્પ્રમાણભાગે તુ બુધસ્યાપ્યુશનાઃ સ્થિતઃ

એ જ અંતરે બુધ અને ઉશનાસ ગ્રહો પણ સ્થિત છે.

લક્ષદ્વયેન ભૌમસ્ય સ્થિતો દેવપુરોહિતઃ

પૃથ્વીથી બે લાખ યોજન દૂર દેવતાઓના પુરોહિત સ્થિત છે.

સપ્તર્ષિમણ્ડલં તસ્માલ્લક્ષમાત્રે પ્રિકાશતે

ત્યાંથી એક લાખ યોજન દૂર સાત ઋષિઓનું મંડળ દેખાય છે.

તત્ર ધર્મઃ સ ભગવાન્ વિષ્ણુર્નારાયણઃ સ્થિતઃ

ત્યાં ધર્મ સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુ, નારાયણ રૂપે વિરાજે છે.

ત્રિગુણસ્તસ્ય વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય પ્રમાણતઃ

આ મંડળનું ફેલાવટ માપ્યા પ્રમાણે ત્રણ ગણું છે.

તુલ્યસ્તયોસ્તુ સ્વર્ભાનુર્ભૂત્વાધસ્તાત્ પ્રસર્પતિ

આ બંનેમાં સ્વર્ભાનુ સમાન માપે નીચે તરફ ચાલે છે.

સ્વર્ભાનોસ્તુ વૃહત્ સ્થાનં તૃતીયં યત્ તમોમયમ્

સ્વર્ભાનુનું વિશાળ સ્થાન, ત્રીજું, અંધકારથી ભરેલું કહેવાય છે.

ભાર્ગવાત્ પાદહીનસ્તુ વિજ્ઞેયો વૈ બૃહસ્પતિઃ

ભારગવથી નીચે, પગના એક ભાગ જેટલું અંતર રાખી, બૃહસ્પતિ છે.

વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ પાદહીનસ્તયોર્બુધઃ

મંડળ અને ફેલાવટ પ્રમાણે, તે બંનેથી પગના એક ભાગ જેટલું ઓછું બુધનું સ્થાન છે.

બુધેન તાનિ તુલ્યાનિ વિસ્તારાન્મણ્ડલાત્ તથા

બુધ દ્વારા એ બધાં અંતર અને મંડળો પણ સમાન ગણાય છે.

શતાનિ પઞ્ચ ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈવ યોજને

પાંચ, ચાર, ત્રણ અને બે સો યોજનનું અંતર છે.