કૂર્મપુરાણમ્

વર્ણાશ્રમવિભાગેન સ્વધર્મો મુક્તયે દ્વિજાઃ

વર્ણ અને આશ્રમ પ્રમાણે પોતાનું ધર્મ પાલન કરવાથી મુક્તિ મળે છે, દ્વિજો.

અગ્નીધ્રસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તન્નામાનિ નિબોધત

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, હવે અગ્નીધ્રના પુત્રોના નામ સાંભળો.

રમ્યો હિરણ્વાંશ્ચ કુરુર્ભદ્રાશ્વઃ કેતુમાહલકઃ

રમ્ય, હિરણ્વાન, કુરુ, ભદ્રાશ્વ, કેતુમાલ અને હલક.

વિભજ્ય નવધા તેભ્યો યથાન્યાયં દદૌ પુનઃ

તેમને નવ ભાગમાં વિભાજિત કરીને યોગ્ય રીતે આપ્યા.

હેમકૂટં તતો વર્ષં દદૌ કિંપુરુષાય તુ

પછી હેમકૂટ પ્રદેશ કિમ્પુરુષને આપ્યો.

ઇલાવૃતાય પ્રદદૌ મેરુમધ્યમિલાવૃતમ્

મેરુના મધ્યમાં આવેલ ઇલાવૃત પ્રદેશ ઇલાવૃતને આપ્યો.

શ્વેતં યદુત્તરં વર્ષં પિત્રા દત્તં હિરણ્વતે

ઉત્તર તરફનું શ્વેત નામનું પ્રદેશ પિતાએ હિરણ્વતને આપ્યું.

ગન્ધમાદનવર્ષં તુ કેતુમાલાય દત્તવાન્

ગંધમાદન પ્રદેશ કેતુમાલને આપ્યો.

સંસારકષ્ટતાં જ્ઞાત્વા તપસ્તેપે વનં ગતઃ

સંસારની મુશ્કેલી સમજીને તે વનમાં ગયો અને તપ કર્યું.

તસ્યર્ષભો ઽભવત્ પુત્રો મરુદેવ્યાં મહાદ્યુતિઃ

મરુદેવીમાંથી તેને ઋષભ નામનો તેજસ્વી પુત્ર થયો.

વાનપ્રસ્થાશ્રમં ગત્વા તપસ્તેપે યથાવિધિ

વાનપ્રસ્થ આશ્રમમાં જઈને તેણે નિયમ પ્રમાણે તપ કર્યું.

જ્ઞાનયોગરતો ભૂત્વા મહાપાશુપતો ઽભવત્

જ્ઞાનયોગમાં લીન રહી, તે મહાન પાશુપત ભક્ત બન્યો.

સુમતેસ્તૈજસસ્તસ્માદિન્દ્રિદ્યુમ્નો વ્યજાયત

સુમતિ, જે તેજસ્વી હતા, તેમના ઘરે ઇન્દ્રદ્યુમ્ન જન્મ્યા.

પ્રતિહર્તેતિ વિખ્યાત ઉત્પન્નસ્તસ્ય ચાત્મજઃ

તેમના પુત્ર પ્રતિહર્તા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયા.

પૃથુસ્તતસ્તતો રક્તો રક્તસ્યાપિ ગયઃ સુતઃ

પ્રતિહર્તાના પુત્ર પૃથુ, પછી પૃથુના પુત્ર રક્ત, અને રક્તના પુત્ર ગય થયા.

તસ્ય પુત્રો મહાવીર્યો ધીમાંસ્તસ્માદજાયત

ગયના પુત્ર મહાવીર્ય અને બુદ્ધિશાળી હતા.

ત્વષ્ટા ત્વષ્ટુશ્ચ વિરજો રજસ્તસ્યાપ્યભૂત્ સુતઃ

ત્વષ્ટા ત્વષ્ટુના પુત્ર હતા અને રાજસના પુત્ર વિરજ થયા.

તેષાં પ્રધાનો બલવાન્ વિશ્વજ્યોતિરિતિ સ્મૃતઃ

આ બધામાં સૌથી મુખ્ય અને શક્તિશાળી, વિશ્વજ્યોતિ નામે ઓળખાતા હતા.

અસૂત પુત્રં ધર્મજ્ઞં મહાબાહુમરિન્દમમ્

તેમણે ધર્મજ્ઞ, મહાબાહુ અને શત્રુવિજયી પુત્રને જન્મ આપ્યો.

એષાં વંશપ્રસૂતૈશ્ચ ભુક્તેયં પૃથિવી પુરા

આ વંશમાં જન્મેલા રાજાઓએ પ્રાચીન સમયમાં પૃથ્વીનો ભોગ લીધો હતો.

ત્રૈલોક્યસ્યાસ્ય માનં વો ન શક્યં વિસ્તરેણ તુ

આ ત્રિલોકીનું સંપૂર્ણ વર્ણન તમને વિગતે કરવું શક્ય નથી.

જનસ્તપશ્ચ સત્યં ચ લોકાસ્ત્વણ્ડોદ્ભવા મતાઃ

જનલોક, તપોલોક અને સત્યલોક, આ બધાને અંડમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા માનવામાં આવે છે.

તાવદ્ ભૂર્લોક આખ્યાતઃ પુરાણે દ્વિજપુઙ્ગવાઃ

હમણાં સુધી પુરાણમાં ભૂર્લોકનું વર્ણન થયું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.

ભુવર્લોકો ઽપિ તાવાન્સ્યાન્મણ્ડલાદ્ ભાસ્કરસ્ય તુ

ભુવર્લોક પણ સૂર્યમંડળ જેટલો જ વિસ્તાર ધરાવે છે.

સ્વર્લોકઃ સ સમાખ્યાતસ્તત્ર વાયોસ્તુ નેમયઃ

સ્વર્લોકનું પણ આવું જ વર્ણન થયું છે; ત્યાં વાયુના અક્ષો છે.

સંવહો વિવહશ્ચાથ તદૂર્ધ્વં સ્યાત્ પરાવહઃ

ત્યાં સંવહ અને વિવહ છે, અને તેના ઉપર પરાવહ આવેલ છે.

ભૂમેર્યોજનલક્ષે તુ ભાનોર્વૈ મણ્ડલં સ્થિતમ્

પૃથ્વીથી એક લાખ યોજન દૂર સૂર્યનું મંડળ સ્થિત છે.

નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં તલ્લક્ષેણ પ્રકાશતે

એ જ અંતરે આખું નક્ષત્રમંડળ પ્રકાશિત થાય છે.

તાવત્પ્રમાણભાગે તુ બુધસ્યાપ્યુશનાઃ સ્થિતઃ

એ જ અંતરે બુધ અને ઉશનાસ ગ્રહો પણ સ્થિત છે.