કૂર્મપુરાણમ્

હિરણ્યગર્ભં ગોપ્રેક્ષ્યં તીર્થં ચૈવ વૃષધ્વજમ્

હિરણ્યગર્ભ, ગોપ્રેક્ષ્ય અને વૃષધ્વજ તીર્થ પણ છે,

ત્રિલોચનં મહાતીર્થં લોલાર્કં ચોત્તરાહ્વયમ્

મહાન તીર્થ ત્રિલોચન અને ઉત્તરા નામે લોકપ્રિય લોલાર્ક પણ છે,

શુક્રેશ્વરં મહાપુણ્યમાનન્દપુરમુત્તમમ્

મહાપુણ્ય શુક્રેશ્વર અને શ્રેષ્ઠ આનંદપુર પણ છે,

ન શક્યં વિસ્તરાદ્ વક્તું તીર્થસંખ્યા દ્વિજાત્તમાઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો, તીર્થોની સંખ્યા વિગતે કહી શકાય તેવી નથી.

ઉપોષ્ય તત્ર તત્રાસૌ પારાશર્યો મહામુનિઃ

ત્યાં ઉપવાસ કરીને મહર્ષિ પરાશર પુનઃ ચાલ્યા ગયા,

જગામ પુનરેવાપિ યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ શિવઃ

જ્યાં સર્વેશ્વર શિવ નિવાસ કરે છે, ત્યાં ફરી ગયા.

ઉવાચ શિષ્યાન્ ધર્માત્મા સ્વાન્ દેશાન્ ગન્તુમર્હથા

ધર્મનિષ્ઠે પોતાના શિષ્યોને કહ્યું: 'હવે તમે તમારા દેશે પાછા જાવ.'

વાસં ચ તત્ર નિયતો વારાણસ્યાં ચકાર સઃ

તેમણે નિયમિત રીતે વારાણસીમાં નિવાસ કર્યો.

ભૈક્ષાહારો વિશુદ્ધાત્મા બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ

ભિક્ષાથી જીવન યાપન કરતા, શુદ્ધ ચિત્ત અને બ્રહ્મચર્યમાં તત્પર રહ્યા.

ભ્રમમાણેન ભિક્ષા તુ નૈવ લબ્ધા દ્વિજોત્તમાઃ

જ્યારે તે ભિક્ષા માટે ફરતો હતો, ત્યારે તેને ક્યાંયે ભિક્ષા મળી નહોતી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.

વિઘ્નં સૃજામિ સર્વેષાં યેન સિદ્ધિર્વિહીયતે

હું બધાના માર્ગમાં અવરોધ ઉભો કરું છું, જેથી કરીને તેમની સિદ્ધિ અધૂરી રહી જાય છે.

પ્રાદુરાસીત્ સ્વયં પ્રીત્યા વેષં કૃત્વા તુ માનુષમ્

પછી, પ્રેમથી, તે પોતે માનવ રૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થઈ.

ગૃહાણ ભિક્ષાં મત્તસ્ત્વમુક્ત્વૈવં પ્રદદૌ શિવા

'મારી પાસે થી ભિક્ષા લે,' એમ કહીને શિવાએ તેને ભિક્ષા આપી.

ઇહ ક્ષેત્રે ન વસ્તવ્યં કૃતઘ્નો ઽસિ ત્વયા સદા

આ સ્થળે તું રહેવું નહીં, કેમ કે તું હંમેશા કૃતઘ્ન છે.

ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા સ્તુત્વા ચ પ્રવરૈઃ સ્તવૈઃ

તેને નમન કરીને અને ઉત્તમ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરીને તેણે કહ્યું.

એવમસ્ત્વિત્યનુજ્ઞાય દેવી ચાન્તરધીયત

'એવું જ થાઓ' એમ કહીને અને અનુમતિ આપી દેવી અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

જ્ઞાત્વા ક્ષેત્રગુણાન્ સર્વાન્ સ્થિતસ્તસ્યાથ પાર્શ્વતઃ

પછી, તે સ્થળના બધા ગુણો જાણી, તે તેની બાજુએ જ રહ્યો.

તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન વારાણસ્યાં વસેન્નરઃ

એથી, મનુષ્યે સર્વ પ્રયત્નથી વારાણસીમાં રહેવું જોઈએ.

શ્રાવયેદ્ વા દ્વિજાન્ શાન્તાન્ સો ઽપિયાતિપરાઙ્ગતિમ્

અથવા, તે શાંત બ્રાહ્મણોને સંભળાવવું જોઈએ; એ પણ પરમ ગતિ પામે છે.

નદીનાં ચૈવ તીરેષુ દેવતાયતનેષુ ચ

નદીઓના કિનારે અને દેવમંદિરોમાં,

જપેદીશં નમસ્કૃત્ય સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

પ્રભુને નમન કરીને તેનું નામ જપવું જોઈએ; એ પરમ ગતિ પામે છે.

ઇદાનીં તુ પ્રયાગસ્ય માહાત્મ્યં બ્રૂહિ સુવ્રત

હવે, હે સુવ્રત, તું અમને પ્રયાગનું મહાત્મ્ય કહો.

ઇદાનીં કથયાસ્માકં સૂત સર્વાર્થવિદ્ ભવાન્

હવે, હે સૂતજી, સર્વ અર્થ જાણનાર, અમને કહો.

પ્રયાગસ્ય ચ માહાત્મ્યં યત્ર દેવઃ પિતામહઃ

અને પ્રયાગનું તે મહાત્મ્ય, જ્યાં દેવ પિતામહ છે,

યથા યુધિષ્ઠિરાયૈતત્ તદ્વક્ષ્યે ભવતામહમ્

જે રીતે યુધિષ્ઠિરને કહાયું હતું, એ જ રીતે હું તમને કહું છું.

શોકેન મહાતાવિષ્ટા મુમોહ સ યુધિષ્ઠિરઃ

મહાન શોકથી વ્યાકુળ થઈ, યુધિષ્ઠિર બેભાન થઈ ગયો.

સંપ્રાપ્તો હાસ્તિનપુરં રાજદ્વારે સ તિષ્ઠતિ

તે હસ્તિનાપુર પહોંચ્યો અને રાજમહેલના દ્વારે ઊભો રહ્યો.

માર્કણ્ડેયો દ્રષ્ટુમિચ્છંસ્ત્વામાસ્તે દ્વાર્યસૌ મુનિઃ

માર્કંડેય ઋષિ તમને જોવા માટે દ્વારે રાહ જોઈ રહ્યા છે.

સ્વાગતં તે મહાપ્રાજ્ઞ સ્વાગતં તે મહામુને

તમારું સ્વાગત છે, મહાજ્ઞાની! તમારું સ્વાગત છે, મહામુનિ!