કૂર્મપુરાણમ્

આયાસબહુલા લોકે યાનિ ચાન્યાનિ શઙ્કર

હે શંકર, દુનિયામાં બીજાં કયા કઠિન કાર્યો છે?

દૃશ્યો હિ ભગવાન્ સૂક્ષ્મઃ સર્વેષામથ દેહિનામ્

ભગવાન તો અતિ સૂક્ષ્મ છે, છતાં બધા જીવધારીઓ એને જોઈ શકે છે.

હિતાય સર્વભક્તાનાં બ્રૂહિ કામાઙ્ગનાશન

હે કામના વિનાશક, બધા ભક્તોનું કલ્યાણ થાય એ માટે કહો.

વક્ષ્યે તવ યથા તત્ત્વં યદુક્તં પરમર્ષિભિઃ

હું તને એ સત્ય કહું છું જે મહાન ઋષિઓએ કહ્યું છે.

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં સંસારાર્ણવતારિણી

આ બધાં જીવ માટે સંસારના મહાસાગરમાંથી પાર ઉતારનાર છે.

નિવસન્તિ મહાત્માનઃ પરં નિયમમાસ્થિતાઃ

મહાન આત્માઓ, શ્રેષ્ઠ નિયમમાં સ્થિર રહીને, ત્યાં વસે છે.

જ્ઞાનાનામુત્તમં જ્ઞાનમવિમુક્તં પરં મમ

બધા જ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને અવિનાશી જ્ઞાન મારો છે.

શ્મશાનસંસ્થિતાન્યેવ દિવ્યભૂમિગતાનિ ચ

મૃત્યુભૂમિમાં રહેતા કે દિવ્ય લોકે પહોંચેલા જ એ જોઈ શકે છે.

અયુક્તાસ્તન્ન પશ્યન્તિ યુક્તાઃ પશ્યન્તિ ચેતસા

જેનું મન સંયમિત નથી, એ એ જોઈ શકતા નથી; પણ સંયમિત મનવાળા એને જોઈ શકે છે.

કાલો ભૂત્વા જગદિદં સંહરામ્યત્ર સુન્દરિ

હે સુંદરે, હું સમય બનીને આ જગતને સંહારી લઈ જઉં છું.

મદ્ભક્તાસ્તત્ર ગચ્છન્તિ મામેવ પ્રવિશન્તિ તે

મારા ભક્તો ત્યાં જાય છે; તેઓ માત્ર મામાં જ પ્રવેશે છે.

ધ્યાનમધ્યયનં જ્ઞાનં સર્વં તત્રાક્ષયં ભવેત્

ધ્યાન, પઠન અને જ્ઞાન—આ બધું ત્યાં અવિનાશી બની જાય છે.

અવિમુક્તં પ્રવિષ્ટસ્ય તત્સર્વં વ્રજતિ ક્ષયમ્

જે અવિમુક્તમાં પ્રવેશે છે, તેનું બધું નાશ પામે છે.

સ્ત્રિયો મ્લેચ્છાશ્ચ યે ચાન્યે સંકીર્ણાઃ પાપયોનયઃ

સ્ત્રીઓ, વિદેશી અને અન્ય મિશ્ર કે પાપી જન્મવાળા,

કાલેન નિધનં પ્રાપ્તા અવિમુક્તે વરાનને

હે સુંદર મુખવાળી, અવિમુક્તમાં મૃત્યુ પામે છે,

શિવે મમ પુરે દેવિ જાયન્તે તત્ર માનવાઃ

શિવના મારા શહેરમાં, હે દેવી, તેઓ ત્યાં માનવ રૂપે જન્મે છે.

ઈશ્વરાનુગૃહીતા હિ સર્વે યાન્તિ પરાં ગતિમ્

પ્રભુની કૃપાથી બધા જ પરમ ગતિને પામે છે.

અશ્મના ચરણૌ હત્વા વારાણસ્યાં વસેન્નરઃ

જે વારોંસીમાં રહે છે—even જો પથ્થરથી પગમાં વાગે—

યત્ર તત્ર વિપન્નસ્ય ગતિઃ સંસારમોક્ષણી

તે જ્યાં પણ મૃત્યુ પામે, તેને સંસારમુક્તિ મળે છે.

અપ્રબુદ્ધા ન પશ્યન્તિ મમ માયાવિમોહિતાઃ

જે લોકો જાગૃત નથી, મારી માયાના ભ્રમમાં ફસાયેલા છે, તેઓ મને જોઈ શકતા નથી.

વિણ્મૂત્રરેતસાં મધ્યે તે વસન્તિ પુનઃ પુનઃ

એવા લોકો વારંવાર માળા, મૂત્ર અને બીજ વચ્ચે જ રહે છે.

સ યાતિ પરમં સ્થાનં યત્ર ગત્વા ન શોચતિ

જેને પરમ અવસ્થાની પ્રાપ્તિ થાય છે, ત્યાં પહોંચ્યા પછી તેને ફરી દુઃખ રહેતું નથી.

યાં પ્રાપ્ય કૃતકૃત્યઃ સ્યાદિતિ મન્યન્તિ પણ્ડતાઃ

જ્યારે એ અવસ્થાને પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે બધું પૂરું થયું એવું જ્ઞાની લોકો માને છે.

પ્રાપ્યતે ગતિરુત્કૃષ્ટા યાવિમુક્તે તુ લભ્યતે

એ ઉત્તમ અવસ્થા મળે છે, પણ એ અવિમુક્તમાં જ પ્રાપ્ત થાય છે.

ભેષજં પરમં તેષામવિમુક્તં વિદુર્બુધાઃ

જ્ઞાની લોકો અવિમુક્તને સર્વોત્તમ ઔષધિ તરીકે જાણે છે.

અવિમુક્તં પરં તત્ત્વમવિમુક્તં પરં શિવમ્

અવિમુક્ત એ સર્વોચ્ચ તત્વ છે; અવિમુક્ત એ પરમ કલ્યાણ છે.

તેષાં તત્પરમં જ્ઞાનં દદામ્યન્તે પરં પદમ્

હું તેમને એ પરમ જ્ઞાન આપું છું અને અંતે પરમ અવસ્થા પણ આપું છું.

કેદારં ભદ્રકર્ણં ચ ગયા પુષ્કરમેવ ચ

કેદાર, ભદ્રકર્ણ, ગયા અને પુષ્કર—

પ્રભાસં વિજયેશાનં ગોકર્ણં ભદ્રકર્ણકમ્

પ્રભાસ, વિજયેશાન, ગોકર્ણ અને ભદ્રકર્ણક—