કૂર્મપુરાણમ્

મહાદેવં મહાયોગમીશાનં ચામ્બિકાપતિમ્

મહાદેવ, મહાયોગી, ઈશાન અને અંબિકાના પતિને વંદન છે.

યોગિનાં કુરુમાચાર્યં યોગિગમ્યં પિનાકિનમ્

યોગીઓના આચાર્ય, યોગીઓથી પામાય એવા અને પિનાકધારીને વંદન છે.

શાશ્વતં સર્વગં બ્રહ્મણ્યં બ્રાહ્મણપ્રિયમ્

શાશ્વત, સર્વવ્યાપક, બ્રહ્મણમાં સ્થિર અને બ્રાહ્મણોને પ્રિય એવા ભગવાનને વંદન છે.

એકમૂર્તિ મહામૂર્તિ વેદવેદ્યં દિવસ્પતિમ્

એકરૂપ, મહારૂપ, વેદોથી ઓળખાય અને દિવસોના સ્વામી એવા ભગવાનને વંદન છે.

કાલાગ્નિં કાલદહનં કામદં કામનાશનમ્

કાળની અગ્નિ, કાળને દહન કરનાર, ઇચ્છા આપનાર અને ઇચ્છાનો નાશ કરનાર ભગવાનને વંદન છે.

ઉગ્રં પશુપતિં ભીમં ભાસ્કરં તમસઃ પરમ્

જે પ્રાણીઓના સ્વામી છે, ભયાનક છે, તેજસ્વી છે અને અંધકારથી પર છે— એ પરમેશ્વર છે.

અતીતાનાગતાનાં વૈ યાવન્મન્વન્તરક્ષયઃ

તે ભૂતકાળ અને ભવિષ્યમાં, જેટલા મન્વંતર ચાલે છે, તેટલા સમય સુધી સર્વત્ર હાજર રહે છે.

વ્યાખ્યાતાનિ ન સંદેહઃ કલ્પઃ કલ્પેન ચૈવ હિ

આ બધું સ્પષ્ટ રીતે, દરેક કલ્પમાં અને દરેક કલ્પ દ્વારા, સંશય વિના સમજાવવામાં આવ્યું છે.

તુલ્યાભિમાનિનઃ સર્વે નામરૂપૈર્ભવન્ત્યુત

જેઓમાં સમાન અભિમાન હોય છે, તેઓ બધાં નામ અને રૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થાય છે.

બભાર પરમાં ભક્તિમીશાને ઽવ્યભિચારિણીમ્

એણે ઈશાન પ્રત્યે શ્રેષ્ઠ અને અડગ ભક્તિ રાખી હતી.

સર્વજ્ઞં સર્વકર્તારં સ્ક્ષાદ્ વિષ્ણું વ્યવસ્થિતમ્

એણે સર્વજ્ઞ, સર્વકર્તા અને સામે હાજર એવા વિષ્ણુને ઓળખ્યો.

કરાભ્યાં સુશુભાભ્યાં ચ સંસ્પૃશ્ય પ્રણતં મુનિઃ

મુનિએ પોતાની સુંદર હાથોથી, નમેલા વ્યક્તિને સ્પર્શ કર્યો.

ત્રૈલોક્યે શઙ્કરે નૂનં ભક્તઃ પરપુરઞ્જય

ત્રણે લોકમાં, હે શત્રુઓના વિજેતા, શંકર જ સાચા અર્થમાં ભક્તિનો વિષય છે.

પ્રત્યક્ષમેવ સર્વેશં રુદ્રં સર્વજગદ્ગુરુમ્

એણે સર્વના સ્વામી, સર્વજગતના ગુરુ એવા રુદ્રને સીધા જોયા.

સ્વયમેવ હૃષીકેશઃ પ્રીત્યોવાચ સનાતનઃ

પછી હૃષીકેશ સ્વયં, જે સદા રહે છે, પ્રેમથી બોલ્યા.

વ્રજસ્વ પરયા ભક્ત્યા શરણ્યં શરણં શિવમ્

તમે શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી શરણાર્થીઓના આશ્રય એવા શિવ પાસે જાઓ.

જગામ શઙ્કરપુરીં સમારાધયિતું ભવમ્

એ ભવની આરાધના કરવા શંકરપુરીમાં ગયા.

સંત્યજ્ય સર્વકર્માણિ તદ્ભક્તિપરમો ઽભવત્

એણે બધાં કર્મો ત્યજીને, માત્ર એ ભક્તિમાં તલ્લીન થયો.

મુક્ત્વા સત્યવતીસૂનું કૃષ્ણં વા દેવકીસુતમ્

એણે સત્યવતીપુત્ર અથવા દેવકીપુત્ર કૃષ્ણને પાછળ મૂક્યા—

પારાશર્યાય મુનયે વ્યાસાયામિતતેજસે

પારાશરમુનિ, અપરિમિત તેજવાળા વ્યાસને—

કો હ્યન્યસ્તત્ત્વતો રુદ્રં વેત્તિ તં પરમેશ્વરમ્

બીજો કોણ છે જે સાચે પરમેશ્વર એવા રુદ્રને જાણે છે?

પારાશર્યં મહાત્માનં યોગિનં વિષ્ણુમવ્યયમ્

પારાશરપુત્ર, મહાત્મા, યોગી અને અવિનાશી વિષ્ણુને—

પ્રેણેમુસ્તં મહાત્માનં વ્યાસં સત્યવતીસુતમ્

અમે એ મહાત્મા, સત્યવતીપુત્ર વ્યાસને વંદન કરીએ છીએ.

કિમકાર્ષોન્મહાબુદ્ધિઃ શ્રોતું કૌતૂહલં હિ નઃ

એ મહાન બુદ્ધિવાળા પુરુષે શું કર્યું? અમને સાંભળવાની ઇચ્છા છે, કારણ કે અમને જિજ્ઞાસા છે.

પૂજયામાસ જાહ્નવ્યાં દેવં વિશ્વેશ્વરં શિવમ્

તેણે ગંગાના કિનારે સર્વેશ્વર, શિવજીની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરી.

પૂજયાઞ્ચક્રિરે વ્યાસં મુનયો મુનિપુઙ્ગવમ્

મહર્ષિઓએ મહર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા વ્યાસજીની પૂજાથી સન્માન કર્યો.

મહાદેવાશ્રયાઃ પુણ્યા મોક્ષધર્માન્ સનાતનાન્

મહાદેવના આશ્રયમાં રહેલા એ પવિત્ર લોકો એ સદા મુક્તિના માર્ગ દર્શાવતાં ધર્મોને અનુસરે છે.

માહાત્મ્યં દેવદેવસ્ય ધર્માન્ વેદનિદર્શિતાન્

દેવતાઓના દેવ શિવજીનું મહાત્મ્ય અને વેદોમાં દર્શાવેલા ધર્મો.

પૃષ્ટવાન્ જૈમિનિર્વ્યાસં ગૂઢમર્થં સનાતનમ્

જૈમિનીએ વ્યાસજીને એ ગુઢ અને શાશ્વત અર્થ વિશે પ્રશ્ન કર્યો.