કૂર્મપુરાણમ્

વસ્ત્રાણિ તે પ્રસૂયન્તે ફલાન્યાભરણાનિ ચ

એ લોકો માટે વસ્ત્રો, ફળો અને આભૂષણો ઉત્પન્ન થતા.

અમાક્ષિકં મહાવીર્યં પુટકે પુટકે મધુ

દરેક છત્તામાં શુદ્ધ અને શક્તિશાળી મધ મળી આવતું.

હૃષ્ટપુષ્ટાસ્તયા સિદ્ધ્યા સર્વા વૈ વિગતજ્વરાઃ

એ સિદ્ધિના કારણે બધા આનંદિત, પોષિત અને રોગમુક્ત હતા.

વૃક્ષાંસ્તાન્ પર્યગૃહ્ણન્ત મધુ ચામાક્ષિકં બલાત્

તેઓએ ઝાડો અને મધને જોરથી પકડી લીધા.

પ્રણષ્ટામધુના સાર્ધં કલ્પવૃક્ષાઃ ક્વચિત્ ક્વચિત્

મધ ગુમાવતાં સાથે સાથે, ક્યાંક ક્યાંક કલ્પવૃક્ષો પણ અદૃશ્ય થઇ ગયા.

દ્વન્દ્વૈઃ સંપીડ્યમાનાસ્તુ ચક્રુરાવરણાનિ ચ

દ્વંદ્વોથી પીડાતા, તેમણે ઘેરાવો ઊભા કર્યા.

નષ્ટેષુ મધુના સાર્ધં કલ્પવૃક્ષેષુ વૈ તદા

જ્યારે મધ અને કલ્પવૃક્ષો બંને ગુમ થઇ ગયા હતા,

વાર્તાયાઃ સાધિકા હ્યન્યા વૃષ્ટિસ્તાસાં નિકામતઃ

તેમને જીવિકાનું બીજું સાધન, એટલે કે ભરપૂર વરસાદ મળ્યો.

અવહન્ વૃષ્ટિસંતત્યા સ્ત્રોતઃ સ્થાનાનિ નિમ્નગાઃ

અવિરત વરસાદથી નદીઓ પોતાના વહેણથી ભરાઈ ગઈ.

અપાં ભૂણેશ્ચ સંયોગાદોષધ્યસ્તાસ્તદાભવન્

પાણી અને ધરતીના મિલનથી, તે સમયે ઔષધિઓ ઉગવા લાગી.

ઋતુપુષ્પફલૈશ્ચૈવ વૃક્ષગુલ્માશ્ચ જજ્ઞિરે

ઋતુ પ્રમાણે ફૂલ અને ફળ આપતા વૃક્ષો અને ઝાડીઓ પણ જન્મી.

અવશ્યં ભાવિનાર્ઽથે ન ત્રેતાયુગવશેન વૈ

આ તો અવશ્ય થવાનું જ હતું, માત્ર ત્રેતાયુગના પ્રભાવથી નહીં.

વૃક્ષગુલ્મૌષધીશ્ચૈવ પ્રસહ્ય તુ યથાબલમ્

વૃક્ષો, ઝાડીઓ અને ઔષધિઓને પણ દરેકે પોતાની તાકાત પ્રમાણે જોરથી લઈ લીધા.

પિતામહનિયોગેન દુદોહ પૃથિવીં પૃથુઃ

પિતામહના આદેશથી પૃથુએ ધરતીનું દૂધ દોહ્યું.

વસુદારધનાદ્યાંસ્તુ બલાત્ કાલબલેન તુ

પૃથુએ સમયની શક્તિથી ધરતીમાંથી ધન અને ખજાનો જોરથી કાઢ્યો.

સસર્જ ક્ષત્રિયાન્ બ્રહ્મા બ્રાહ્મણાનાં હિતાય ચ

બ્રહ્માએ બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે ક્ષત્રિયોને સર્જ્યા.

યજ્ઞપ્રવર્તનં ચૈવ પશુહિંસાવિવર્જિતમ્

અને તેણે પશુહિંસા વિના યજ્ઞની પ્રથા સ્થાપી.

રાગો લોભસ્તથા યુદ્ધં તત્ત્વાનામવિનિશ્ચયઃ

રાગ, લોભ, ઝઘડો અને તત્વોમાં અનિશ્ચિતતા પેદા થઇ.

વેદવ્યાસૈશ્ચતુર્ધા તુ વ્યસ્યતે દ્વાપરાદિષુ

વેદવ્યાસે દ્વાપર અને પછીના યુગોમાં વેદને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કર્યા.

મન્ત્રબ્રાહ્મણવિન્યાસૈઃ સ્વરવર્ણવિપર્યયૈઃ

મંત્રો અને બ્રાહ્મણોના વ્યવસ્થાપનથી, તથા સ્વર અને અક્ષરોના ફેરફારથી,

સામાન્યાદ્ વૈકૃતાચ્ચૈવદૃષ્ટિભેદૈઃ ક્વચિત્ ક્વચિત્

સામાન્ય અને વિશિષ્ટ પરિવર્તનોથી, અને વિવિધ જગ્યાએ જુદી જુદી સમજથી પણ.

ઇતિહાસપુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સુવ્રત

હે સુવ્રત, ઇતિહાસ, પુરાણો અને ધર્મશાસ્ત્રો—

વાઙ્મનઃ કાયજૈર્દુઃ સૈર્નિર્વેદો જાયતે નૃણામ્

વાણી, મન અને શરીરથી થતા દુઃખથી મનુષ્યોમાં ઉદાસીનતા આવે છે.

વિચારણાચ્ચ વૈરાગ્યં વૈરાગ્યાદ્ દોષદર્શનમ્

વિચારથી વૈરાગ્ય આવે છે અને વૈરાગ્યથી દોષો દેખાય છે.

એષા રજસ્તમોયુક્તા વૃત્તિર્વૈ દ્વાપરે સ્મૃતા

આ વર્તન રજોગુણ અને તમોગુણથી ભરેલું છે, એવું દ્વાપર યુગમાં કહેવાય છે.

દ્વાપરે વ્યાકુલીભૂત્વા પ્રણશ્યતિ કલૌ યુગે

દ્વાપર યુગમાં આ વર્તન ગભરાઈ જાય છે અને કળિયુગમાં નાશ પામે છે.

સાધયન્તિ નરા નિત્યં તમસા વ્યાકુલીકૃતાઃ

અંધકારથી સતત ગભરાયેલા લોકો તેને મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે.

અનાવૃષ્ટિભયં ઘોરં દેશાનાં ચ વિપર્યયઃ

દેશોમાં ભયાનક અનાવૃષ્ટિ અને વિપત્તિનું ભય રહેશે.

અનૃતં વદન્તિ તે લુબ્ધાસ્તિષ્યે જાતાઃ સુદુઃ પ્રજાઃ

લોભી લોકો અસત્ય બોલે છે; દુષ્ટ લોકો જન્મે છે અને ભારે દુઃખ લાવે છે.