કૂર્મપુરાણમ્

પાર્થઃ પરમધર્માત્મા પાણ્ડવઃ શત્રુતાપનઃ

પાર્થ, જે સર્વોત્તમ ધર્મવાળા છે, પાંડવ અને દુશ્મનોને હરાવનાર છે,

અપશ્યત્ પથિ ગચ્છન્તં કૃષ્ણદ્વૈપાયનં મુનિમ્

તેને માર્ગ પર જતા કૃષ્ણદ્વૈપાયન મુનિ દેખાયા.

પપાત દણ્ડવદ્ ભૂમૌ ત્યક્ત્વા શોકં તદાર્ઽજુનઃ

ત્યારે અર્જુને શોક છોડીને જમીન પર દંડવત્ નમસ્કાર કર્યો.

ઇદાનીં ગચ્છસિ ક્ષિપ્રં કં વા દેશં પ્રતિ પ્રભો

હવે, હે પ્રભુ, તમે આટલા જલ્દી ક્યાં જઈ રહ્યા છો અને કયા સ્થળે જશો?

ઇદાનીં મમ યત્ કાર્યં બ્રૂહિ પદ્મદલેક્ષણ

હવે, હે કમળની આંખવાળા, મારું કયું કામ છે તે કહો.

ઉપવિશ્ય નદીતિરે શિષ્યૈઃ પરિવૃતો મુનિઃ

મુનિ પોતાના શિષ્યો સાથે નદીના કાંઠે બેઠા.

તતો ગચ્છામિ દેવસ્ય વારાણસીં મહાપુરીમ્

પછી હું દેવની મહાન નગરી વારાણસી તરફ જાઉં છું.

ભવિષ્યન્તિ મહાપાપા વર્ણાશ્રમવિવર્જિતાઃ

ત્યાં મોટા પાપી, જાતિ અને આશ્રમથી રહિત લોકો જન્મશે.

સર્વપાપપ્રશમનં પ્રાયશ્ચિત્તં કલૌ યુગે

કળીયુગમાં સર્વ પાપો માટે પ્રાયશ્ચિત જ ઉપાય છે.

ભવિષ્યન્તિ મહાત્માનો ધાર્મિકાઃ સત્યવાદિનઃ

ત્યાં મહાન આત્માઓ, ધર્મનિષ્ઠ અને સત્ય બોલનાર લોકો થશે.

પાલયાદ્ય પરં ધર્મં સ્વકીયં મુચ્યસે ભયાત્

તમે આજે તમારો શ્રેષ્ઠ ધર્મ પાળશો તો ભયથી મુક્ત થશો.

પૃષ્ટવાન્ પ્રણિપત્યાસૌ યુગધર્માન્ દ્વિજોત્તમાઃ

તેને નમસ્કાર કરીને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને તેણે યુગધર્મ વિશે પૂછ્યું.

પ્રણમ્ય દેવમીશાનં યુગધર્માન્ સનાતનાન્

દેવ ઈશાનને નમસ્કાર કરીને, તેણે યુગોના શાશ્વત ધર્મ વિશે પૂછ્યું.

ન શક્યતે મયા પાર્થ વિસ્તરેણાભિભાષિતુમ્

હે પાર્થ, હું તમને એ વિષયને વિગતે કહી શકતો નથી.

તૃતીયં દ્વાપરં પાર્થ ચતુર્થં કલિરુચ્યતે

ત્રીજું યુગ દ્વાપર કહેવાય છે, હે પાર્થ, અને ચોથું કળીયુગ કહેવાય છે.

દ્વાપરે યજ્ઞમેવાહુર્દાનમેવ કલૌ યુગે

દ્વાપર યુગમાં યજ્ઞને જ મુખ્ય માનવામાં આવે છે, જ્યારે કળીયુગમાં માત્ર દાનને જ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.

દ્વાપરે દૈવતં વિષ્ણુઃ કલૌ રુદ્રો મહેશ્વરઃ

દ્વાપર યુગમાં દેવતા તરીકે વિષ્ણુની પૂજા થાય છે, અને કળીયુગમાં મહાદેવ રુદ્રને દેવતા માનવામાં આવે છે.

પૂજ્યતે ભગવાન્ રુદ્રશ્ચતુર્ષ્વપિ પિનાકધૃક્

પિનાકધારી ભગવાન રુદ્ર ચારેય યુગોમાં પૂજાય છે.

ત્રિપાદહીનસ્તિષ્યે તુ સત્તામાત્રેણ તિષ્ઠતિ

તૃષ્ય યુગમાં ત્રણ ચોથાઈ ઘટી જાય છે અને માત્ર અસ્તિત્વ જ બાકી રહે છે.

પ્રજાસ્તૃપ્તાઃ સદા સર્વાઃ સદાનન્દાશ્ચ ભોગિનઃ

બધી જ પ્રજાઓ હંમેશા તૃપ્ત રહે છે, આનંદમાં રહે છે અને સુખ ભોગવે છે.

તુલ્યમાયુઃ સુખં રૂપં તાસાં તસ્મિન્ કૃતે યુગે

તે કૃત યુગમાં બધાને સમાન આયુષ્ય, સુખ અને સૌંદર્ય મળ્યું હતું.

ધ્યાનનિષ્ઠાસ્તપોનિષ્ઠા મહાદેવપરાયણાઃ

લોકો ધ્યાન અને તપમાં સ્થિર હતા અને મહાદેવને સર્વોપરી માનેતા હતા.

પર્વતોદધિવાસિન્યો હ્યનિકેતઃ પરન્તપ

એ લોકો પર્વતો અને સમુદ્રોમાં રહેતા, ઘરવિહોણા હતા, હે પરંતપ.

તસ્યાં સિદ્ધૌ પ્રણષ્ટાયામન્યા સિદ્ધિરવર્તત

જ્યારે એ સિદ્ધિ નષ્ટ થઈ, ત્યારે બીજી સિદ્ધિ પ્રગટ થઈ.

મેઘેભ્યઃ સ્તનયિત્નુભ્યઃ પ્રવૃત્તં વૃષ્ટિસર્જનમ્

મેઘો અને વીજળીમાંથી વરસાદ વરસવા લાગ્યો.

પ્રાદુરાસંસ્તદા તાસાં વૃક્ષા વૈ ગૃહસંજ્ઞિતાઃ

પછી એ લોકો માટે વૃક્ષો ઉપજ્યા, જેને ઘર તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા.

વર્તયન્તિ સ્મ તેભ્યસ્તાસ્ત્રેતાયુગમુખે પ્રજાઃ

ત્રેતા યુગના આરંભે પ્રજાઓ એ વૃક્ષોથી જીવન નિર્વાહ કરતી હતી.

રાગલોભાત્મકો ભાવસ્તદા હ્યાકસ્મિકો ઽભવત્

પછી અચાનક રાગ અને લોભથી ભરેલો સ્વભાવ ઊભો થયો.

પ્રણશ્યન્તિ તતઃ સર્વે વૃક્ષાસ્તે ગૃહસંજ્ઞિતાઃ

પછી એ બધા ઘરરૂપ વૃક્ષો નષ્ટ થઈ ગયા.