કૂર્મપુરાણમ્

કથં કેન વિધાનેન સંપૂજ્યો હરિરીશ્વરઃ

હરિ ભગવાનની પૂજા કઈ રીતે અને કયા ઉપાયથી કરવી જોઈએ?

સર્વમેતન્મમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ મે

મને આ બધું કહો, કેમ કે મને એમાં ખૂબ જ ઉત્સુકતા છે.

સ વિષ્ણુઃ સર્વભૂતાત્મા તમાશ્રિત્ય વિમુચ્યતે

એ વિષ્ણુ સર્વજીવોના આત્મા છે; તેની શરણાગતિથી મુક્તિ મળે છે.

અકામહતભાવેન સમારાધ્યો ન ચાન્યથા

ઇચ્છારહિત મનથી જ તેની આરાધના કરવી, બીજું કોઈ રીતે નહીં.

શૂરાદ્યૈઃ પૂજિતો વિપ્રા જગામાથ સ્વમાલયમ્

વીરો અને અન્યોએ તેની પૂજા કરી, પછી તે પોતાના ઘર ગયો.

યજ્ઞેન યજ્ઞગમ્યં તં નિષ્કામા રુદ્રમવ્યયમ્

યજ્ઞ દ્વારા, તેમણે નિષ્કામ, અવિનાશી, યજ્ઞથી પ્રાપ્ત થનારા રુદ્રની આરાધના કરી.

ગૌતમો ઽત્રિરગસ્ત્યશ્ચ સર્વે રુદ્રપરાયણાઃ

ગૌતમ, અત્રિ અને અગસ્ત્ય — બધા રુદ્રને સમર્પિત હતા.

યાજયામાસ ભૂતાદિમાદિદેવં જનાર્દનમ્

તેમણે સર્વ પ્રાણીઓના આધાર અને પ્રાચીન દેવ જનાર્દન માટે યજ્ઞો કરાવ્યા.

આવિરાસીત્ સ ભગવાન્ તદદ્ભુતમિવાભવત્

પછી તે પવિત્ર ભગવાન પ્રગટ થયા અને એવું લાગ્યું જાણે કોઈ અદ્ભુત ઘટના બની હોય.

સર્વપાપવિમુક્તાત્મા વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

જે મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, તે વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે.

શતપુત્રાસ્તુ તસ્યાસન્ તાલજઙ્ઘાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તેણી પાસે સો પુત્રો હતા, જેમને તાળજંઘા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

વૃષપ્રભૃતયશ્ચાન્યે યાદવાઃ પુણ્યકર્મિણઃ

અને બીજા, જેમના વડે વૃષથી શરૂ થતા, યાદવ અને પુણ્યકર્મ કરનાર હતા.

મધોઃ પુત્રશતં ત્વાસીદ્ વૃષણસ્તસ્ય વંશભાક્

મધુને પણ સો પુત્રો હતા, જેમાં વૃષણ તેના વંશનો મુખ્ય બન્યો.

દુર્જયસ્તસ્ય પુત્રો ઽબૂત્ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

વૃષણનો પુત્ર દુર્જય હતો, જે સર્વ શાસ્ત્રોમાં નિપુણ હતો.

પતિવ્રતાસીત્ પતિના સ્વધર્મપરિપાલિકા

તેની પત્ની પતિપ્રેમી અને પોતાના ધર્મનું પાલન કરતી હતી.

અપશ્યદુર્વશીં દેવીં ગાયન્તીં મધુરસ્વનામ્

તેમણે દેવીઓ ઉર્વશીને મધુર અવાજે ગાતી જોઈ.

પ્રોવાચ સુચિરં કાલં દેવિ રન્તું મયાર્ઽહસિ

લાંબા સમય બાદ તેણે કહ્યું: 'હે દેવી, તું મારી સાથે રમણ કર.'

રેમે તેન ચિરં કાલં કામદેવમિવાપરમ્

તેને તેની સાથે લાંબા સમય સુધી આનંદ મળ્યો, જાણે બીજી કામદેવ જ હોય.

ગમિષ્યામિ પુરીં રમ્યાં હસન્તી સાબ્રવીદ્ વચઃ

હસતાં હસતાં તેણે કહ્યું: 'હું હવે સુંદર નગરીમાં જઈશ.'

પ્રીતિઃ સંજાયતે મહ્યં સ્થાતવ્યં વત્સરં પુનઃ

'મારે તારી પ્રીતિ ઊપજી છે, એટલે મને એક વર્ષ અહીં રહેવું પડશે.'

આગમિષ્યામિ ભૂયો ઽત્ર તન્મે ઽનુજ્ઞાતુમર્હસિ

'હું ફરી અહીં આવીશ, એ માટે તું મને અનુમતિ આપ.'

નાન્યયાપ્સરસા તાવદ્ રન્તવ્યં ભવત્ પુનઃ

'એ સમય સુધી તું બીજી કોઈ અપ્સરા સાથે રમણ ન કર.'

ગત્વા પતિવ્રતાં પત્નીં દૃષ્ટ્વા બીતો ઽભવન્નૃપઃ

પછી રાજાએ પોતાની પતિવ્રતા પત્નીને જોઈ અને તેને ભય લાગ્યો.

ભીતં પ્રસન્નયા પ્રાહ વાચા પીનપયોધરા

તેના ડરેલા પતિને જોઈ, ગૌરાંગિ સ્ત્રીએ મૃદુ વાણીથી કહ્યું.

તદ્ બ્રૂહિ મે યથા તત્ત્વં ન રાજ્ઞાં કીર્તયે ત્વિદમ્

'મને સાચું કહેજે; હું આ વાત રાજાઓને કહિશ નહીં.'

નોવાચ કિઞ્ચિન્નૃપતિર્જ્ઞાનદૃષ્ટ્યા વિવેદ સા

રાજાએ કંઈ બોલ્યું નહીં, અને જ્ઞાનથી પણ તેને એ સ્ત્રી દેખાઈ નહીં.

ભીતે ત્વયિ મહારાજ રાષ્ટ્રં તે નાશમેષ્યતિ

મહારાજ, જો તમે ડરશો તો તમારું રાજ્ય બરબાદ થઈ જશે.

ગત્વા કણ્વાશ્રમં પુણ્યં દૃષ્ટ્વા તત્ર મહામુનિમ્

પછી તે પવિત્ર કણ્વના આશ્રમમાં ગયો અને ત્યાં મહાન ઋષિને જોયા.

જગામ હિમવત્પૃષ્ઠં સમુદ્દિશ્ય મહાબલઃ

પછી એ મહાબળવાન હિમાલયની ઢાળ તરફ નીકળી પડ્યો.