કૂર્મપુરાણમ્

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો નમસ્વિનઃ

તેઓ શસ્ત્રકલા જાણનારા, બળવાન, શૂરવીર, ધર્મપરાયણ અને નમ્ર હતા.

જયધ્વજશ્ચ બલવાન્ નારાયણપરો નૃપઃ

જયધ્વજ નામનો બળવાન રાજા નારાયણના ભક્ત હતો.

રુદ્રભક્તા મહાત્માનઃ પૂજયન્તિ સ્મ શઙ્કરમ્

આ મહાન આત્માઓ રુદ્રના ભક્ત હતા અને શંકરજીની પૂજા કરતા હતા.

જગામ શરણં વિષ્ણું દૈવતં ધર્મતત્પરઃ

ધર્મમાં લાગેલા તેમણે ભગવાન વિષ્ણુના આશ્રય લીધા.

ઈશ્વરારાધનરતઃ પિતાસ્માકમભૂદિતિ

પ્રભુની ભક્તિમાં તલ્લીન થઈ, તેઓ અમારા પિતા બન્યા.

વિષ્ણોરંશેન સંભૂતા રાજાનો યન્મહીતલે

પૃથ્વી પરના રાજાઓ વિષ્ણુના અંશથી જન્મે છે.

પૂજનીયો યતો વિષ્ણુઃ પાલકો જગતો હરિઃ

વિશ્વના રક્ષક એવા હરિ વિષ્ણુ પૂજનીય છે.

તિસ્ત્રસ્તુ મૂર્તયઃ પ્રોક્તાઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તહેતવઃ

સૃષ્ટિ, પાલન અને વિનાશના કારણરૂપ ત્રણ સ્વરૂપો જણાવાયા છે.

સૃજેદ્ બ્રહ્મા રજોમૂર્તિઃ સંહરેત્ તામસો હરઃ

રજોગુણથી બ્રહ્મા સર્જન કરે છે અને તમોગુણથી હર વિનાશ કરે છે.

આરાધ્યો ભગવાન્ વિષ્ણુઃ કેશવઃ કેશિમર્દનઃ

ભગવાન વિષ્ણુ, કેશવ, કેશીનો સંહારક, પૂજવા યોગ્ય છે.

પ્રોચુઃ સંહારકૃદ્ રુદ્રઃ પૂજનીયો મુમુક્ષુભિઃ

મુક્તિ ઈચ્છનારાઓ માટે સંહારક રુદ્ર પૂજનીય છે, એમ તેમણે કહ્યું.

તમોગુણં સમાશ્રિત્ય કલ્પાન્તે સંહરેત્ પ્રભુઃ

કલ્પના અંતે પ્રભુ તમોગુણ ધારણ કરી સંહાર કરે છે.

સંહરેદ્ વિદ્યયા સર્વં સંસારં શૂલભૃત્ તયા

ત્રિશૂળધારી એ જ્ઞાન દ્વારા સમગ્ર સંસારનો વિનાશ કરે છે.

સત્ત્વેન મુચ્યતે જન્તુઃ સત્ત્વાત્મા ભગવાન્ હરિઃ

સત્ત્વગુણથી જીવ મુક્ત થાય છે; ભગવાન હરિ સત્ત્વરૂપ છે.

મોચયેત્ સત્ત્વસંયુક્તઃ પૂજયેશં તતો હરમ્

સત્ત્વથી યુક્ત થઈ મુક્તિ આપે છે; તેથી ભગવાન હરનું પૂજન કરો.

સ્વધર્મો મુક્તયે પન્થા નાન્યો મુનિભિરષ્યતે

પોતાનો ધર્મ જ મુક્તિનો માર્ગ છે; અન્ય કોઈ માર્ગ ઋષિઓએ માન્ય નથી.

આરાધનં પરો ધર્મો પુરારેરમિતૌજસઃ

અપરિમિત શક્તિ ધરાવતાં પ્રાચીન પ્રભુનું પૂજન કરવું એ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.

યદર્જુનો ઽસ્મજ્જનકઃ સ્વધર્મં કૃતવાનિતિ

અમારા પૂર્વજ અર્જુને પોતાનો ધર્મ પાળ્યો હતો.

પ્રમાણમૃષયો હ્યત્ર બ્રૂયુસ્તે યત્ તથૈવ તત્

અહીં ઋષિઓ જ પ્રમાણ છે; તેઓ જે કહે, એ જ સાચું છે.

ગત્વા સર્વે સુસંરબ્ધાઃ સપ્તર્ષોણાં તદાશ્રમમ્

પછી બધા ઉત્સાહપૂર્વક સપ્તર્ષિઓના આશ્રમમાં ગયા.

યા યસ્યાભિમતા પુંસઃ સા હિ તસ્યૈવ દેવતા

જે દેવતાને મનુષ્ય ઇચ્છે છે, એ જ તેની દેવતા છે.

વિશેષાત્ સર્વદા નાયં નિયમો હ્યન્યથા નૃપાઃ

રાજાઓ, ખાસ કરીને, આ નિયમ હંમેશા લાગુ પડતો નથી, ક્યારેક એ અલગ પણ હોઈ શકે છે.

વિપ્રાણામગ્નિરાદિત્યો બ્રહ્મા ચૈવ પિનાકધૃક્

બ્રાહ્મણો માટે અગ્નિ, આદિત્ય, બ્રહ્મા અને પિનાકધારી ભગવાન કહેવાયા છે.

ગન્ધર્વાણાં તથા સોમો યક્ષાણામપિ કથ્યતે

ગંધર્વો માટે ચંદ્રદેવ અને યક્ષો માટે પણ એ જ કહેવાયું છે.

રક્ષસાં શઙ્કરો રુદ્રઃ કિંનરાણાં ચ પાર્વતી

રાક્ષસો માટે શંકર અને રુદ્ર, જ્યારે કિન્નરો માટે પાર્વતી છે.

મનૂનાં સ્યાદુમા દેવી તથા વિષ્ણુઃ સભાસ્કરઃ

મનુઓ માટે ઉમા દેવી અને એ જ રીતે વિષ્ણુ તથા સૂર્ય દેવ છે.

વૈખાનસાનામર્કઃ સ્યાદ્ યતીનાં ચ મહેશ્વરઃ

વૈખાનસ ઋષિઓ માટે સૂર્ય દેવ અને યતિઓ માટે મહેશ્વર કહેવાયા છે.

સર્વેષાં ભગવાન્ બ્રહ્મા દેવદેવઃ પ્રજાપતિઃ

બધા માટે ભગવાન બ્રહ્મા, દેવોના દેવ અને પ્રજાપતિ છે.

તસ્માજ્જયધ્વજો નૂનં વિષ્ણ્વારાધનમર્હતિ

એથી વિજયધ્વજ સાચે વિષ્ણુની પૂજા લાયક છે.