કૂર્મપુરાણમ્

પ્રતીચ્યામુત્તારાયાં ચ દ્રુહ્યું ચાનુમકલ્પયત્

પશ્ચિમ દિશામાં ઉત્તરા એ દુહ્યુ અને અનુને જન્મ આપ્યા.

રાજાપિ દારસહિતો નવં પ્રાપ મહાયશાઃ

મહાન યશસ્વી રાજાએ પોતાની પત્નીઓ સાથે મળી કુલ નવ પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા.

સહસ્ત્રજિત્ તથાજ્યેષ્ઠઃ ક્રોષટુર્નાલો ઽજિતોરઘુઃ

સહસ્ત્રજિત સૌથી મોટો હતો, પછી ક્રોશત્રુ, નલ, અજિત અને રઘુ હતા.

સુતાઃ શતજિતો ઽપ્યાસંસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ

શતજિતના પણ ત્રણ પુત્રો હતા, બધા ખૂબ ધર્મનિષ્ઠ હતા.

હૈહયસ્યાભવત્ પુત્રો ધર્મ ઇત્યભિવિશ્રુતઃ

હૈહયાનો પુત્ર ધર્મા નામે પ્રખ્યાત થયો.

ધર્મનેત્રસ્ય કીર્તિસ્તુ સંજિતસ્તત્સુતો ઽભવત્

ધર્મનેત્રનો પુત્ર કીર્તિ અને કીર્તિનો પુત્ર સંજિત હતો.

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય દાયાદો દુર્દમો નામ પાર્થિવઃ

ભદ્રશ્રેણીનો વારસદાર દુર્દમ નામનો રાજા હતો.

ધનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ચત્વારો લોકસમ્મતાઃ

ધનકાના ચાર પુત્રો હતા, જે બધા લોકમાં માન્ય હતા.

કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થો ઽભૂત્ કાર્તવીર્યોર્ઽજુનો ઽભવત્

કૃતૌજ ચોથો હતો અને કૃતૌજથી કાર્તવીર્યાર્જુન જન્મ્યો.

તસ્ય રામો ઽભવન્મૃત્યુર્જામદગ્ન્યો જનાર્દનઃ

તેના માટે રામ જામદગ્ન્ય, જનાર્દન, મૃત્યુરૂપ બન્યા.

કૃતાસ્ત્રા બલિનઃ શૂરા ધર્માત્માનો નમસ્વિનઃ

તેઓ શસ્ત્રકલા જાણનારા, બળવાન, શૂરવીર, ધર્મપરાયણ અને નમ્ર હતા.

જયધ્વજશ્ચ બલવાન્ નારાયણપરો નૃપઃ

જયધ્વજ નામનો બળવાન રાજા નારાયણના ભક્ત હતો.

રુદ્રભક્તા મહાત્માનઃ પૂજયન્તિ સ્મ શઙ્કરમ્

આ મહાન આત્માઓ રુદ્રના ભક્ત હતા અને શંકરજીની પૂજા કરતા હતા.

જગામ શરણં વિષ્ણું દૈવતં ધર્મતત્પરઃ

ધર્મમાં લાગેલા તેમણે ભગવાન વિષ્ણુના આશ્રય લીધા.

ઈશ્વરારાધનરતઃ પિતાસ્માકમભૂદિતિ

પ્રભુની ભક્તિમાં તલ્લીન થઈ, તેઓ અમારા પિતા બન્યા.

વિષ્ણોરંશેન સંભૂતા રાજાનો યન્મહીતલે

પૃથ્વી પરના રાજાઓ વિષ્ણુના અંશથી જન્મે છે.

પૂજનીયો યતો વિષ્ણુઃ પાલકો જગતો હરિઃ

વિશ્વના રક્ષક એવા હરિ વિષ્ણુ પૂજનીય છે.

તિસ્ત્રસ્તુ મૂર્તયઃ પ્રોક્તાઃ સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તહેતવઃ

સૃષ્ટિ, પાલન અને વિનાશના કારણરૂપ ત્રણ સ્વરૂપો જણાવાયા છે.

સૃજેદ્ બ્રહ્મા રજોમૂર્તિઃ સંહરેત્ તામસો હરઃ

રજોગુણથી બ્રહ્મા સર્જન કરે છે અને તમોગુણથી હર વિનાશ કરે છે.

આરાધ્યો ભગવાન્ વિષ્ણુઃ કેશવઃ કેશિમર્દનઃ

ભગવાન વિષ્ણુ, કેશવ, કેશીનો સંહારક, પૂજવા યોગ્ય છે.

પ્રોચુઃ સંહારકૃદ્ રુદ્રઃ પૂજનીયો મુમુક્ષુભિઃ

મુક્તિ ઈચ્છનારાઓ માટે સંહારક રુદ્ર પૂજનીય છે, એમ તેમણે કહ્યું.

તમોગુણં સમાશ્રિત્ય કલ્પાન્તે સંહરેત્ પ્રભુઃ

કલ્પના અંતે પ્રભુ તમોગુણ ધારણ કરી સંહાર કરે છે.

સંહરેદ્ વિદ્યયા સર્વં સંસારં શૂલભૃત્ તયા

ત્રિશૂળધારી એ જ્ઞાન દ્વારા સમગ્ર સંસારનો વિનાશ કરે છે.

સત્ત્વેન મુચ્યતે જન્તુઃ સત્ત્વાત્મા ભગવાન્ હરિઃ

સત્ત્વગુણથી જીવ મુક્ત થાય છે; ભગવાન હરિ સત્ત્વરૂપ છે.

મોચયેત્ સત્ત્વસંયુક્તઃ પૂજયેશં તતો હરમ્

સત્ત્વથી યુક્ત થઈ મુક્તિ આપે છે; તેથી ભગવાન હરનું પૂજન કરો.

સ્વધર્મો મુક્તયે પન્થા નાન્યો મુનિભિરષ્યતે

પોતાનો ધર્મ જ મુક્તિનો માર્ગ છે; અન્ય કોઈ માર્ગ ઋષિઓએ માન્ય નથી.

આરાધનં પરો ધર્મો પુરારેરમિતૌજસઃ

અપરિમિત શક્તિ ધરાવતાં પ્રાચીન પ્રભુનું પૂજન કરવું એ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.

યદર્જુનો ઽસ્મજ્જનકઃ સ્વધર્મં કૃતવાનિતિ

અમારા પૂર્વજ અર્જુને પોતાનો ધર્મ પાળ્યો હતો.

પ્રમાણમૃષયો હ્યત્ર બ્રૂયુસ્તે યત્ તથૈવ તત્

અહીં ઋષિઓ જ પ્રમાણ છે; તેઓ જે કહે, એ જ સાચું છે.