કૂર્મપુરાણમ્

પ્રાણં બૃહન્તં પુરુષમાદિત્યાન્તરસંસ્થિતમ્

જે મહાન પ્રાણરૂપ પુરુષ સૂર્યમાં વસે છે—

ચાતુર્વર્ણ્યસમાયુક્તમશેષં ક્ષિતિમણ્ડલમ્

ચારે વર્ણથી યુક્ત આખી ધરતી—

જગામારણ્યમનઘસ્તપશ્ચર્તુમનુત્તમમ્

પાપરહિત થઈ, તેણે શ્રેષ્ઠ તપ કરવા માટે અરણ્યમાં ગયો.

કન્દમૂલફલાહારો મુન્યન્નૈરયજત્ સુરાન્

કંદ, મૂળ અને ફળ ખાઈને, તેણે મુનિભોજનથી દેવતાઓની પૂજા કરી.

જજાપ મનસા દેવીં સાવિત્રરિં વેદમાતરમ્

તેણે મનમાં દેવી સાવિત્રી, જે વેદોની માતા છે, તેનું જપ કર્યું.

હિરણ્યગર્ભો વિશ્વાત્મા તં દેશમગમત્ સ્વયમ્

હિરણ્યગર્ભ, જે સમગ્ર વિશ્વના આત્મા છે, તેઓ પોતે જ એ સ્થળે ગયા.

નનામ શિરસા તસ્ય પાદયોર્નામ કીર્તયન્

તેમણે તેમના પગે માથું નમાવ્યું અને તેમનું નામ ઉચ્ચારતા વંદન કર્યું.

હિર્ણ્યમૂર્તયે તુભ્યં સહસ્ત્રાક્ષાય વેધસે

સોનાની જેમ તેજસ્વી, હજારો આંખો ધરાવતા અને સર્જનહાર એવા તમને હું વંદન કરું છું.

સાંખ્યયોગાધિગમ્યાય નમસ્તે જ્ઞાનમૂર્તયે

સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા પ્રાપ્ત થનારા, જ્ઞાનના સ્વરૂપ એવા તમને હું નમસ્કાર કરું છું.

પુરુષાય પુરાણાય યોગિનાં ગુરવે નમઃ

પ્રાચીન પુરુષને, યોગીઓના ગુરુને, હું વંદન કરું છું.

વરં વરય ભદ્રં તે વરદો ઽસ્મીત્યભાષત

તેણે કહ્યું: 'શુભે, તું કોઈ વર માંગ, હું વરદાન આપનાર છું.'

ભૂયો વર્ષશતં સાગ્રં તાવદાયુર્ભવેન્મમ

મારું આયુષ્ય ફરીથી સો વર્ષથી પણ વધારે વધે એવી ઈચ્છા છે.

સ્પૃષ્ટ્વા કરાભ્યાં સુપ્રીતસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

તે ખૂબ પ્રસન્ન થઈને પોતાના હાથથી સ્પર્શ કર્યો અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.

શાન્તસ્ત્રિષવણસ્નાયી કન્દમૂલફલાશનઃ

શાંત સ્વભાવ ધરાવતો, દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરતો અને મૂળ, કંદ તથા ફળોનું જ આહાર લેતો.

પ્રાદુરાસીન્મહાયોગી ભાનોર્મણ્ડલમધ્યતઃ

સૂર્યના મંડળના મધ્યમાં એક મહાન યોગી પ્રગટ થયો.

સ્વયંભુવમનાદ્યન્તં બ્રહ્માણં વિસ્મયં ગતઃ

આપોઆપ જન્મેલા, આરંભ અને અંત વિના, એવા બ્રહ્માએ આ દૃશ્ય જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.

ક્ષણાદપશ્યત્ પુરુષં તમેવ પરમેશ્વરમ્

થોડી જ ક્ષણમાં તેણે એ પરમેશ્વર, એ પુરુષને જોઈ લીધો.

ચન્દ્રાવયવલક્ષમાણં નરનારીતનું હરમ્

તેણે ચાંદણી જેવી તેજસ્વી, પુરુષ અને સ્ત્રી બંને સ્વરૂપ ધરાવતી હરની મૂર્તિ જોઈ.

રક્તામ્બરધરં રક્તં રક્તમાલ્યાનુલેપનમ્

તે લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, લાલ રંગના, લાલ માળા અને લાલ ચંદનથી શોભિત હતા.

નનામ શિરસા રુદ્રં સાવિત્ર્યાનેન ચૈવ હિ

તેણે શિર નમાવીને રુદ્રને આ સાવિત્રી મંત્રથી વંદન કર્યું.

ત્રયીમયાય રુદ્રાય કાલરૂપાય હેતવે

ત્રણ વેદરૂપ, સમયના સ્વરૂપ અને સર્વનું કારણ એવા રુદ્રને પ્રણામ.

ઇમાનિ મે રહસ્યાનિ નામાનિ શૃણુ ચાનઘ

હે નિર્દોષ, મારા આ ગુપ્ત નામો સાંભળ.

નમસ્કુરુષ્વ નૃપતે એભિર્માં સતતં શુચિઃ

હે રાજા, તું હંમેશા શુદ્ધ રહીને આ નામોથી મને વંદન કર.

જપસ્વાનન્યચેતસ્કો મય્યાસક્તમના નૃપ

હે રાજા, તું એકાગ્ર ચિત્તથી, મનને મારી સાથે જોડીને, જપ કર.

જપેદામરણાદ્ રુદ્રં સ યાતિ પરમં પદમ્

જે માણસ મૃત્યુ સુધી રુદ્રનો જપ કરે છે, તે પરમ અવસ્થાને પામે છે.

પુનઃ સંવત્સરશતં રાજ્ઞે હ્યાયુરકલ્પયત્

પછી રાજાને ફરીથી સો વર્ષનું આયુષ્ય આપાયું.

ક્ષણાદન્તર્દધે રુદ્રસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્

થોડી જ વારમાં રુદ્ર અદૃશ્ય થઈ ગયા; એ દૃશ્ય બધાને આશ્ચર્યજનક લાગ્યું.

ભસ્મચ્છન્નસ્ત્રિષવણં સ્નાત્વા શાન્તઃ સમાહિતઃ

ભસ્મથી ઢંકાયેલા, ત્રણ વખત સ્નાન કર્યા પછી, શાંત અને એકાગ્ર થયા.

યોગપ્રવૃત્તિરભવત્ કાલાત્ કાલાત્મકં પરમ્

સમય જતાં, યોગસાધના શરૂ થઈ અને તે કાળના પરમ તત્ત્વ તરફ ગઈ.