કૂર્મપુરાણમ્

પ્રવ્રજેદ્ વિધિવદ્ યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા પૂર્વં સુરોત્તમાન્

પહેલા શ્રેષ્ઠ દેવતાઓની યજ્ઞથી પૂજા કરીને, પછી નિયમસર સંન્યાસ ગ્રહણ કરવો જોઈએ.

તમારાધ્ય સહસ્ત્રાંશું તપસા મોક્ષમાપ્નુયાત્

હજારો કિરણો ધરાવતા દેવની તપસ્યા દ્વારા આરાધના કરીને, મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે.

બીજં ભગવતા યેન સ દેવસ્તપસેજ્યતે

જે બીજથી ભગવાનની તપસ્યા દ્વારા પૂજા થાય છે—

સ રુદ્રસ્તપસોગ્રેણ પૂજ્યતે નેતરૈર્મખૈઃ

એ રુદ્ર માત્ર કઠોર તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે, બીજાં યજ્ઞોથી નહીં.

સ સર્વદૈવતતનુઃ પૂજ્યતે તપસેશ્વરઃ

જે તપના સ્વામી છે અને સર્વ દેવતાઓના સ્વરૂપ છે, તેઓ તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે.

તપઃ સુમહદાસ્થાય પૂજ્યતે સ મહેશ્વરઃ

મહાન તપસ્યા ધારણ કરીને, એ મહાદેવની પૂજા થાય છે.

સ દેવદેવસ્તપસા પૂજનીયઃ સનાતનઃ

એ સનાતન દેવોના દેવ તપસ્યા દ્વારા પૂજનીય છે.

પ્રસીદતિ મહાયોગી પૂજિતસ્તપસા પરઃ

પરમ મહાયોગી તપસ્યા દ્વારા પૂજા થતાં પ્રસન્ન થાય છે.

નાન્તરેણ તપઃ કશ્ચિદ્ધર્મઃ શાસ્ત્રેષુ દૃશ્યતે

શાસ્ત્રોમાં તપસ્યા વિના કોઈ ધર્મ દેખાતો નથી.

વિસર્જયિત્વા સંપૂજ્ય ત્રિધન્વાનમથાબ્રવીત્

બધાને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપી, પછી તેણે ત્રિધન્વનને કહ્યું.

પ્રાણં બૃહન્તં પુરુષમાદિત્યાન્તરસંસ્થિતમ્

જે મહાન પ્રાણરૂપ પુરુષ સૂર્યમાં વસે છે—

ચાતુર્વર્ણ્યસમાયુક્તમશેષં ક્ષિતિમણ્ડલમ્

ચારે વર્ણથી યુક્ત આખી ધરતી—

જગામારણ્યમનઘસ્તપશ્ચર્તુમનુત્તમમ્

પાપરહિત થઈ, તેણે શ્રેષ્ઠ તપ કરવા માટે અરણ્યમાં ગયો.

કન્દમૂલફલાહારો મુન્યન્નૈરયજત્ સુરાન્

કંદ, મૂળ અને ફળ ખાઈને, તેણે મુનિભોજનથી દેવતાઓની પૂજા કરી.

જજાપ મનસા દેવીં સાવિત્રરિં વેદમાતરમ્

તેણે મનમાં દેવી સાવિત્રી, જે વેદોની માતા છે, તેનું જપ કર્યું.

હિરણ્યગર્ભો વિશ્વાત્મા તં દેશમગમત્ સ્વયમ્

હિરણ્યગર્ભ, જે સમગ્ર વિશ્વના આત્મા છે, તેઓ પોતે જ એ સ્થળે ગયા.

નનામ શિરસા તસ્ય પાદયોર્નામ કીર્તયન્

તેમણે તેમના પગે માથું નમાવ્યું અને તેમનું નામ ઉચ્ચારતા વંદન કર્યું.

હિર્ણ્યમૂર્તયે તુભ્યં સહસ્ત્રાક્ષાય વેધસે

સોનાની જેમ તેજસ્વી, હજારો આંખો ધરાવતા અને સર્જનહાર એવા તમને હું વંદન કરું છું.

સાંખ્યયોગાધિગમ્યાય નમસ્તે જ્ઞાનમૂર્તયે

સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા પ્રાપ્ત થનારા, જ્ઞાનના સ્વરૂપ એવા તમને હું નમસ્કાર કરું છું.

પુરુષાય પુરાણાય યોગિનાં ગુરવે નમઃ

પ્રાચીન પુરુષને, યોગીઓના ગુરુને, હું વંદન કરું છું.

વરં વરય ભદ્રં તે વરદો ઽસ્મીત્યભાષત

તેણે કહ્યું: 'શુભે, તું કોઈ વર માંગ, હું વરદાન આપનાર છું.'

ભૂયો વર્ષશતં સાગ્રં તાવદાયુર્ભવેન્મમ

મારું આયુષ્ય ફરીથી સો વર્ષથી પણ વધારે વધે એવી ઈચ્છા છે.

સ્પૃષ્ટ્વા કરાભ્યાં સુપ્રીતસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

તે ખૂબ પ્રસન્ન થઈને પોતાના હાથથી સ્પર્શ કર્યો અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયો.

શાન્તસ્ત્રિષવણસ્નાયી કન્દમૂલફલાશનઃ

શાંત સ્વભાવ ધરાવતો, દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરતો અને મૂળ, કંદ તથા ફળોનું જ આહાર લેતો.

પ્રાદુરાસીન્મહાયોગી ભાનોર્મણ્ડલમધ્યતઃ

સૂર્યના મંડળના મધ્યમાં એક મહાન યોગી પ્રગટ થયો.

સ્વયંભુવમનાદ્યન્તં બ્રહ્માણં વિસ્મયં ગતઃ

આપોઆપ જન્મેલા, આરંભ અને અંત વિના, એવા બ્રહ્માએ આ દૃશ્ય જોઈને આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.

ક્ષણાદપશ્યત્ પુરુષં તમેવ પરમેશ્વરમ્

થોડી જ ક્ષણમાં તેણે એ પરમેશ્વર, એ પુરુષને જોઈ લીધો.

ચન્દ્રાવયવલક્ષમાણં નરનારીતનું હરમ્

તેણે ચાંદણી જેવી તેજસ્વી, પુરુષ અને સ્ત્રી બંને સ્વરૂપ ધરાવતી હરની મૂર્તિ જોઈ.

રક્તામ્બરધરં રક્તં રક્તમાલ્યાનુલેપનમ્

તે લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, લાલ રંગના, લાલ માળા અને લાલ ચંદનથી શોભિત હતા.