કૂર્મપુરાણમ્

હરિતો યુવનાશ્વસ્ય હારિતસ્તત્સુતો ઽભવત્

યુવનાશ્વનો પુત્ર હરિત અને હરિતનો પુત્ર હારિત થયો.

નર્મદાયાં સમુત્પન્નઃ સંભૂતિસ્તત્સુતો ઽભવત્

નર્મદા નદીમાં સંભૂતિ જન્મ્યો અને તે હારિતનો પુત્ર હતો.

બૃહદશવો ઽનરણ્યસ્ય હર્યશ્વસ્તત્સુતો ઽભવત્

અનરણ્યનો પુત્ર બૃહદશ્વ અને તેનો પુત્ર હર્યશ્વ થયો.

પ્રસાદાદ્ધાર્મિકં પુત્રં લેભે સૂર્યપરાયણમ્

દેવકૃપાથી તેને ધર્મનિષ્ઠ અને સૂર્યભક્ત પુત્ર પ્રાપ્ત થયો.

લેભે ત્વપ્રતિમં પુત્રં ત્રિધન્વાનમરિન્દમમ્

તેને તુલનારહિત, શત્રુવિજયી અને ત્રિધન્વા નામનો પુત્ર મળ્યો.

સ્વાધ્યાયવાન્ દાનશીલસ્તિતિક્ષુર્ધર્મતત્પરઃ

તે સ્વાધ્યાયપ્રેમી, દાનશીલ, ક્ષમાશીલ અને ધર્મમાં તત્પર હતો.

વસિષ્ઠકશ્યપમુખા દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ

વસિષ્ઠ, કશ્યપ અને ઇન્દ્રને આગેવાન રાખી દેવતાઓ આવ્યા.

સમાપ્ય વિધિવદ્ યજ્ઞં વસિષ્ઠાદીન્ દ્વિજોત્તમાન્

યજ્ઞ પૂરો કરીને, તેણે વસિષ્ઠજી અને બીજા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.

યજ્ઞસ્તપો વા સંન્યાસો બ્રૂત મે સર્વવેદિનઃ

હે સર્વજ્ઞાનીઓ, મને કહો—યજ્ઞ, તપ અથવા સંન્યાસ, એમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ શું છે?

ઇષ્ટ્વા યજ્ઞેશ્વરં યજ્ઞૈર્ ગચ્છેદ વનમથાત્મવાન્

યજ્ઞ દ્વારા યજ્ઞના સ્વામીની પૂજા કર્યા પછી, આત્મસંયમી મનુષ્યે પછી વનમાં જવું જોઈએ.

પ્રવ્રજેદ્ વિધિવદ્ યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા પૂર્વં સુરોત્તમાન્

પહેલા શ્રેષ્ઠ દેવતાઓની યજ્ઞથી પૂજા કરીને, પછી નિયમસર સંન્યાસ ગ્રહણ કરવો જોઈએ.

તમારાધ્ય સહસ્ત્રાંશું તપસા મોક્ષમાપ્નુયાત્

હજારો કિરણો ધરાવતા દેવની તપસ્યા દ્વારા આરાધના કરીને, મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે.

બીજં ભગવતા યેન સ દેવસ્તપસેજ્યતે

જે બીજથી ભગવાનની તપસ્યા દ્વારા પૂજા થાય છે—

સ રુદ્રસ્તપસોગ્રેણ પૂજ્યતે નેતરૈર્મખૈઃ

એ રુદ્ર માત્ર કઠોર તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે, બીજાં યજ્ઞોથી નહીં.

સ સર્વદૈવતતનુઃ પૂજ્યતે તપસેશ્વરઃ

જે તપના સ્વામી છે અને સર્વ દેવતાઓના સ્વરૂપ છે, તેઓ તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે.

તપઃ સુમહદાસ્થાય પૂજ્યતે સ મહેશ્વરઃ

મહાન તપસ્યા ધારણ કરીને, એ મહાદેવની પૂજા થાય છે.

સ દેવદેવસ્તપસા પૂજનીયઃ સનાતનઃ

એ સનાતન દેવોના દેવ તપસ્યા દ્વારા પૂજનીય છે.

પ્રસીદતિ મહાયોગી પૂજિતસ્તપસા પરઃ

પરમ મહાયોગી તપસ્યા દ્વારા પૂજા થતાં પ્રસન્ન થાય છે.

નાન્તરેણ તપઃ કશ્ચિદ્ધર્મઃ શાસ્ત્રેષુ દૃશ્યતે

શાસ્ત્રોમાં તપસ્યા વિના કોઈ ધર્મ દેખાતો નથી.

વિસર્જયિત્વા સંપૂજ્ય ત્રિધન્વાનમથાબ્રવીત્

બધાને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપી, પછી તેણે ત્રિધન્વનને કહ્યું.

પ્રાણં બૃહન્તં પુરુષમાદિત્યાન્તરસંસ્થિતમ્

જે મહાન પ્રાણરૂપ પુરુષ સૂર્યમાં વસે છે—

ચાતુર્વર્ણ્યસમાયુક્તમશેષં ક્ષિતિમણ્ડલમ્

ચારે વર્ણથી યુક્ત આખી ધરતી—

જગામારણ્યમનઘસ્તપશ્ચર્તુમનુત્તમમ્

પાપરહિત થઈ, તેણે શ્રેષ્ઠ તપ કરવા માટે અરણ્યમાં ગયો.

કન્દમૂલફલાહારો મુન્યન્નૈરયજત્ સુરાન્

કંદ, મૂળ અને ફળ ખાઈને, તેણે મુનિભોજનથી દેવતાઓની પૂજા કરી.

જજાપ મનસા દેવીં સાવિત્રરિં વેદમાતરમ્

તેણે મનમાં દેવી સાવિત્રી, જે વેદોની માતા છે, તેનું જપ કર્યું.

હિરણ્યગર્ભો વિશ્વાત્મા તં દેશમગમત્ સ્વયમ્

હિરણ્યગર્ભ, જે સમગ્ર વિશ્વના આત્મા છે, તેઓ પોતે જ એ સ્થળે ગયા.

નનામ શિરસા તસ્ય પાદયોર્નામ કીર્તયન્

તેમણે તેમના પગે માથું નમાવ્યું અને તેમનું નામ ઉચ્ચારતા વંદન કર્યું.

હિર્ણ્યમૂર્તયે તુભ્યં સહસ્ત્રાક્ષાય વેધસે

સોનાની જેમ તેજસ્વી, હજારો આંખો ધરાવતા અને સર્જનહાર એવા તમને હું વંદન કરું છું.

સાંખ્યયોગાધિગમ્યાય નમસ્તે જ્ઞાનમૂર્તયે

સાંખ્ય અને યોગ દ્વારા પ્રાપ્ત થનારા, જ્ઞાનના સ્વરૂપ એવા તમને હું નમસ્કાર કરું છું.