કૂર્મપુરાણમ્

તમાદિકૃષ્ણમીશાનમારાધ્યાપ્નોતિ સત્સુતમ્

જે મનુષ્ય પ્રાચીન કૃષ્ણ ભગવાનની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરે છે, તેને સદ્ગુણોવાળો પુત્ર મળે છે.

તમારાધ્ય હૃષીકેશં પ્રાપ્નુયાદ્ધાર્મિકં સુતમ્

જે મનુષ્ય હૃષીકેશ ભગવાનની આરાધના કરે છે, તેને ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે.

આરાધયન્મહાયોગં વાસુદેવં સનાતનમ્

જે મહાન યોગી અને સનાતન વાસુદેવની આરાધના કરે છે,

નિર્મિતા યેન શ્રાવસ્તિર્ગૌડદેશે મહાપુરી

જેના દ્વારા ગૌડદેશમાં મહાન શ્રીાવસ્તી નગરી સ્થાપિત થઈ હતી,

ધુન્ધુમારત્વમગમદ્ ધુન્ધું હત્વા મહાસુરમ્

તે મહાસુર ધુંધુને સંહાર કરીને ધુંધુમારની ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી.

દૃઢાશ્વશ્ચૈવ દણ્ડાશ્વઃ કપિલાશ્વસ્તથૈવ ચ

અને દૃઢાશ્વ, દંડાશ્વ તથા કપિલાશ્વ પણ હતા.

હર્યશ્વસ્ય નિકુમ્ભસ્તુ નિકુમ્ભાત્ સંહતાશ્વકઃ

હર્યશ્વનો પુત્ર નિકુંભ હતો અને નિકુંભથી સંહતાશ્વક જન્મ્યો.

યુવનાશ્વો રણાશ્વસ્ય શક્રતુલ્યબલો યુધિ

યુવનાશ્વ, રણાશ્વનો પુત્ર, યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન બલવાન હતો.

માન્ધાતારં મહાપ્રાજ્ઞં સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરમ્

માંધાતૃ, મહાન વિદ્વાન અને સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ હતો.

મુચુકુન્દશ્ચ પુણ્યાત્મા સર્વે શક્રસમા યુધિ

અને પુણ્યાત્મા મુચુકુંદ તથા અન્ય સૌ યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સમાન હતા.

હરિતો યુવનાશ્વસ્ય હારિતસ્તત્સુતો ઽભવત્

યુવનાશ્વનો પુત્ર હરિત અને હરિતનો પુત્ર હારિત થયો.

નર્મદાયાં સમુત્પન્નઃ સંભૂતિસ્તત્સુતો ઽભવત્

નર્મદા નદીમાં સંભૂતિ જન્મ્યો અને તે હારિતનો પુત્ર હતો.

બૃહદશવો ઽનરણ્યસ્ય હર્યશ્વસ્તત્સુતો ઽભવત્

અનરણ્યનો પુત્ર બૃહદશ્વ અને તેનો પુત્ર હર્યશ્વ થયો.

પ્રસાદાદ્ધાર્મિકં પુત્રં લેભે સૂર્યપરાયણમ્

દેવકૃપાથી તેને ધર્મનિષ્ઠ અને સૂર્યભક્ત પુત્ર પ્રાપ્ત થયો.

લેભે ત્વપ્રતિમં પુત્રં ત્રિધન્વાનમરિન્દમમ્

તેને તુલનારહિત, શત્રુવિજયી અને ત્રિધન્વા નામનો પુત્ર મળ્યો.

સ્વાધ્યાયવાન્ દાનશીલસ્તિતિક્ષુર્ધર્મતત્પરઃ

તે સ્વાધ્યાયપ્રેમી, દાનશીલ, ક્ષમાશીલ અને ધર્મમાં તત્પર હતો.

વસિષ્ઠકશ્યપમુખા દેવાશ્ચેન્દ્રપુરોગમાઃ

વસિષ્ઠ, કશ્યપ અને ઇન્દ્રને આગેવાન રાખી દેવતાઓ આવ્યા.

સમાપ્ય વિધિવદ્ યજ્ઞં વસિષ્ઠાદીન્ દ્વિજોત્તમાન્

યજ્ઞ પૂરો કરીને, તેણે વસિષ્ઠજી અને બીજા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યું.

યજ્ઞસ્તપો વા સંન્યાસો બ્રૂત મે સર્વવેદિનઃ

હે સર્વજ્ઞાનીઓ, મને કહો—યજ્ઞ, તપ અથવા સંન્યાસ, એમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ શું છે?

ઇષ્ટ્વા યજ્ઞેશ્વરં યજ્ઞૈર્ ગચ્છેદ વનમથાત્મવાન્

યજ્ઞ દ્વારા યજ્ઞના સ્વામીની પૂજા કર્યા પછી, આત્મસંયમી મનુષ્યે પછી વનમાં જવું જોઈએ.

પ્રવ્રજેદ્ વિધિવદ્ યજ્ઞૈરિષ્ટ્વા પૂર્વં સુરોત્તમાન્

પહેલા શ્રેષ્ઠ દેવતાઓની યજ્ઞથી પૂજા કરીને, પછી નિયમસર સંન્યાસ ગ્રહણ કરવો જોઈએ.

તમારાધ્ય સહસ્ત્રાંશું તપસા મોક્ષમાપ્નુયાત્

હજારો કિરણો ધરાવતા દેવની તપસ્યા દ્વારા આરાધના કરીને, મનુષ્ય મોક્ષ પામે છે.

બીજં ભગવતા યેન સ દેવસ્તપસેજ્યતે

જે બીજથી ભગવાનની તપસ્યા દ્વારા પૂજા થાય છે—

સ રુદ્રસ્તપસોગ્રેણ પૂજ્યતે નેતરૈર્મખૈઃ

એ રુદ્ર માત્ર કઠોર તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે, બીજાં યજ્ઞોથી નહીં.

સ સર્વદૈવતતનુઃ પૂજ્યતે તપસેશ્વરઃ

જે તપના સ્વામી છે અને સર્વ દેવતાઓના સ્વરૂપ છે, તેઓ તપસ્યા દ્વારા પૂજાય છે.

તપઃ સુમહદાસ્થાય પૂજ્યતે સ મહેશ્વરઃ

મહાન તપસ્યા ધારણ કરીને, એ મહાદેવની પૂજા થાય છે.

સ દેવદેવસ્તપસા પૂજનીયઃ સનાતનઃ

એ સનાતન દેવોના દેવ તપસ્યા દ્વારા પૂજનીય છે.

પ્રસીદતિ મહાયોગી પૂજિતસ્તપસા પરઃ

પરમ મહાયોગી તપસ્યા દ્વારા પૂજા થતાં પ્રસન્ન થાય છે.

નાન્તરેણ તપઃ કશ્ચિદ્ધર્મઃ શાસ્ત્રેષુ દૃશ્યતે

શાસ્ત્રોમાં તપસ્યા વિના કોઈ ધર્મ દેખાતો નથી.