કૂર્મપુરાણમ્

માહાત્મ્યં દેવદેવસ્ય ભૈરવસ્યામિતૌજસઃ

અતિ તેજસ્વી ભૈરવ દેવના મહાત્મ્યનું વર્ણન છે.

વિરોચનો નામ સુતો બભૂવ નૃપતિઃ પુરા

પહેલાં, વિરોચન નામે એક રાજા હતો, જેનો એ પુત્ર હતો.

પાલયામાસ ધર્મેણ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

તે રાજાએ ધર્મથી ત્રણેય લોક, ચાલતા અને અચળ બધાનું રક્ષણ કર્યું.

સનત્કુમારો ભગવાન્ પુરં પ્રાપ મહામુનિઃ

પવિત્ર અને મહાન ઋષિ સનતકુમાર ભગવાન એ શહેરમાં આવ્યા.

નનામોત્થાય શિરસા પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્

એ ઉઠીને, માથું ઝુકાવી, હાથ જોડીને બોલ્યા.

યોગીશ્વરો ઽદ્ય ભગવાન્ યતો ઽસૌ બ્રહ્મવિત્ સ્વયમ્

આજે યોગીઓના સ્વામી, જે પોતે બ્રહ્મજ્ઞાની છે, અહીં પધાર્યા છે.

બ્રૂહિ મે બ્રહ્મણઃ પુત્ર કિં કાર્યં કરવાણ્યહમ્

હે બ્રહ્માના પુત્ર, મને કહો કે હું કયું કાર્ય કરું?

દ્રષ્ટુમભ્યાગતો ઽહં વૈ ભવન્તં ભાગ્યવાનસિ

હું તમને જોવા આવ્યો છું; ખરેખર, તમે ભાગ્યશાળી છો.

ત્રિલોકે ધાર્મિકો નૂનં ત્વાદૃશો ઽન્યો ન વિદ્યતે

ત્રણે લોકમાં તમારાથી ધર્મનિષ્ઠ બીજો કોઈ નથી.

ધર્માણાં પરમં ધર્મં બ્રૂહિ મે બ્રહ્મવિત્તમ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મજ્ઞાની, મને સર્વ ધર્મોમાં શ્રેષ્ઠ ધર્મ કહો.

સર્વગુહ્યતમં ધર્મમાત્મજ્ઞાનમનુત્તમમ્

મને સર્વથી ગુપ્ત અને શ્રેષ્ઠ આત્મજ્ઞાન રૂપ ધર્મ કહો.

નિધાય પુત્રે તદ્રાજ્યં યોગાભ્યાસરતો ઽભવત્

એમણે રાજકુમારને રાજ્ય સોંપી યોગાભ્યાસમાં તત્પરતા પામી.

બ્રહ્મણ્યો ધાર્મિકો ઽત્યર્થં વિજિગ્યે ઽથ પુરન્દરમ્

એમણે અત્યંત બ્રહ્મનિષ્ઠા અને ધર્મનિષ્ઠાથી પુરંદરને જીત્યો.

જગામ નિર્જિતો વિષ્ણું દેવં શરણમચ્યુતમ્

હાર્યા પછી, એ વિષ્ણુ ભગવાન પાસે આશ્રય લેવા ગયા.

દૈત્યેન્દ્રાણાં વધાર્થાય પુત્રો મે સ્યાદિતિ સ્વયમ્

મારા પુત્રનો જન્મ દૈત્યરાજાઓના વિનાશ માટે થાય—એમ એમણે મનમાં વિચાર્યું.

પ્રપન્ના વિષ્ણુમવ્યક્તં શરણ્યં શરણં હરિમ્

તેઓએ અવ્યક્ત, આશ્રયદાતા, હરિ એવા વિષ્ણુમાં આશ્રય લીધો.

વાસુદેવમનાદ્યન્તમાનન્દં વ્યોમ કેવલમ્

આદિ અને અંત રહિત, આનંદમય, શુદ્ધ આકાશરૂપ વાસુદેવને.

આવિર્બભૂવ યોગાત્મા દેવમાતુઃ પુરો હરિઃ

યોગમય હરિ દેવમાતાના સમક્ષ પ્રગટ થયા.

મેને કૃતાર્થમાત્માનં તોષયામાસ કેશવમ્

એમણે પોતાને પૂર્ણ માન્યા અને કેશવની સ્તુતિ કરવા લાગી.

જયાશેષકલ્પામલાનન્દરૂપ

જયરૂપ, અનંત કલ્પો જેટલા શુદ્ધ અને આનંદમય સ્વરૂપવાળા,

નમો વાસુદેવાય તુભ્યં નમસ્તે

હે વાસુદેવ, તમને વંદન; હું તમને નમસ્કાર કરું છું.

નમસ્તે વરાહાય ભૂયો નમસ્તે

વરાહ ભગવાનને વંદન છે, ફરીથી તમને વંદન છે.

પ્રભો વિશ્વયોને ઽથ ભૂયો નમસ્તે

હે સર્વના આધાર, પ્રભુ, ફરીથી તમને વંદન છે.

શિવાયૈકરૂપાય ભૂયો નમસ્તે

એકમાત્ર સ્વરૂપ ધરાવનારા શિવને ફરીથી વંદન છે.

તોષિતશ્છન્દયામાસ વરેણ પ્રહસન્નિવ

પ્રસન્ન થઈને, તેઓ ખુશીથી સ્મિત કરતાં, મનગમતો વર આપ્યો.

ત્વામેવ પુત્રં દેવાનાં હિતાય વરયે વરમ્

દેવતાઓના કલ્યાણ માટે, હું તને જ પુત્ર તરીકે પસંદ કરું છું.

દત્ત્વા વરાનપ્રમેયસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

અપરિમિત વર આપી, તેઓ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

દધાર ગર્ભં દેવાનાં માતા નારાયણં સ્વયમ્

દેવતાઓની માતાએ પોતે નારાયણને ગર્ભમાં ધારણ કર્યો.

ઉત્પાતા જજ્ઞિરે ઘોરા બલેર્વૈરોચનેઃ પુરે

બલિ, વિરોચનપુત્રના શહેરમાં ભયાનક અપશકુન દેખાયા.