કૂર્મપુરાણમ્

પ્રાણાયામાદિષુ રતાન્ દૂરાત્ પરિહરામલાન્

પ્રાણાયામ અને આવા સાધનમાં રત એવા શુદ્ધ લોકોથી પણ દૂર રહે.

અથર્વશિરસો ઽધ્યેતૃન્ ધર્મજ્ઞાન્ પરિવર્જય

અથર્વશિરસનું પાઠ કરનારા અને ધર્મને જાણનારા લોકોને પણ દૂર રાખ.

ઈશ્વરારાધનરતાન્ મન્નિયોગાન્ન મોહય

જે ઈશ્વરની આરાધનામાં અને મારી સેવા માં લાગેલા છે, તેમને મોહિત ન કર.

યથાદેશં ચકારાસૌ તસ્માલ્લક્ષ્મીં સમર્ચયેત્

જેમ જણાવાયું હતું તેમ તેણે વિધિપૂર્વક પૂજા કરી; તેથી લક્ષ્મીજીની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરવી જોઈએ.

અર્ચિતા ભગવત્પત્ની તસ્માલ્લક્ષ્મીં સમર્ચયેત્

ભગવાનની પત્નીનું પૂજન થયું છે, તેથી લક્ષ્મીજીનું પણ માનપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

ચરાચરાણિ ભૂતાનિ યથાપૂર્વં મમાજ્ઞયા

મારા આદેશથી બધાં જ ચલ અને અચલ જીવો પહેલાં જેમ હતા તેમ પ્રગટ થયા.

દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજદ્ યોગવિદ્યયા

યોગશક્તિના બળે તેણે દક્ષ, અત્રિ અને વશિષ્ઠને ઉત્પન્ન કર્યા.

બ્રહ્મવાદિન એવૈતે મરીચ્યાદ્યાસ્તુ સાધકાઃ

મરીચિ અને અન્ય બ્રહ્મનિષ્ઠ મહાત્માઓ સાચા સાધક છે.

વૈશ્યાનૂરુદ્વયાદ્ દેવઃ પાદાર્છૂદ્રાન્ પિતામહઃ

પ્રભુએ વૈશ્ય જાતિને બંને જાંઘમાંથી અને શૂદ્ર જાતિને પગમાંથી ઉત્પન્ન કર્યા, હે પિતામહ.

ગુપ્તયે સર્વવેદાનાં તેભ્યો યજ્ઞો હિ નિર્બભૌ

બધા વેદોની રક્ષા માટે યજ્ઞ તેમમાંથી પ્રગટ થયો.

બ્રહ્મણઃ સહજં રૂપં નિત્યૈષા શક્તિરવ્યયા

આ શાશ્વત અને અવિનાશી શક્તિ બ્રહ્માનું સ્વાભાવિક રૂપ છે.

આદૌ વેદમયી ભૂતા યતઃ સર્વાઃ પ્રવૃત્તયઃ

આદીમાં તે વેદમય બની, જેના પરથી સર્વ પ્રવૃત્તિઓ ઉદ્ભવતી છે.

ન તેષુ રમતે ધીરઃ પાષણ્ડી તેન જાયતે

વિદ્વાન લોકો તેમાં આનંદ પામતા નથી; તેથી મનુષ્ય પાખંડી બને છે.

સ જ્ઞેયઃ પરમો ધર્મો નાન્યશાસ્ત્રેષુ સંસ્થિતઃ

એ જ પરમ ધર્મ છે, જે બીજાં શાસ્ત્રોમાં સ્થાપિત નથી.

સર્વાસ્તા નિષ્ફલાઃ પ્રેત્યતમોનિષ્ઠાહિતાઃ સ્મૃતાઃ

મૃત્યુ પછી એ બધું નિષ્ફળ ગણાયું છે, જે અંધકાર અને અશુભ ફળ આપે છે.

શુદ્ધાન્તઃ કરણાઃ સર્વાઃ સ્વધર્મનિરતાઃ સદા

જેઓનું અંતઃકરણ શુદ્ધ છે અને હંમેશા પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે—

અધર્મો મુનિશાર્દૂલાઃ સ્વધર્મપ્રતિબન્ધકઃ

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જે પોતાના ધર્મમાં અવરોધ કરે તે અધર્મ છે.

રજોમાત્રાત્મિકાસ્તાસાં સિદ્ધયો ઽન્યાસ્તદાભવન્

તેમની સિદ્ધિઓ માત્ર રજોગુણથી જ થતી હતી; બીજાં ફળો પણ એમાંથી જ ઉદ્ભવ્યા.

તતસ્તાસાં વિભુર્બ્રહ્મા કર્માજીવમકલ્પયત્

પછી સર્વવ્યાપક બ્રહ્માએ તેમના માટે કર્મ અને જીવનનિર્વાહની વ્યવસ્થા કરી.

ભૃગ્વાદયસ્તદ્વદનાચ્છ્રુત્વા ધર્માનથોચિરે

ભૃગુ અને અન્ય ઋષિઓએ તેમના મુખમાંથી ધર્મો સાંભળી પછી ધર્મનું વર્ણન કર્યું.

અધ્યાપનં ચાધ્યયનં ષટ્ કર્માણિ દ્વિજોત્તમાઃ

પાઠ કરાવવો, સ્વયં અધ્યયન કરવું અને છ પ્રકારના કર્મો, હે દ્વિજોત્તમો—

દણ્ડો યુદ્ધં ક્ષત્રિયસ્ય કૃષિર્વૈશ્યસ્ય શસ્યતે

ક્ષત્રિય માટે દંડ અને યુદ્ધ, અને વૈશ્ય માટે ખેતી કરવી યોગ્ય માનવામાં આવી છે.

કારુકર્મ તથાજીવઃ પાકયજ્ઞો ઽપિ ધર્મતઃ

હાથકામ, અન્ય રોજગાર અને યજ્ઞ માટે ભોજન બનાવવું પણ ધર્મરૂપ છે.

ગૃહસ્થં ચ વનસ્થં ચ ભિક્ષુકં બ્રહ્મચારિણમ્

ગૃહસ્થ, વનવાસી, ભિક્ષુક અને બ્રહ્મચારી—

ગૃહસ્થસ્ય સમાસેન ધર્મો ઽયં મુનિપુઙ્ગવાઃ

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, સંક્ષિપ્તમાં ગૃહસ્થનો ધર્મ આ છે.

સંવિભાગો યથાન્યાયં ધર્મો ઽયં વનવાસિનામ્

વનવાસીઓ માટે યોગ્ય રીતે વહેંચણી કરવી એ તેમનો ધર્મ છે.

સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યં ધર્મો ઽયં ભિક્ષુકે મતઃ

ભિક્ષુક માટે સાચું જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય જ ધર્મ માનવામાં આવે છે.

સન્ધ્યાકર્માગ્નિકાર્યં ચ ધર્મો ઽયં બ્રહ્મચારિણામ્

બ્રહ્મચારી માટે સંધ્યાવંદન અને અગ્નિની સેવા કરવી એ ધર્મ છે.

સાધારણં બ્રહ્મચર્યં પ્રોવાચ કમલોદ્ભવઃ

કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ બધાં માટે બ્રહ્મચર્યને સામાન્ય ધર્મ કહ્યો છે.