કૂર્મપુરાણમ્

પ્રણેમુરાદરાદ્ દેવ્યો ગાયન્તિ સ્માતિલાલસાઃ

દેવીઓ ભક્તિપૂર્વક અને ઉત્સાહથી નમી, ગીત ગાવા લાગી.

દેવાસનગતં દેવં નારાયણમનામયમ્

તેઓએ દેવાસન પર બેઠેલા નિર્દોષ નારાયણને જોયા.

પ્રણમ્ય દેવમીશાનં પૃષ્ટવત્યો વરાઙ્ગનાઃ

ઈશાન ભગવાનને નમન કરીને, શ્રેષ્ઠાંગનાએ તેમને પ્રશ્ન કર્યા.

કો ઽન્વયં ભ્તિ વપુષા પઙ્કજાયતલોચનઃ

આ કો છે, જેનું રૂપ તેજસ્વી છે અને જેના નેત્ર કમળની પાંખડી જેવા છે?

વ્યાજહાર મહાયોગી ભૂતાધિપતિરવ્યયઃ

મહાન યોગી, સર્વ જીવનો અવિનાશી સ્વામી બોલ્યા.

વિભજ્ય સંસ્થિતો દેવઃ સ્વાત્માનં બહુધેશ્વરઃ

એ ભગવાને પોતાને અનેક રીતે વિભાજિત કરીને સ્થિર થયા.

એકો ઽયં વેદ વિશ્વાત્મા ભવાની વિષ્ણુરેવ ચ

આ એકજ સર્વવિશ્વનો આત્મા છે, ભવાની છે અને એ જ વિષ્ણુ છે.

મામેવ કેશવં દેવમાહુર્દેવીમથામ્બિકામ્

મને કેશવ દેવ કહે છે અને દેવીને અંબિકા કહે છે.

કર્તા કારયિતા વિષ્ણુર્ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ

વિષ્ણુ સર્જનહાર અને કરાવનાર છે, ભોગ અને મુક્તિના ફળ આપનાર છે.

સ્ત્રષ્ટા પાતા વાસુદેવો વિશ્વાત્મા વિશ્વતોમુખઃ

વાસુદેવ સર્જનહાર અને રક્ષક છે, સર્વવિશ્વનો આત્મા છે અને સર્વ દિશામાં વ્યાપક છે.

તારકઃ પુરુષો હ્યાત્મા કેવલં પરમં પદમ્

એ મુક્તિદાતા, પુરુષ, આત્મા અને એકમાત્ર પરમ અવસ્થાન છે.

સાન્તા સત્યા સદાનન્દા પરં પદમિતિ શ્રુતિઃ

શાંત, સત્ય, સદા આનંદમય – ઉપનિષદો તેને પરમ અવસ્થા કહે છે.

એષૈવ સર્વભૂતાનાં ગતીનામુત્તમા ગતિઃ

આ જ સર્વ જીવોના માર્ગોમાં સર્વોચ્ચ ગતિ છે.

પશ્યામ્યશેષમેવેદં યસ્તદ્ વેદ સ મુચ્યતે

હું આ બધું એકરૂપ જોઈ રહ્યો છું; જે આ જાણે છે તે મુક્ત થાય છે.

એકમેવ વિજાનીધ્વં તતો યાસ્યથ નિર્વૃતિમ્

માત્ર એકને જ જાણો, પછી તમે પરમ આનંદ પ્રાપ્ત કરશો.

યે ભિન્નદૃષ્ટ્યાપીશાનં પૂજયન્તો ન મે પ્રિયાઃ

જે લોકો વિભાજિત દૃષ્ટિથી ઈશ્વરની પૂજા કરે છે, તેઓ મને પ્રિય નથી.

પચ્યમાના ન મુચ્યન્તે કલ્પકોટિશતૈરપિ

એ લોકો અનેક કલ્પો સુધી દુઃખ ભોગવે છે, છતાં મુક્ત થતા નથી.

યથાવદિહ વિજ્ઞાય ધ્યેયઃ સર્વાપદિ પ્રભુઃ

અહીં યોગ્ય રીતે સમજ્યા પછી, દરેક મુશ્કેલીમાં પ્રભુનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

નેમુર્નારાયણં દેવં દેવીં ચ હિમશૈલજામ્

તેઓ નારાયણ દેવને કે હિમાલયપુત્રી દેવીને વંદન કરતા નથી.

ભવાનીપાદયુગલે નારાયણપદામ્બુજે

ભવાનીના પાવન ચરણોમાં અને નારાયણના કમળચરણોમાં.

ન પશ્યન્તિ જગત્સૂતિં તદ્ભુતમિવાભવત્

તેઓ જગતના મૂળને જોઈ શકતા નથી; તે બધું તેમને અદ્દભુત લાગે છે.

મોહિતો ગિરિજાં દેવીમાહર્તું ગિરિમાયયૌ

મોહથી ભરાયેલા તે પર્વત પર ગયા, જ્યાં ગિરિજાને પકડવાની ઇચ્છા હતી.

તત્રૈવાવિરભૂદ્ દૈત્યૈર્યુદ્ધાય પુરુષોત્તમઃ

ત્યાં પરમાત્મા પ્રગટ થયા અને દૈત્યોથી યુદ્ધ કરવા તૈયાર થયા.

સ કાલરુદ્રો ઽભિજગામ દેવઃ

કાળરૂદ્ર દેવ પણ ત્યાં આવ્યા.

જગામ દેવો ઽપિ સહસ્ત્રબાહુઃ

હજારો હાથવાળા દેવ પણ ત્યાં પહોંચ્યા.

સ્ત્રિલોકદૃષ્ટિર્ભગવાનિવાર્કઃ

જે ભગવાનને ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓ જોઈ શકે છે, તે ભગવાન સૂર્ય જેવી તેજસ્વી કાંતિથી ઝળહળી ઉઠ્યા.

પપાત દેવોપરિ પુષ્પવૃષ્ટિઃ

દેવ પર ફૂલોની વરસાદ વરસી.

ર્ ગણૈરશેષૈરમપપ્રધાનૈઃ

ત્યાં બધા ગણો અને તેમના મુખ્ય લોકો હાજર હતા.

વિમાનમારુહ્ય વિહીનસત્ત્વઃ

તે જીવશક્તિ વિહોણો થઈને પોતાના વિમાન પર ચઢ્યો.