કૂર્મપુરાણમ્

પૂર્વસંસ્કારમહાત્મ્યાદ્ બ્રહ્મણો વચનાદિહ

પહેલાના સંસ્કારની મહિમા અને અહીં બ્રહ્માના વચનથી—

બ્રહ્માણં જગતામીશમનુજ્ઞાતાઃ સ્વયંભુવા

સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ, જે જગતના ઈશ્વર છે, તેમની અનુમતિથી—

ભવિષ્યન્તિ યથા પૂર્વં શઙ્કરસ્ય પ્રસાદતઃ

શંકરના પ્રસાદથી, તેઓ ફરી પહેલાં જેવાં બની જશે.

શૃણુધ્વં દક્ષપુત્રીણાં સર્વાસાં ચૈવ સંતતિમ્

હવે તમે દક્ષની બધી પુત્રીઓની વંશાવળી સાંભળો.

સસર્જ દેવાન્ ગન્ધર્વાન્ ઋષીંશ્ચૈવાસુરોરગાન્

તેમણે દેવતાઓ, ગંધર્વો, ઋષિઓ, અસુરો અને સાપોનું સર્જન કર્યું.

તદા સસર્જ ભૂતાનિ મૈથુનેનૈવ ધર્મતઃ

પછી ધર્મપૂર્વક વૈવાહિક સંયોગથી જીવજંતુઓનું સર્જન કર્યું.

સુતાયાં ધર્મયુક્તાયાં પુત્રાણાં તુ સહસ્ત્રકમ્

પવિત્ર પુત્રીમાંથી હજાર પુત્રો જન્મ્યા.

ષષ્ટિં દક્ષો ઽસૃજત્ કન્યા વૈરણ્યાં વૈ પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિ દક્ષે વૈરિણીમાંથી સાઠ દીકરીઓ જન્માવી.

વિંશત્ સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્ત્રો ઽરિષ્ટનેમિને

સોમને સત્તાવીસ અને અરીષ્ટનેમીને ચાર દીકરીઓ આપી.

દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં વક્ષ્યે ઽથ નિસ્તરમ્

અંગિરાસની બે પુત્રીઓ હતી; હવે હું તેમની વંશાવળી કહું છું.

સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની

સંકલ્પા અને મુહૂર્તા, તેમજ સાધ્યા અને વિશ્વા — હે તેજસ્વિની, એ એમની પુત્રીઓ છે.

વિશ્વાયા વિશ્વદેવાસ્તુ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્

વિશ્વાથી વિશ્વદેવો જન્મ્યા અને સાધ્યાથી સાધ્યગણ પેદા થયા.

ભાનોસ્તુ ભાનવશ્ચૈવ મુહૂર્તા વૈ મુહૂર્તજાઃ

ભાનુમાંથી ભાનવગણ અને મુહૂર્તાથી મુહૂર્તજાઓ ઉત્પન્ન થયા.

સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પો ધર્મપુત્રા દશ સ્મૃતાઃ

સંકલ્પાથી સંકલ્પ જન્મ્યો; ધર્મના દસ પુત્રો એમ યાદ કરવામાં આવે છે.

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ

પ્રત્યૂષ અને પ્રભાસ આઠ વસુઓમાં ગણાય છે.

ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્ કાલો લોકપ્રકાલનઃ

ધ્રુવનો પુત્ર ભગવાન કાળ છે, જે જગતને માપે છે.

પુરોજવો ઽનિલસ્ય સ્યાદવિજ્ઞાતગતિસ્તથા

અનિલનો પુત્ર પુરોજવ કહેવાય છે, જેના ગતિનો કોઈ જાણકાર નથી.

વિશ્વકર્મા પ્રભાસસ્ય શિલ્પકર્તા પ્રજાપતિઃ

વિશ્વકર્મા પ્રભાસનો પુત્ર છે; એ શિલ્પકલા જાણનારો પ્રજાપતિ છે.

કદ્રુર્મુનિશ્ચ ધર્મજ્ઞા તત્પુત્રાન્ વૈ નિબોધત

કદ્રૂ અને મુનિ — બંને ધર્મને જાણનારા — હવે તેમના પુત્રો સાંભળો.

વિવસ્વાન્ સવિતા પૂષા હ્યંશુમાન્ વિષ્ણુરેવ ચ

વિવસ્વાન, સવિતા, પૂષા, અંશુમાન અને વિષ્ણુ.

વૈવસ્વતે ઽન્તરે પ્રોક્તા આદિત્યાશ્ચાદિતેઃ સુતાઃ

વૈવસ્વત મન્વંતર દરમિયાન, આદિત્યગણ, જે આદિતિના પુત્રો છે, કહેવામાં આવ્યા છે.

હિરણ્યકશિપું જ્યેષ્ઠં હિરણ્યાક્ષં તથાપરમ્

હિરણ્યકશિપુ મોટો અને હિરણ્યાક્ષ બીજો.

દૃષ્ટ્વાલેભેવરાન્ દિવ્યાન્ સ્તુત્વાસૌ વિવિધૈઃ સ્તવૈ

દિવ્ય વરદાન જોઈને, તેણે વિવિધ સ્તોત્રોથી તેમની સ્તુતિ કરી.

બાધિતાસ્તાડિતા જગ્મુર્દેવદેવં પિતામહમ્

પીડાઈને અને માર ખાઈને, તેઓ દેવોના દેવ પિતામહ પાસે ગયા.

કૂટસ્થં જગતામેકં પુરાણં પુરુષોત્તમમ્

એ અચલ, સર્વજગતના એક, પ્રાચીન અને શ્રેષ્ઠ પુરુષ પાસે ગયા.

સર્વદેવહિતાર્થાય જગામ કમલાસનઃ

બધા દેવોના કલ્યાણ માટે કમલાસન ત્યાં ગયા.

ક્ષીરોદસ્યોત્તરં કૂલં યત્રાસ્તે હરિરીશ્વરઃ

ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કાંઠે, જ્યાં હરિ ભગવાન નિવાસ કરે છે, ત્યાં ગયા.

વવન્દે ચરણૌ મૂર્ધ્ના કૃતાઞ્જલિરભાષત

તેણે માથું ઝુકાવીને પગે વંદન કર્યું, હાથ જોડીને બોલ્યો.

વ્યાપી સર્વામરવપુર્મહાયોગી સનાતનઃ

સર્વ દેવતાઓના સ્વરૂપ, સર્વત્ર વ્યાપક, સનાતન મહાયોગી છે.