કૂર્મપુરાણમ્

કર્મણા મનસા વાચા સમારાધય યત્નતઃ

કર્મ, મન અને વાણીથી, પ્રયત્નપૂર્વક તેની પૂજા કર.

ભવન્તિ સર્વદોષાય નિન્દકસ્ય ક્રિયા યતઃ

જે માણસ બીજાની નિંદા કરે છે, તેની બધી ક્રિયાઓ દુષ્કર્મ બની જાય છે.

સ દેવદેવો ભગવાન્ મહાદેવો ન સંશયઃ

એ મહાદેવ ભગવાન સાચા દેવોના પણ દેવ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

મોહાદવેદનિષ્ઠત્વાત્ તે યાન્તિ નરકં નરાઃ

મૂર્ખાઈ અને ખોટા મંતવ્યોને પકડી રાખવાથી એવા લોકો નર્કમાં જાય છે.

એકીભાવેન પશ્યન્તિ મુક્તિભાજો ભવન્તિ તે

જે લોકો બધામાં એકતા જુએ છે, તેઓ મુક્તિના લાયક બને છે.

ઇતિ મત્વા યજેદ્ દેવં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

આ રીતે વિચાર કરીને, જે ભગવાનની ઉપાસના કરે છે, તે સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે.

ઇત્થં જગત્ સર્વમિદં રુદ્રનારાયણોદ્ભવમ્

આ આખું જગત રુદ્ર અને નારાયણમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે.

સમાશ્રયેન્મહાદેવં શરણ્યં બ્રહ્મવાદિનામ્

જેણે બ્રહ્મને ઓળખ્યા છે એવા લોકો જે મહાદેવને આશ્રય આપે છે, એ મહાદેવ સાચા રક્ષક છે.

જગામ શરણં દેવં ગોપતિં કૃત્તિવાસસમ્

તે ભગવાન, ગોપાલક અને ચામડાં પહેરનાર છે—એના શરણમાં ગયો.

દ્વિષન્તો મોહિતા દેવં સંબભૂવુઃ કલિષ્વથ

કળીયુગમાં, ભગવાનને દ્વેષ કરનારાઓ ભ્રમિત થઈ ગયા.

પૂર્વસંસ્કારમહાત્મ્યાદ્ બ્રહ્મણો વચનાદિહ

પહેલાના સંસ્કારની મહિમા અને અહીં બ્રહ્માના વચનથી—

બ્રહ્માણં જગતામીશમનુજ્ઞાતાઃ સ્વયંભુવા

સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ, જે જગતના ઈશ્વર છે, તેમની અનુમતિથી—

ભવિષ્યન્તિ યથા પૂર્વં શઙ્કરસ્ય પ્રસાદતઃ

શંકરના પ્રસાદથી, તેઓ ફરી પહેલાં જેવાં બની જશે.

શૃણુધ્વં દક્ષપુત્રીણાં સર્વાસાં ચૈવ સંતતિમ્

હવે તમે દક્ષની બધી પુત્રીઓની વંશાવળી સાંભળો.

સસર્જ દેવાન્ ગન્ધર્વાન્ ઋષીંશ્ચૈવાસુરોરગાન્

તેમણે દેવતાઓ, ગંધર્વો, ઋષિઓ, અસુરો અને સાપોનું સર્જન કર્યું.

તદા સસર્જ ભૂતાનિ મૈથુનેનૈવ ધર્મતઃ

પછી ધર્મપૂર્વક વૈવાહિક સંયોગથી જીવજંતુઓનું સર્જન કર્યું.

સુતાયાં ધર્મયુક્તાયાં પુત્રાણાં તુ સહસ્ત્રકમ્

પવિત્ર પુત્રીમાંથી હજાર પુત્રો જન્મ્યા.

ષષ્ટિં દક્ષો ઽસૃજત્ કન્યા વૈરણ્યાં વૈ પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિ દક્ષે વૈરિણીમાંથી સાઠ દીકરીઓ જન્માવી.

વિંશત્ સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્ત્રો ઽરિષ્ટનેમિને

સોમને સત્તાવીસ અને અરીષ્ટનેમીને ચાર દીકરીઓ આપી.

દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં વક્ષ્યે ઽથ નિસ્તરમ્

અંગિરાસની બે પુત્રીઓ હતી; હવે હું તેમની વંશાવળી કહું છું.

સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની

સંકલ્પા અને મુહૂર્તા, તેમજ સાધ્યા અને વિશ્વા — હે તેજસ્વિની, એ એમની પુત્રીઓ છે.

વિશ્વાયા વિશ્વદેવાસ્તુ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્

વિશ્વાથી વિશ્વદેવો જન્મ્યા અને સાધ્યાથી સાધ્યગણ પેદા થયા.

ભાનોસ્તુ ભાનવશ્ચૈવ મુહૂર્તા વૈ મુહૂર્તજાઃ

ભાનુમાંથી ભાનવગણ અને મુહૂર્તાથી મુહૂર્તજાઓ ઉત્પન્ન થયા.

સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પો ધર્મપુત્રા દશ સ્મૃતાઃ

સંકલ્પાથી સંકલ્પ જન્મ્યો; ધર્મના દસ પુત્રો એમ યાદ કરવામાં આવે છે.

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાસશ્ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ

પ્રત્યૂષ અને પ્રભાસ આઠ વસુઓમાં ગણાય છે.

ધ્રુવસ્ય પુત્રો ભગવાન્ કાલો લોકપ્રકાલનઃ

ધ્રુવનો પુત્ર ભગવાન કાળ છે, જે જગતને માપે છે.

પુરોજવો ઽનિલસ્ય સ્યાદવિજ્ઞાતગતિસ્તથા

અનિલનો પુત્ર પુરોજવ કહેવાય છે, જેના ગતિનો કોઈ જાણકાર નથી.

વિશ્વકર્મા પ્રભાસસ્ય શિલ્પકર્તા પ્રજાપતિઃ

વિશ્વકર્મા પ્રભાસનો પુત્ર છે; એ શિલ્પકલા જાણનારો પ્રજાપતિ છે.

કદ્રુર્મુનિશ્ચ ધર્મજ્ઞા તત્પુત્રાન્ વૈ નિબોધત

કદ્રૂ અને મુનિ — બંને ધર્મને જાણનારા — હવે તેમના પુત્રો સાંભળો.