કૂર્મપુરાણમ્

ઉવાચ પ્રણતાન્ દેવાન્ પ્રાચેતસમથો હરઃ

હરએ નમન કરેલા દેવતાઓ અને પ્રચેતસ દક્ષને સંબોધ્યા.

સંપૂજ્યઃ સર્વયજ્ઞેષુ ન નિન્દ્યો ઽહં વિશેષતઃ

મારે બધા યજ્ઞોમાં સન્માન થવું જોઈએ અને ખાસ કરીને અપમાન ન કરવું.

ત્યક્ત્વા લોકૈષણામેતાં મદ્ભક્તો ભવ યત્નતઃ

આ લોકલાલસા છોડી, પ્રયત્નપૂર્વક મારા ભક્ત બનો.

તાવત્ તિષ્ઠ મમાદેશાત્ સ્વાધિકારેષુ નિર્વૃતઃ

મારા આદેશથી, તું તારા કર્મોમાં સંતોષથી રહે.

અદર્શનમનુપ્રાપ્તો દક્ષસ્યામિતતેજસઃ

અપાર તેજ ધરાવતાં દક્ષને એ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

વ્યાજહાર સ્વયં દક્ષમશેષજગતો હિતમ્

એમણે દક્ષને, સર્વજગતના કલ્યાણ માટે, સ્વયં ઉપદેશ આપ્યો.

યદાચષ્ટ સ્વયં દેવઃ પાલયૈતદતન્દ્રિતઃ

જ્યારે દેવએ પોતે કહ્યું, 'આનું ધ્યાનપૂર્વક રક્ષણ કર.'

પશ્યન્ત્યેનં બ્રહ્મભૂતા વિદ્વાંસો વેદવાદિનઃ

જે વિદ્વાન, વેદજ્ઞ અને બ્રહ્મસ્વરૂપ છે, તેઓ એને જોતા રહે છે.

સ્તૂયતે વૈદિકૈર્મન્ત્રૈર્દેવદેવો મહેશ્વરઃ

મહાદેવ, દેવોના દેવ, વૈદિક મંત્રોથી સ્તુત થાય છે.

ચેતસા ભાવયુક્તેન સ યાતિ પરમં પદમ્

જે ભક્તિભર્યા મનથી ધ્યાન કરે છે, એ પરમ પદને પામે છે.

કર્મણા મનસા વાચા સમારાધય યત્નતઃ

કર્મ, મન અને વાણીથી, પ્રયત્નપૂર્વક તેની પૂજા કર.

ભવન્તિ સર્વદોષાય નિન્દકસ્ય ક્રિયા યતઃ

જે માણસ બીજાની નિંદા કરે છે, તેની બધી ક્રિયાઓ દુષ્કર્મ બની જાય છે.

સ દેવદેવો ભગવાન્ મહાદેવો ન સંશયઃ

એ મહાદેવ ભગવાન સાચા દેવોના પણ દેવ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

મોહાદવેદનિષ્ઠત્વાત્ તે યાન્તિ નરકં નરાઃ

મૂર્ખાઈ અને ખોટા મંતવ્યોને પકડી રાખવાથી એવા લોકો નર્કમાં જાય છે.

એકીભાવેન પશ્યન્તિ મુક્તિભાજો ભવન્તિ તે

જે લોકો બધામાં એકતા જુએ છે, તેઓ મુક્તિના લાયક બને છે.

ઇતિ મત્વા યજેદ્ દેવં સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

આ રીતે વિચાર કરીને, જે ભગવાનની ઉપાસના કરે છે, તે સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે.

ઇત્થં જગત્ સર્વમિદં રુદ્રનારાયણોદ્ભવમ્

આ આખું જગત રુદ્ર અને નારાયણમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે.

સમાશ્રયેન્મહાદેવં શરણ્યં બ્રહ્મવાદિનામ્

જેણે બ્રહ્મને ઓળખ્યા છે એવા લોકો જે મહાદેવને આશ્રય આપે છે, એ મહાદેવ સાચા રક્ષક છે.

જગામ શરણં દેવં ગોપતિં કૃત્તિવાસસમ્

તે ભગવાન, ગોપાલક અને ચામડાં પહેરનાર છે—એના શરણમાં ગયો.

દ્વિષન્તો મોહિતા દેવં સંબભૂવુઃ કલિષ્વથ

કળીયુગમાં, ભગવાનને દ્વેષ કરનારાઓ ભ્રમિત થઈ ગયા.

પૂર્વસંસ્કારમહાત્મ્યાદ્ બ્રહ્મણો વચનાદિહ

પહેલાના સંસ્કારની મહિમા અને અહીં બ્રહ્માના વચનથી—

બ્રહ્માણં જગતામીશમનુજ્ઞાતાઃ સ્વયંભુવા

સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ, જે જગતના ઈશ્વર છે, તેમની અનુમતિથી—

ભવિષ્યન્તિ યથા પૂર્વં શઙ્કરસ્ય પ્રસાદતઃ

શંકરના પ્રસાદથી, તેઓ ફરી પહેલાં જેવાં બની જશે.

શૃણુધ્વં દક્ષપુત્રીણાં સર્વાસાં ચૈવ સંતતિમ્

હવે તમે દક્ષની બધી પુત્રીઓની વંશાવળી સાંભળો.

સસર્જ દેવાન્ ગન્ધર્વાન્ ઋષીંશ્ચૈવાસુરોરગાન્

તેમણે દેવતાઓ, ગંધર્વો, ઋષિઓ, અસુરો અને સાપોનું સર્જન કર્યું.

તદા સસર્જ ભૂતાનિ મૈથુનેનૈવ ધર્મતઃ

પછી ધર્મપૂર્વક વૈવાહિક સંયોગથી જીવજંતુઓનું સર્જન કર્યું.

સુતાયાં ધર્મયુક્તાયાં પુત્રાણાં તુ સહસ્ત્રકમ્

પવિત્ર પુત્રીમાંથી હજાર પુત્રો જન્મ્યા.

ષષ્ટિં દક્ષો ઽસૃજત્ કન્યા વૈરણ્યાં વૈ પ્રજાપતિઃ

પ્રજાપતિ દક્ષે વૈરિણીમાંથી સાઠ દીકરીઓ જન્માવી.

વિંશત્ સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્ત્રો ઽરિષ્ટનેમિને

સોમને સત્તાવીસ અને અરીષ્ટનેમીને ચાર દીકરીઓ આપી.