કૂર્મપુરાણમ્

વિનિન્દ્ય પૂર્વવૈરેણ ગઙ્ગાદ્વરે ઽયજદ્ ભવમ્

પહેલાના વૈરથી, ગંગાના તટે તેણે ભવની નિંદા કરી અને યજ્ઞ કર્યો.

સહૈવ મુનિભિઃ સર્વૈરાગતા મુનિપુઙ્ગવાઃ

બધા મહર્ષિઓ અને મહાન ઋષિઓ ત્યાં એકસાથે આવી પહોંચ્યા.

દધીચો નામ વિપ્રર્ષિઃ પ્રાચેતસમથાબ્રવીત્

દધીચિ નામના એક વિદ્વાન ઋષિએ પછી પ્રાચેતસને કહ્યું.

સ દેવઃ સાંપ્રતં રુદ્રો વિધિના કિં ન પૂજ્યતે

એ દેવ રુદ્રને હવે યોગ્ય વિધિથી પૂજા કેમ કરવામાં આવતી નથી?

ન મન્ત્રા ભાર્યયા સાર્ધં શઙ્કરસ્યેતિ નેજ્યતે

શંકર માટે પત્ની સાથેના મંત્રો નથી, તેથી તેની પૂજા થતી નથી.

શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં સર્વજ્ઞાનમયઃ સ્વયમ્

બધા દેવતાઓ સાંભળી રહ્યા ત્યારે, સર્વજ્ઞાની એ સ્વયં—

સંપૂજ્યતે સર્વયજ્ઞૈર્વિદિત્વા કિલ શઙ્કરઃ

શંકરને જાણ્યા પછી, તે સર્વ યજ્ઞો દ્વારા ખરેખર પૂજાય છે.

નગ્નઃ કપાલી વિકૃતો વિશ્વાત્મા નોપપદ્યતે

નગ્ન, કપાળધારી, વિકૃત, વિશ્વના આત્મા એવા તે યજ્ઞ માટે યોગ્ય નથી.

સત્ત્વાત્મકો ઽસૌ ભગવાનિજ્યતે સર્વકર્મસુ

જે ભગવાનનું સ્વરૂપ સત્ત્વથી ભરેલું છે, તે સર્વ કર્મોમાં પૂજાય છે.

સર્વલોકૈકસંહર્તા કાલાત્મા પરમેશ્વરઃ

સમસ્ત લોકને એકલાં નાશ કરનાર, સમયરૂપ પરમેશ્વર છે.

સો ઽયં સાક્ષી તીવ્રરોચિઃ કાલાત્મા શાઙ્કરીતનુઃ

એ જ તેજસ્વી સાક્ષી, સમયરૂપ છે અને શંકરજીના સ્વરૂપે પ્રગટ છે.

આદિત્યો ભગવાન્ સૂર્યો નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ

આદિત્ય ભગવાન સૂર્ય, જેમનું કંઠ નીલાં છે અને શરીર લાલ છે.

પશ્યૈનં વિશ્વકર્માણં રુદ્રમૂર્તિ ત્રયીમયમ્

આ સર્વજ્ઞ વિશ્વકર્મા, રુદ્ર સ્વરૂપ અને ત્રણેય વેદોથી બનેલા છે, તેને જુઓ.

સર્વે સૂર્યા ઇતિ જ્ઞેયા ન હ્યાન્યો વિદ્યતે રવિઃ

બધા સૂર્યરૂપ જ સમજવા, કેમ કે રવિ સિવાય બીજો સૂર્ય નથી.

બાઢમિત્યબ્રુવન્ વાક્યં તસ્ય સાહાય્યકારિણઃ

તેના સહાયકો એના વચન પર 'જેમ થાય તેમ ચાલે' એમ કહ્યું.

સહસ્ત્રશો ઽથ શતશો ભૂય એવ વિનિન્દ્યતે

પછી હજારો અને સૈંકડો વખત તેને વારંવાર અપમાનિત કરવામાં આવ્યો.

અપૂજયન્ દક્ષવાક્યં મોહિતા વિષ્ણુમાયયા

વિષ્ણુની માયાથી મોહિત થઈ, તેઓએ દક્ષના વચનોનું માન કર્યું.

નાપશ્યન્ દેવમીશાનમૃતે નારાયણં હરિમ્

નારાયણ હરિ સિવાય, તેઓએ દેવ ઈશાનને જોયા નહોતાં.

પશ્યતામેવ સર્વેષાં ક્ષણાદન્તરધીયત

બધા જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, પળભરમાં તે અદૃશ્ય થઈ ગયો.

રક્ષકં જગતાં દેવં જગામ શરણં સ્વયમ્

જગતના રક્ષક દેવતાએ પોતે જ આશ્રય લીધો.

રક્ષતે ભગવાન્ વિષ્ણુઃ શરણાગતરક્ષકઃ

ભગવાન વિષ્ણુ આશ્રય લેનારાઓનું રક્ષણ કરે છે.

સંપ્રેક્ષ્યર્ષિગણાન્ દેવાન્ સર્વાન્ વૈ બ્રહ્મવિદ્વિષઃ

બ્રહ્માને દુશ્મન માનનારા ઋષિગણ અને બધા દેવતાઓને જોઈને,

નરઃ પાપમવાપ્નોતિ મહદ્ વૈ નાત્ર સંશયઃ

માણસે મોટું પાપ મેળવે છે, આમાં કોઈ શંકા નથી.

દણ્ડો દેવકૃતસ્તત્ર સદ્યઃ પતતિ દારુણઃ

ત્યાં દેવતાઓએ આપેલી ભયાનક સજા તરત જ પડે છે.

સમાગતાન્ બ્રાહ્મણાંસ્તાન્ દક્ષસાહાય્યકારિણઃ

જે બ્રાહ્મણો દક્ષની મદદ માટે એકઠા થયા હતા,

વિનિન્દિતો મહાદેવઃ શઙ્કરો લોકવન્દિતઃ

લોકો દ્વારા પૂજ્ય મહાદેવ શંકરનું અપમાન કરવામાં આવ્યું.

નિન્દન્તો હ્યૈશ્વરં માર્ગં કુશાસ્ત્રાસક્તમાનસાઃ

કુટિલ શાસ્ત્રોમાં મન લગાવનારા લોકો, ઈશ્વરમાર્ગની નિંદા કરે છે.

પ્રાપ્ય ઘોરં કલિયુગં કલિજૈઃ કિલ પીડિતાઃ

ભયાનક કળિયુગ આવી પહોંચતાં, લોકો કળિયુગના દુર્ગુણોથી ખૂબ જ પીડાતા થયા.

ભવિષ્યતિ હૃષીકેશઃ સ્વાશ્રિતો ઽપિ પરાઙ્મુખઃ

પોતાના ભક્તો પાસે હોવા છતાં, હૃષીકેશ પણ ઉદાસીન બની જશે.