કૂર્મપુરાણમ્

ત્વમપ્યસત્સુતાસ્માકં ગૃહાદ્ ગચ્છ યથાગતમ્

તું પણ અમારી અયોગ્ય પુત્રી છે; આ ઘર છોડીને જેમ આવી હતી તેમ જા.

વિનિન્દ્ય પિતરં દક્ષં દદાહાત્માનમાત્મના

પિતૃ દક્ષનું નિંદન કરીને, તેણે પોતાની જ શક્તિથી પોતાને ભસ્મ કરી નાખી.

હિમવદ્દુહિતા સાભૂત્ તપસા તસ્ય તોષિતા

પછી તે તપ દ્વારા હિમવંતને પ્રસન્ન કરીને, તેની પુત્રી બની.

શશાપ દક્ષં કુપિતઃ સમાગત્યાથ તદ્ગૃહમ્

પછી ક્રોધિત થઈ, તેણે દક્ષના ઘરે જઈને દક્ષને શાપ આપ્યો.

સ્વસ્યાં સુતાયાં મૂઢાત્મા પુત્રમુત્પાદયિષ્યસિ

તારે મૂર્ખતાથી પોતાની જ દીકરીમાંથી પુત્ર જન્માવવાનો છે.

સ્વાયંભુવો ઽપિ કાલેન દક્ષઃ પ્રાચેતસો ઽભવત્

સમય જતાં, પ્રાચેતસનો પુત્ર દક્ષ પણ સ્વાયંભુવના યુગમાં જન્મ્યો.

વિસર્ગં દક્ષપર્યન્તં શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્

દક્ષ સુધીની સર્જનકથા સાંભળવાથી પાપનો નાશ થાય છે.

ઉત્પત્તિં વિસ્તરાત્ સૂત બ્રૂહિ વૈવસ્વતે ઽન્તરે

હે સૂત, વૈવસ્વતના અંતરમાં સર્જન કેવી રીતે થયું તે વિગતે કહો.

કિમકાર્ષોન્મહાબુદ્ધે શ્રોતુમિચ્છામ સાંપ્રતમ્

હે મહામતિ, તે સમયે તેણે શું કર્યું? અમે હવે એ સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ.

ત્રિકાલબદ્ધં પાપઘ્નં પ્રજાસર્ગસ્ય વિસ્તરમ્

ત્રણે કાળને બંધાયેલી અને પાપનાશક પ્રજાસર્જનની વિગતવાર કથા.

વિનિન્દ્ય પૂર્વવૈરેણ ગઙ્ગાદ્વરે ઽયજદ્ ભવમ્

પહેલાના વૈરથી, ગંગાના તટે તેણે ભવની નિંદા કરી અને યજ્ઞ કર્યો.

સહૈવ મુનિભિઃ સર્વૈરાગતા મુનિપુઙ્ગવાઃ

બધા મહર્ષિઓ અને મહાન ઋષિઓ ત્યાં એકસાથે આવી પહોંચ્યા.

દધીચો નામ વિપ્રર્ષિઃ પ્રાચેતસમથાબ્રવીત્

દધીચિ નામના એક વિદ્વાન ઋષિએ પછી પ્રાચેતસને કહ્યું.

સ દેવઃ સાંપ્રતં રુદ્રો વિધિના કિં ન પૂજ્યતે

એ દેવ રુદ્રને હવે યોગ્ય વિધિથી પૂજા કેમ કરવામાં આવતી નથી?

ન મન્ત્રા ભાર્યયા સાર્ધં શઙ્કરસ્યેતિ નેજ્યતે

શંકર માટે પત્ની સાથેના મંત્રો નથી, તેથી તેની પૂજા થતી નથી.

શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં સર્વજ્ઞાનમયઃ સ્વયમ્

બધા દેવતાઓ સાંભળી રહ્યા ત્યારે, સર્વજ્ઞાની એ સ્વયં—

સંપૂજ્યતે સર્વયજ્ઞૈર્વિદિત્વા કિલ શઙ્કરઃ

શંકરને જાણ્યા પછી, તે સર્વ યજ્ઞો દ્વારા ખરેખર પૂજાય છે.

નગ્નઃ કપાલી વિકૃતો વિશ્વાત્મા નોપપદ્યતે

નગ્ન, કપાળધારી, વિકૃત, વિશ્વના આત્મા એવા તે યજ્ઞ માટે યોગ્ય નથી.

સત્ત્વાત્મકો ઽસૌ ભગવાનિજ્યતે સર્વકર્મસુ

જે ભગવાનનું સ્વરૂપ સત્ત્વથી ભરેલું છે, તે સર્વ કર્મોમાં પૂજાય છે.

સર્વલોકૈકસંહર્તા કાલાત્મા પરમેશ્વરઃ

સમસ્ત લોકને એકલાં નાશ કરનાર, સમયરૂપ પરમેશ્વર છે.

સો ઽયં સાક્ષી તીવ્રરોચિઃ કાલાત્મા શાઙ્કરીતનુઃ

એ જ તેજસ્વી સાક્ષી, સમયરૂપ છે અને શંકરજીના સ્વરૂપે પ્રગટ છે.

આદિત્યો ભગવાન્ સૂર્યો નીલગ્રીવો વિલોહિતઃ

આદિત્ય ભગવાન સૂર્ય, જેમનું કંઠ નીલાં છે અને શરીર લાલ છે.

પશ્યૈનં વિશ્વકર્માણં રુદ્રમૂર્તિ ત્રયીમયમ્

આ સર્વજ્ઞ વિશ્વકર્મા, રુદ્ર સ્વરૂપ અને ત્રણેય વેદોથી બનેલા છે, તેને જુઓ.

સર્વે સૂર્યા ઇતિ જ્ઞેયા ન હ્યાન્યો વિદ્યતે રવિઃ

બધા સૂર્યરૂપ જ સમજવા, કેમ કે રવિ સિવાય બીજો સૂર્ય નથી.

બાઢમિત્યબ્રુવન્ વાક્યં તસ્ય સાહાય્યકારિણઃ

તેના સહાયકો એના વચન પર 'જેમ થાય તેમ ચાલે' એમ કહ્યું.

સહસ્ત્રશો ઽથ શતશો ભૂય એવ વિનિન્દ્યતે

પછી હજારો અને સૈંકડો વખત તેને વારંવાર અપમાનિત કરવામાં આવ્યો.

અપૂજયન્ દક્ષવાક્યં મોહિતા વિષ્ણુમાયયા

વિષ્ણુની માયાથી મોહિત થઈ, તેઓએ દક્ષના વચનોનું માન કર્યું.

નાપશ્યન્ દેવમીશાનમૃતે નારાયણં હરિમ્

નારાયણ હરિ સિવાય, તેઓએ દેવ ઈશાનને જોયા નહોતાં.

પશ્યતામેવ સર્વેષાં ક્ષણાદન્તરધીયત

બધા જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, પળભરમાં તે અદૃશ્ય થઈ ગયો.