કૂર્મપુરાણમ્

સાક્ષાત્ પાશુપતો ભૂત્વા વેદાભ્યાસરતો ઽભવત્

પાશુપતભક્ત બનીને તેણે વેદના અભ્યાસમાં મન લગાવ્યું.

શાન્તો દાન્તો જિતક્રોધઃ સંન્યાસવિધિમાશ્રિતઃ

શાંત, સંયમી, ક્રોધને જીતેલો અને સંન્યાસધર્મ અપનાવ્યો.

પ્રાચીનબર્હિષં નામ્ના ધનુર્વેદસ્ય પારગમ્

પ્રાચીનબર્હિ નામે તે ધનુર્વેદનો પારંગત થયો.

સમુદ્રતનયાયાં વૈ દશ પુત્રાનજીજનત્

સાગરકન્યામાં તેણે દસ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

અધીતવન્તઃ સ્વં વેદં નારાયણપરાયણાઃ

તેઓએ પોતપોતાના વેદનો અભ્યાસ કર્યો અને નારાયણમાં તત્પર રહ્યા.

દક્ષો જજ્ઞે મહાભાગો યઃ પૂર્વં બ્રહ્મણઃ સુતઃ

દક્ષ મહાભાગ્યશાળી જન્મ્યા, જે પહેલાં બ્રહ્માના પુત્ર હતા.

કૃત્વા વિવાદં રુદ્રેણ શપ્તઃ પ્રાચેતસો ઽભવત્

રુદ્ર સાથે વિવાદ કરીને તે શાપગ્રસ્ત થયા અને પ્રચેતસના પુત્ર બન્યા.

દૃષ્ટ્વા યથોચિતાં પૂજાં દક્ષાય પ્રદદૌ સ્વયમ્

યોગ્ય રીતે પૂજા થયેલી જોઈ, તેણે પોતે જ દક્ષને પૂજા અર્પણ કરી.

પૂજામનર્હામન્વિચ્છન્ જગામ કુપિતો ગૃહમ્

અયોગ્ય પૂજાની ઇચ્છા રાખી, તે ગુસ્સાથી ઘરે ચાલ્યા ગયા.

ભર્ત્રા સહ વિનિન્દ્યૈનાં ભર્ત્સયામસા વૈ રુષા

પતિ સાથે મળીને ગુસ્સામાં તેને કડક શબ્દોમાં ધિક્કાર્યો.

ત્વમપ્યસત્સુતાસ્માકં ગૃહાદ્ ગચ્છ યથાગતમ્

તું પણ અમારી અયોગ્ય પુત્રી છે; આ ઘર છોડીને જેમ આવી હતી તેમ જા.

વિનિન્દ્ય પિતરં દક્ષં દદાહાત્માનમાત્મના

પિતૃ દક્ષનું નિંદન કરીને, તેણે પોતાની જ શક્તિથી પોતાને ભસ્મ કરી નાખી.

હિમવદ્દુહિતા સાભૂત્ તપસા તસ્ય તોષિતા

પછી તે તપ દ્વારા હિમવંતને પ્રસન્ન કરીને, તેની પુત્રી બની.

શશાપ દક્ષં કુપિતઃ સમાગત્યાથ તદ્ગૃહમ્

પછી ક્રોધિત થઈ, તેણે દક્ષના ઘરે જઈને દક્ષને શાપ આપ્યો.

સ્વસ્યાં સુતાયાં મૂઢાત્મા પુત્રમુત્પાદયિષ્યસિ

તારે મૂર્ખતાથી પોતાની જ દીકરીમાંથી પુત્ર જન્માવવાનો છે.

સ્વાયંભુવો ઽપિ કાલેન દક્ષઃ પ્રાચેતસો ઽભવત્

સમય જતાં, પ્રાચેતસનો પુત્ર દક્ષ પણ સ્વાયંભુવના યુગમાં જન્મ્યો.

વિસર્ગં દક્ષપર્યન્તં શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્

દક્ષ સુધીની સર્જનકથા સાંભળવાથી પાપનો નાશ થાય છે.

ઉત્પત્તિં વિસ્તરાત્ સૂત બ્રૂહિ વૈવસ્વતે ઽન્તરે

હે સૂત, વૈવસ્વતના અંતરમાં સર્જન કેવી રીતે થયું તે વિગતે કહો.

કિમકાર્ષોન્મહાબુદ્ધે શ્રોતુમિચ્છામ સાંપ્રતમ્

હે મહામતિ, તે સમયે તેણે શું કર્યું? અમે હવે એ સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ.

ત્રિકાલબદ્ધં પાપઘ્નં પ્રજાસર્ગસ્ય વિસ્તરમ્

ત્રણે કાળને બંધાયેલી અને પાપનાશક પ્રજાસર્જનની વિગતવાર કથા.

વિનિન્દ્ય પૂર્વવૈરેણ ગઙ્ગાદ્વરે ઽયજદ્ ભવમ્

પહેલાના વૈરથી, ગંગાના તટે તેણે ભવની નિંદા કરી અને યજ્ઞ કર્યો.

સહૈવ મુનિભિઃ સર્વૈરાગતા મુનિપુઙ્ગવાઃ

બધા મહર્ષિઓ અને મહાન ઋષિઓ ત્યાં એકસાથે આવી પહોંચ્યા.

દધીચો નામ વિપ્રર્ષિઃ પ્રાચેતસમથાબ્રવીત્

દધીચિ નામના એક વિદ્વાન ઋષિએ પછી પ્રાચેતસને કહ્યું.

સ દેવઃ સાંપ્રતં રુદ્રો વિધિના કિં ન પૂજ્યતે

એ દેવ રુદ્રને હવે યોગ્ય વિધિથી પૂજા કેમ કરવામાં આવતી નથી?

ન મન્ત્રા ભાર્યયા સાર્ધં શઙ્કરસ્યેતિ નેજ્યતે

શંકર માટે પત્ની સાથેના મંત્રો નથી, તેથી તેની પૂજા થતી નથી.

શૃણ્વતાં સર્વદેવાનાં સર્વજ્ઞાનમયઃ સ્વયમ્

બધા દેવતાઓ સાંભળી રહ્યા ત્યારે, સર્વજ્ઞાની એ સ્વયં—

સંપૂજ્યતે સર્વયજ્ઞૈર્વિદિત્વા કિલ શઙ્કરઃ

શંકરને જાણ્યા પછી, તે સર્વ યજ્ઞો દ્વારા ખરેખર પૂજાય છે.

નગ્નઃ કપાલી વિકૃતો વિશ્વાત્મા નોપપદ્યતે

નગ્ન, કપાળધારી, વિકૃત, વિશ્વના આત્મા એવા તે યજ્ઞ માટે યોગ્ય નથી.

સત્ત્વાત્મકો ઽસૌ ભગવાનિજ્યતે સર્વકર્મસુ

જે ભગવાનનું સ્વરૂપ સત્ત્વથી ભરેલું છે, તે સર્વ કર્મોમાં પૂજાય છે.