કૂર્મપુરાણમ્

વંશાનુચરિતં ચૈવ પુરાણં પઞ્ચલક્ષણમ્

આ પુરાણમાં પાંચ લક્ષણો છે અને વંશાવળીઓનું વર્ણન પણ છે.

શૈવં ભાગવતં ચૈવ ભવિષ્યં નારદીયકમ્

શૈવ, ભાગવત, ભવિષ્ય અને નારદીય પુરાણો છે,

લૈઙ્ગં તથા ચ વારાહં સ્કાન્દં વામનમેવ ચ

લૈંગ, વારાહ, સ્કાંદ અને વામન પુરાણ પણ છે.

અષ્ટાદશં સમુદ્દિષ્ટં બ્રહ્મણ્ડમિતિ સંજ્ઞિતમ્

અઢારમું પુરાણ બ્રહ્માંડ નામે ઓળખાય છે.

અષ્ટાદશપુરાણાનિ શ્રુત્વા સંક્ષેપતો દ્વિજાઃ

હે દ્વિજો, સંક્ષિપ્તમાં આ અઢાર પુરાણો સાંભળ્યા પછી,

તૃતીયં સ્કાન્દમુદ્દિષ્ટં કુમારેણ તુ ભાષિતમ્

ત્રીજું સ્કાંદ પુરાણ કહેવાય છે, જે કુમારે કહ્યું હતું.

દુર્વાસસોક્તમાશ્ચર્યં નારદોક્તમતઃ પરમ્

દુર્વાસાએ જે અદ્ભુત પુરાણ કહ્યું અને પછી નારદે કહ્યું તે પણ છે.

બ્રહ્માણ્ડં વારુણં ચાથ કાલિકાહ્વયમેવ ચ

બ્રહ્માંડ, વારુણ અને કાળિકા નામની પણ એક છે.

પરાશરોક્તમપરં મારીચં ભાર્ગવાહ્વયમ્

પરસર દ્વારા કહેલી, મારિચ અને ભાર્ગવ નામની પણ એક-એક છે.

ચતુર્ધા સંસ્થિતં પુણ્યં સંહિતાનાં પ્રભેદતઃ

આ પવિત્ર સંહિતાઓ ચાર ભાગમાં વહેંચાયેલી છે.

ચતસ્ત્રઃ સંહિતાઃ પુણ્યા ધર્મકામાર્થમોક્ષદાઃ

આ ચાર પવિત્ર સંહિતાઓ ધર્મ, કામ અને મોક્ષ આપે છે.

ભવન્તિ ષટ્સહસ્ત્રાણિ શ્લોકાનામત્ર સંખ્યયા

અહીં કુલ છ હજાર શ્લોકો છે.

માહાત્મ્યમખિલં બ્રહ્મ જ્ઞાયતે પરમેશ્વરઃ

આમાં સર્વે બ્રહ્માનું મહાત્મ્ય, પરમેશ્વર જાણાય છે.

વંશાનુચરિતં દિવ્યાઃ પુણ્યાઃ પ્રાસઙ્ગિકીઃ કથાઃ

વંશોની કથાઓ, દિવ્ય અને પવિત્ર પ્રસંગો અહીં આવે છે.

તામહં વર્તયિષ્યામિ વ્યાસેન કથિતાં પુરા

હું એ બધું કહિશ, જે વ્યાસે પહેલાં કહેલું છે.

મન્થાનં મન્દરં કૃત્વા મમન્થુઃ ક્ષીરસાગરમ્

મંદર પર્વતને મથાની દંડ બનાવી, તેમણે ક્ષીરસાગર ઉથલાવ્યો.

બભાર મન્દરં દેવો દેવાનાં હિતકામ્યયા

દેવોના હિત માટે દેવે મંદર પર્વતને ધારણ કર્યો.

કૂર્મરૂપધરં દૃષ્ટ્વા સાક્ષિણં વિષ્ણુમવ્યયમ્

કૂર્મ સ્વરૂપે, અવિનાશી વિષ્ણુને સાક્ષી રૂપે જોયા.

જગ્રાહ ભગવાન્ વિષ્ણુસ્તામેવ પુરુષોત્તમઃ

ભગવાન વિષ્ણુ, પુરુષોત્તમ, એ પર્વતને પકડી લીધો.

મોહિતાઃ સહ શક્રેણ શ્રિયો વચનમબ્રુવન્

ઇન્દ્ર સહિત બધા મોહમાં પડી, શ્રી પાસે બોલ્યા.

કૈષા દેવી વિશાલાક્ષી યથાવદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતામ્

આ વિશાળ નેત્રવાળી દેવી કોણ છે? અમને સાચું કહો.

પ્રોવાચ દેવીં સંપ્રેક્ષ્ય નારદાદીનકલ્મષાન્

દેવીને જોઈ, પાપરહિત નારદ અને અન્યોએ કહ્યું.

માયા મમ પ્રિયાનન્તા યયેદં મોહિતં જગત્

મારી પ્રિય અનંત માયા, જેના દ્વારા આખું જગત મોહમાં છે.

મોહયામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા ગ્રસામિ વિસૃજામિ ચ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, હું મોહમાં પાડીશ, ગ્રહણ કરું અને સર્જન પણ કરું છું.

વિજ્ઞાયાન્વીક્ષ્ય ચાત્માનં તરન્તિ વિપુલામિમામ્

જે આત્માને ઓળખે અને સમજશે, તે આ વિશાળ મોહમાંથી પાર ઉતરે છે.

બ્રહ્મેશાનાદયો દેવાઃ સર્વશક્તિરિયં મમ

બ્રહ્મા, ઈશાન અને બીજા બધા દેવતાઓની બધી શક્તિઓ મારી જ છે.

પ્રાગેવ મત્તઃ સંજાતા શ્રીકલ્પે પદ્મવાસિની

શુભ યુગમાં, મારી પાસેથી પદ્મવાસિની, એટલે કે શ્રીલક્ષ્મી, જન્મી હતી.

કોટિસૂર્યપ્રતીકાશા મોહિની સર્વદેહિનામ્

મોહિની કરોડો સૂર્ય જેટલી તેજસ્વી છે અને બધા જીવોને મોહમાં પાડી દે છે.

માયામેતાં સમુત્તર્તું યે ચાન્યે ભુવિ દેહિનઃ

આ માયાને અને બીજાં બધા પૃથ્વી પરના જીવોને પાર કરવું જરૂરી છે.